– japońska nagroda ufundowana w 1985 przez (1932–2022), założyciela firmy Kyocera i przyznawana co roku przez powołaną w tym celu Fundację Inamori. Jej celem jest nagradzanie osób o znaczącym wkładzie w naukę, technologię, sztukę i filozofię.
Przyczyny utworzenia nagrody W 1984 roku, w 25. rocznicę założenia firmy Kyocera, Kazuo Inamori postanowił nagrodzić osoby przyczyniające się do rozwoju nauki, postępu ludzkości i wzbogacania ludzkiego ducha, wychodząc z założenia, że przyszłość ludzkości zapewni tylko równowaga między rozwojem naukowych i duchowym. Przeznaczył na ten cel 20 miliardów jenów i akcje Kyocery (w 1984 roku Kyocera osiągnęła wyniki sprzedaży o wysokości 230 mld jenów i 53 mld zysku). Inamori chciał w ten sposób odwdzięczyć się społeczeństwu, ale też uhonorować naukowców, których działania dotychczas nie zostały dotąd należycie uznane.
Kategorie nagrody Nagrody Kioto są przyznawane w trzech dziedzinach: nauk podstawowych, zaawansowanych technologii oraz sztuki i filozofii. W każdej z nich nagroda jest rotacyjnie przyznawana w kategoriach: nauki podstawowe nauki biologiczne nauki matematyczne Ziemia i wiedza o planetach, astronomia i astrofizyka nauki przyrodnicze kognitywistyka (przyznana jednorazowo w 1988 roku) zaawansowane technologie elektronika biotechnologia i technologia medyczna nauki materiałowe i inżynieria nauki informacyjne sztuka i filozofia muzyka sztuka kino i teatr filozofia i etyka
Każdego roku Fundacja Inamori kontaktuje się z ekspertami z całego świata, z dziedzin objętych nagrodą, z prośbą o nominacje. Listę nominowanych osób najpierw weryfikują trzy komitety selekcyjne (po jednym na każdą z dziedzin), potem trzy kolejne wybierają ostateczną listę nominowanych na podstawie bardziej szczegółowych kryteriów. Ta trafia do komitetu wykonawczego, który patrząc z szerszej perspektywy i kierując się filozofią nagrody, wybiera laureatów, ostatecznie zatwierdzanych przez zarząd fundacji.
W momencie ustanowienia nagrody, jej wysokość wynosiła 50 milionów jenów, a od 2018 roku wysokość nagrody to 100 milionów jenów. Laureaci otrzymują również medal i dyplom. Medal, ważący około 250 gramów, wykonany jest z 20 karatowego złota i ozdobiony ośmioma kamieniami szlachetnymi: czterema szmaragdami i czterema rubinami. Rewers medalu zawiera imię laureata oraz rok przyznania. Medal zaprojektował Yoshiyuki Chosa. Prawa strona dyplomu zawiera informacje o laureacie, kategorię nagrody i datę nadania. Lewa strona zawiera kaligrafię wykonaną przez opata świątyni Myōshin-ji, wybraną na podstawie życiorysu i osiągnięć laureata ze zbioru tradycyjnych chińskich sentencji.
Podczas pierwszej ceremonii wręczenia nagrody, specjalną nagrodę otrzymała Fundacja Nobla. W 1985 roku Kazuo Inamori konsultował ideę Nagrody Kioto z ówczesnym prezesem Fundacji Nobla, Baronem Stigem Ramelem. Jednym z kluczowych rezultatów konsultacji jest rygorystyczny i bezstronny wybór kandydatów, kierując się międzynarodowym punktem widzenia.
Nagroda Kioto nazywana jest „japońskim Noblem”. Swoim zasięgiem obejmuje jednak więcej dziedzin nauki. Nagradza też rozwój teorii, nie tylko osiągnięcia o wymiarze praktycznym. Nagroda Kioto jest uznawana za szczególnie prestiżową w kategoriach, których Nagroda Nobla nie obejmuje.
W 2020 roku, z powodu pandemii COVID-19, Nagrody Kioto nie zostały przyznane.
Lista laureatów
Polscy laureaci Nagrody Kioto Andrzej Wajda (1987) Witold Lutosławski (1993)
Laureaci Nagrody Kioto i Nagrody Nobla Wśród laureatów Nagrody Kioto jest wielu noblistów, w wielu przypadkach Nagroda Kioto poprzedzała decyzję Komitetu Noblowskiego: Jack Kilby (Kioto 1993, Nobel 2000) Żores Ałfiorow (Nobel 2000, Kioto 2001) Kurt Wüthrich (Kioto 1998, Nobel 2002) Sydney Brenner (Kioto 1990, Nobel 2002) Paul Lauterbur (Kioto 1994, Nobel 2003) Mario Capecchi (Kioto 1996, Nobel 2007) Shin’ya Yamanaka (Kioto 2010, Nobel 2012) Isamu Akasaki (Kioto 2009, Nobel 2014) Yoshinori Ōsumi (Kioto 2012, Nobel 2016) Tasuku Honjo (Kioto 2016, Nobel 2018) Michel Mayor (Kioto 2015, Nobel 2019)
Przypisy
Linki zewnętrzne Nagroda Kioto The Inamori Foundation
Kategoria:Japońskie nagrody