Morga, mórg, jutrzyna – historyczna jednostka powierzchni, używana w rolnictwie. Początkowo oznaczała obszar, jaki jeden człowiek mógł zaorać lub skosić jednym zaprzęgiem w ciągu dnia roboczego (dokładnie: od rana do południa), a jej wielkość wynosiła – zależnie od jakości gleby, zaprzęgu i narzędzi w Europie 0,33–1,07 hektara.
Wydany w 1883 tom VI Słownika geograficznego Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich podajecyt za: Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Warszawa 1884, nakł. Filipa Sulimierskiego i Władysława Walewskiego, 1880-1914 Tom VI, strona 667. Dostęp: 12.12.2010:
Morg al. Morga, z niem. Morgen (ranek), jest to obszar ziemi jaką jeden człowiek może w ciągu dnia skosić lub zorać. W staropolskim języku tłumaczono niemiecki morgen przez wyraz jutrzyna, który nie utrzymał się w użyciu. Rozmiary morga były rozmaite; każda prowincya miała swą miarę. Mórg dawny polski koronny równał się 59,85 ara, mórg nowy polski, mający 300 prętów, obejmuje 56,017 ara, mórg litewski 71,226 ara, chełmiński stary 56,062 ara, pruski czyli magdeburski, zwany też reńskim ma 180 prętów pruskich i obejmuje 25,532 ara, mórg saski (150 prętów) ma 27,67 ara, morg wiedeński (Joch) ma 1600 sążni kwadr. czyli 57,554 ara. Dziesięcina ma 1,95 morga nowo-polskiego.
Do czasu zniesienia pańszczyzny stanowiła wymiar jednodniowej pracy zadawanej parobkowi. W przeliczeniu jedna morga miała ok. 200 lub 300 prętów kwadratowych.
W Królestwie Polskim obowiązujący oficjalnie w latach 1819–1849 system miar (miary nowopolskie) przyjmował, że 1 morga to i taki przelicznik stosowano praktycznie do połowy
Na ziemiach polskich 1 morga chełmińska ≈ ha1 morga dolnoaustriacka = 1 morga nowopolska = 1 morga pruska duża = 1 morga pruska mała(zwana też morgą magdeburską) =
1 łan = 48 mórg frankońskich ≈
Na ziemiach holenderskich Biltse: 1 morga = Gelderse: 1 morga = Gooise: 1 morga = Rijnlandse: 1 morga = Hertogenbossche: 1 morga = Veluwse: 1 morga = Waterlandse: 1 morga = Zijper of Schermer: 1 morga =
Obszar niemieckojęzyczny Austria: 1 morga dolnoaustriacka = = Czechy: 1 morga = (później ) Węgry: 1 morga = Bawaria: 1 morga ca. = Wirtembergia: 1 morga = Szwajcaria: 1 morga =
System morgi dolnoaustriackiej +Miary powierzchni w Małopolsce w latach 1791–1876 w oparciu o system morgi dolnoaustriackiej, 1 mórg frankoński = 1 mórg dolnoaustriackij.m.MórgMiarSążni wiedeńskich² Łokci wiedeńskich²metrów²1 mórg (nm. 1 Joch) (= )1 3 1600 6439,02 57551 miara (= )0,333333331 533,333 2146,34 1918,31 sążeń wiedeński²0,0006250,0018751 4,02439 3,59691 łokieć wiedeński²0,00015530,000465910,2484848641 0,893771 metr kw.0,000173760,000521290,2780171811,1188560821
Zobacz też
pozaukładowe jednostki miary układ SI
Przypisy
Kategoria:Dawne jednostki miar i wag Kategoria:Historia rolnictwa Kategoria:Rolnicze jednostki pola powierzchni