thumb|Grób Stefana Świeżawskiego i jego rodziny na cmentarzu leśnym w Laskach Stefan Swieżawski (ur. 10 lutego 1907 w Hołubiu, zm. 18 maja 2004 w Konstancinie-Jeziornie) – polski historyk filozofii, autor ponad 250 prac naukowych, w tym Dziejów filozofii europejskiej w XV wieku, najobszerniejszego dzieła w literaturze światowej poświęconego filozofii tego okresu.
Formacja duchowa Swieżawski pochodził z zamożnej rodziny ziemiańskiej. W latach 1925–1932 studiował filozofię na Uniwersytecie Jana Kazimierza we Lwowie, w słynnej szkole lwowsko-warszawskiej, założonej przez Kazimierza Twardowskiego. Choć nie należał do najbliższego kręgu jego uczniów, wiele wyniósł z metodologii tej szkoły. W 1929 uzyskał absolutorium i dalszą naukę kontynuował w Paryżu. Pracę doktorską, pisaną pod kierunkiem Kazimierza Ajdukiewicza, obronił w roku 1932 na UJK we Lwowie.
Na duchowy rozwój Stefana Swieżawskiego znaczny wpływ wywarło Stowarzyszenie Katolickiej Młodzieży Akademickiej „Odrodzenie”, założone w 1919, którego prezesem był w roku akademickim 1927/1928. Z szeregów Odrodzenia wyszedł cały zastęp polskich intelektualistów, czerpiących z chrześcijaństwa inspirację dla swojej obecności w życiu społeczno-kulturowym, m.in. Jerzy Turowicz, Antoni Gołubiew, Karol Górski, Stanisław Stomma, Henryk Mosing, Tadeusz Fedorowicz, Aleksander Fedorowicz.
Po doktoracie rozpoczął pracę na Uniwersytecie Poznańskim.
Życie prywatne W grudniu 1932 roku poznał hrabiankę Marię Stadnicką z Nawojowej, z którą 1 lipca 1933 roku wziął ślub. Mieli dwie córki: Helenę (1934–2019) i Marię (1936–2010).
Praca naukowa Później (co najmniej od roku akademickiego 1935/1936) pracował na Uniwersytecie Jana Kazimierza we Lwowie, jako starszy asystent w oddziale II (kierowanym przez prof. Romana Ingardena) Zakładu Filozoficznego Wydziału Humanistycznego. Podczas okupacji wykładał na tajnym Uniwersytecie Ziem Zachodnich (konspiracyjna nazwa Uniwersytetu Poznańskiego) i pracował nad habilitacją, którą obronił na UAM w 1946. W tym samym roku został profesorem Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego. W latach 1948 do 1978 był tam kierownikiem Katedry Historii Filozofii Średniowiecznej i Nowożytnej. W 1967 roku został profesorem zwyczajnym.
Oprócz KUL-u wykładał również na Uniwersytecie Jagiellońskim i w Akademii Teologii Katolickiej w Warszawie, zapraszany był także na uczelnie zagraniczne: Sorbonę, Collège de France i uniwersytety we Włoszech. Był współpracownikiem Étienne Gilsona i Jacques'a Maritaina, przedstawicieli tomizmu egzystencjalnego.
Swieżawskiego interesowała przede wszystkim problematyka XIII-wiecznej myśli metafizycznej i antropologicznej, w szczególności zaś prace św. Tomasza. W latach 1974–1990 pisał swoje ośmiotomowe opus magnum: Dzieje filozofii europejskiej w XV wieku.
Był aktywnym członkiem Polskiej Akademii Umiejętności i współzałożycielem Ośrodka Badań nad Filozofią Średniowieczną w PAN-ie.
Był silnie związany ze środowiskami katolickimi skupionymi wokół Tygodnika Powszechnego i Znaku. Jako jedyny świecki audytor z krajów Europy Wschodniej brał udział w obradach II Soboru WatykańskiegoB. Bejze: Sobór Watykański II. W: Z. Pawlak (red.): Katolicyzm A-Z. Wyd. III. Łódź: 1989, s. 420. .. Był również przyjacielem Jana Pawła II.
W 1983 otrzymał Nagrodę im. Księdza Idziego Radziszewskiego Towarzystwa Naukowego KUL za rok 1982, za całokształt dorobku naukowego w duchu humanizmu chrześcijańskiego.
W 1997 w uznaniu znamienitych zasług dla Rzeczypospolitej Polskiej odznaczony został przez prezydenta Aleksandra Kwaśniewskiego Orderem Orła Białego. W 2004 został pośmiertnie odznaczony Orderem Ecce Homo.
W 2001 przyznano mu Nagrodę Fundacji na rzecz Nauki Polskiej za książkę Dzieje europejskiej filozofii klasycznej. Otrzymał też tytuł doktora honoris causa Uniwersytetu Jagiellońskiego (1989).
Pod koniec życia wraz z żoną postanowili przekazać cały swój dobytek wnukom i przeprowadzić się do prowadzonego przez Kościół Ewangelicko-Augsburski w RP ośrodka opieki „Tabita” w Konstancinie. Jego żona zmarła w listopadzie 2003 (a więc kilka miesięcy po 70. rocznicy ich ślubu), Swieżawski przeżył ją jedynie o kilka miesięcy. Był tercjarzem dominikańskim i, zgodnie ze swoją wolą oraz tradycją członków Zakonu, został pochowany w habicie. Wcześniej, od lat 40. do 60. XX wieku, małżeństwo prowadziło dom otwarty. W mieszkaniu przy ulicy Krupniczej 18 w Krakowie regularnie spotykali się intelektualiści polscy i zagraniczni, m.in. bywali tam: Karol Wojtyła, Władysław Tatarkiewicz, Przemysław Mroczkowski, Jerzy Turowicz, Andrzej Półtawski, Wanda Półtawska, Stefan Wilkanowicz, Antoni Gołubiew, Hanna Malewska, czy Emmanuel Mounierzbior., O Hannie Malewskiej, w: Znak, nr 379/1986, s. 24.
W PRL informacje na temat Stefana Swieżawskiego podlegały cenzurze. W styczniu 1976 roku podpisał list protestacyjny do Komisji Nadzwyczajnej Sejmu PRL przeciwko zmianom w Konstytucji Polskiej Rzeczypospolitej LudowejKultura 1976/03/342 Paryż 1976, s. 30.. W 1977 roku jego nazwisko znajdowało się na specjalnej liście osób pod szczególną kontrolą cenzury. Zalecenia cenzorskie dotyczące jego osoby zanotował Tomasz Strzyżewski, który w swojej książce o peerelowskiej cenzurze opublikował notkę informacyjną z 7 stycznia 1977 roku Głównego Urzędu Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk. Wytyczne dla cenzorów wymieniały jego nazwisko z adnotacją: "Wszelkie próby popularyzowania w środkach masowego przekazu (prasa codzienna, radio, TV, tygodniki społeczno-polityczne) niżej wymienionych osób należy sygnalizować kierownictwu GUKPPiW". Zalecenia cenzorskie zezwalały jedynie na publikacje w prasie specjalistycznej, naukowej oraz skryptach itp.
Dzieła Stefana Swieżawskiego (wybrane) Zagadnienie historii filozofii Alfabet duchowy Między średniowieczem a czasami nowymi Traktat o człowieku (Summa teologii 1, 75–89) Święty Tomasz na nowo odczytany Dzieje europejskiej filozofii klasycznej Lampa wiary Byt Człowiek średniowieczny Kontemplacja i zdradzony świat: Tomasz Królak L'univers la philosophie de la nature au XVe siècle en Europe Studia z myśli późnego średniowiecza Dobro i tajemnica Istnienie i tajemnica Człowiek i tajemnica Rozum i tajemnica Owoce życia W nowej rzeczywistości 1945–1965 Eklezjologia późnośredniowieczna na rozdrożu Wielki przełom U źródeł nowożytnej etyki Dzieje filozofii europejskiej w XV wieku (tomy I – VIII), adaptację przygotował M. Prokopowicz, pt. Histoire de la philosophie européenne au XVe siècle Przebłyski nadchodzącej epoki Prawda i tajemnica
Przypisy
Bibliografia Przemysław Gut: Filozofia i historia. Stefana Swieżawskiego pogląd na sens i cel historii filozofii. Lublin: Wydawnictwo KUL, 2021.
Tomasz Królak: Kontemplacja i zdradzony świat. Rozmowy z prof. Stefanem Swieżawskim. Poznań: Wydawnictwo „W drodze", 1999. .
Linki zewnętrzne Rozmowy ze Stefanem Swieżawskim
Stefan Swieżawski, Autobiogram O pocieszeniu... (wywiad z profesorem Stefanem Swieżawskim) Potomkowie Sejmu Wielkiego
Kategoria:Absolwenci Uniwersytetu Lwowskiego Kategoria:Członkowie Stowarzyszenia Katolickiej Młodzieży Akademickiej „Odrodzenie” Kategoria:Członkowie honorowi Polskiego Towarzystwa Filozoficznego Kategoria:Doktorzy honoris causa Uniwersytetu Jagiellońskiego Kategoria:Działacze KIK Kategoria:Filozofowie szkoły lwowsko-warszawskiej Kategoria:Laureaci Nagrody Fundacji na rzecz Nauki Polskiej – nauki humanistyczne i społeczne Kategoria:Laureaci Nagrody im. Księdza Idziego Radziszewskiego Kategoria:Laureaci Nagrody im. księdza Józefa Tischnera Kategoria:Odznaczeni Orderem Ecce Homo Kategoria:Odznaczeni Orderem Orła Białego (III Rzeczpospolita) Kategoria:Pochowani na Cmentarzu leśnym w Laskach Kategoria:Polscy historycy filozofii Kategoria:Polscy mediewiści Kategoria:Polscy tomiści Kategoria:Sygnatariusze Memoriału 101 Kategoria:Tercjarze dominikańscy (biografie) Kategoria:Uczestnicy soboru watykańskiego II Kategoria:Urodzeni w 1907 Kategoria:Nauczyciele akademiccy Wydziału Filozofii Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II Kategoria:Nauczyciele akademiccy Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu Kategoria:Nauczyciele akademiccy Uniwersytetu Jagiellońskiego Kategoria:Nauczyciele akademiccy Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego Kategoria:Zmarli w 2004 Kategoria:Biografie kanonu polskiej Wikipedii