thumb|Biblioteka miejska thumb|Willa Bartelta w Leszczynach Czerwionka-Leszczyny (śl. Czyrwjůnka-Leszczyny; do 31 grudnia 1991 Leszczyny) – miasto w Polsce położone w województwie śląskim, w powiecie rybnickim, siedziba władz gminy miejsko-wiejskiej Czerwionka-Leszczyny.

27 maja 1975 r. do miasta Leszczyny (prawa miejskie 1962) włączono miasto Czerwionka (prawa miejskie 1962), zachowując tym samym nazwę i ciągłość prawną miasta Leszczyny, a równocześnie likwidując miasto Czerwionka. 1 stycznia 1992 r. nazwę miasta Leszczyny zmieniono na Czerwionka-Leszczyny. Z formalnoprawnego punktu widzenia Czerwionka-Leszczyny nie jest więc miastem powstałym przez połączenie miast Czerwionki i Leszczyny, lecz kontynuacją miasta Leszczyny (do którego włączono Czerwionkę), a zmiana nazwy w 1992 r. na Czerwionka-Leszczyny jest zaledwie uwypukleniem dwoistego charakteru tego miasta a posteriori (obie części są podobnej wielkości).

Według danych z 31 grudnia 2025 roku miasto liczyło 26 031 mieszkańców.

Geografia Miasto położone jest na Górnym Śląsku. Leży między dwiema konurbacjami: rybnicką i katowicką. Zaliczane jest do aglomeracji rybnickiej.

Miasto leży na Płaskowyżu Rybnickim. W dzielnicach Czerwionka i Dębieńsko znajduje się góra Ramża (325 m n.p.m.). Teren miasta leży w bezpośrednim sąsiedztwie Parku Krajobrazowego Cysterskie Kompozycje Krajobrazowe Rud Wielkich.

Miasto leży 45 kilometrów od Katowic oraz 40 kilometrów od granicy z Republiką Czeską (kraj morawsko-śląski).

Podział administracyjny Od 1999 r. miasto Czerwionka-Leszczyny podzielone jest na cztery dzielnice. Są to: Czerwionka, Leszczyny, Czuchów i Dębieńsko.

Istnieje także nieformalny podział dzielnic na mniejsze części.

Czerwionka: Centrum, Osiedle Jana Pawła II (tzw. Watykan), Stara Kolonia, Osiedle Karolinka Leszczyny: Stare Leszczyny, Nowe Leszczyny (Osiedle), Osiedle Manhattan, Malenie, Nowy Dwór Czuchów: Czuchów, Barwinek Dębieńsko: Dębieńsko Stare, Dębieńsko Wielkie, Ameryka

Demografia Liczba ludności mieszkańców miasta Czerwionka-Leszczyny w latach 1995-2025.

Najwyższą liczbę ludności miasto Czerwionka-Leszczyny odnotowało w 1997 roku – 30 355 osób, natomiast najniższą w 2025 roku – zaledwie 26 031 osób. Według danych Głównego Urzędu Statystycznego liczba mieszkańców nieprzerwanie spada od 2016 roku, gdzie odnotowano ostatni wzrost liczby ludności względem roku poprzedniego. tło|centruj|ramka|Piramida wieku mieszkańców Czerwionki-Leszczyn w 2014 r.:

Struktura ludności

Ogółem – 26 031 osób (stan na 31.12.2025) Mężczyźni – 12 714 osób Kobiety – 13 317 osób Stopa bezrobocia – 3,5% (521 osób)

Nazwa mały|Urząd Gminy i Miasta Czerwionka-Leszczyny Miasto powstało w wyniku procesów urbanizacyjnych, z połączenia kilku mniejszych miejscowości, przysiółków oraz wsi. W historii były one notowane w źródłach jako osobne miejscowości. W alfabetycznym spisie miejscowości na terenie Śląska wydanym w 1830 r. we Wrocławiu przez Johanna Knie zanotowane są obecne części miasta, a wcześniej wsie:

Czuchów – notowany pod polską nazwą Czuchowa oraz Czuchow, a także folwark Czuchowina, Czerwionka występująca pod obecną polską nazwą oraz niemiecką Tscherwenke, Leszczyny pod polskimi nazwami Leszczyna oraz Leszczyn, a także niemiecką – Leschcin, Stary Dwur (niem. Althof).

Gospodarka mały|Dębieńsko: KWK Dębieńsko Najwięcej podmiotów gospodarki w Czerwionce-Leszczynach zajmuje się (stan na 2025 r.):

handel hurtowym, detalicznym lub naprawą pojazdów – 21,9% ogółu jednostek budownictwem – 13,50% działalnością profesjonalną, nauką i techniczną – 9,00% przetwórstwem przemysłowym – 7,10%

Do 2000 r. największym zakładem na terenie miasta była Kopalnia Węgla Kamiennego „Dębieńsko”, która zatrudniała ponad 2500 mieszkańców. Od czasu jej zamknięcia gmina Czerwionka-Leszczyny stała się miastem-sypialnią. W mieście działała do 30 sierpnia 2018 roku Koksownia Dębieńsko.

Bezrobocie w mieście Czerwionka-Leszczyny jest niższe w porównaniu z sytuacją ogólnopolską. Według danych Głównego Urzędu Statystycznego z 31 grudnia 2025 stopa bezrobocia w mieście wynosiła 3,5% (wskaźnik w Polsce kształtował się na poziomie 5,7%), czyli 521 zarejestrowanych bezrobotnych w Urzędzie Pracy.

Architektura mały|Czerwionka: Familoki przy ul. Słowackiego W Czerwionce zachowało się zabytkowe osiedle patronackie Kopalni Dębieńsko, tzw. familoki. Wśród innych miast GOP, ROW te czerwionkowskie wyróżniają się misternie łamanymi dachami oraz tym, że każdy z nich jest inny.

W Leszczynach przeważają bloki mieszkalne z lat pięćdziesiątych XX w., sześćdziesiątych XX w. oraz osiedle z lat siedemdziesiątych XX w. z wielkiej płyty tzw. „Manhattan”.

Pozostałe dzielnice zabudowane są prywatnymi domami, w większości jednorodzinnymi, choć zdarzają się także familoki. Budynek mieszkalny, który można zaliczyć do dóbr kultury współczesnej znajduje się przy ul. 3 maja 2, zaprojektował go Janusz Waligóra, wzniesiono go w latach 1980–1986.

Infrastruktura i transport

Infrastruktura drogowa W dzielnicy Dębieńsko znajduje się zjazd z autostrady A1. Przez miasto przebiegają następujące drogi:

Autostrada A1 (Gdańsk – Toruń – Łódź – Częstochowa – Czerwionka-Leszczyny – Gorzyczki) Droga wojewódzka nr 924 (Kuźnia Nieborowska – Knurów – Czerwionka-Leszczyny – Stanowice (A1) – Żory (DK81))

Połączenia kolejowe Na terenie miasta znajdują się 2 stacje kolejowe (Leszczyny oraz Czerwionka) oraz 1 przystanek kolejowy (Czerwionka Dębieńsko). mały|Stacja kolejowa w Leszczynach Miasto posiada bezpośrednie połączenie kolejowe z:mały|Autobus MZK Jastrzębie-Zdrój obok ronda w Czerwionce Bohumin Chałupki Gliwice Katowice

Knurów

Mikołów Orzesze Racibórz Rybnik Wisła (weekendowe) Wodzisław Śląski Zwardoń (weekendowe)

Połączenia te są realizowane przez Koleje Śląskie na liniach S17, S7, S71, S75 oraz S76.

Komunikacja miejska Na zlecenie Gminy i Miasta Czerwionka-Leszczyny w mieście oraz na terenie gminy działa płatna komunikacja zbiorowa MZK Jastrzębie-Zdrój. Ponadto działają również linie autobusowe KM Rybnik oraz ZTM łączące Czerwionkę-Leszczyny z gminami ościennymi.

Edukacja mały|Czuchów: Szkoła i gimnazjum W mieście działa 7 publicznych szkół podstawowych, 7 publicznych przedszkoli, żłobek, oraz Zespół Szkół Ponadpodstawowych (LO, technikum oraz szkoła branżowa I stopnia). Ponadto w każdej dzielnicy znajduje się biblioteka publiczna.

Kultura thumb|Dom kultury w Leszczynach W mieście nie działa już obecnie kino. Po długim zastoju kulturalnym (pogłębionym przez zamknięcie kopalni) obecnie zauważa się rozwój kultury (festyny, zabawy). Od 2002 odbywa się Festiwal Muzyki Niemechanicznej „Around the rock”. W mieście działa jedna z najlepszych w Polsce Drużyn Kuszniczych. W czerwcu 2009 r. odbyły się tu Kusznicze Mistrzostwa Polski.

W dzielnicy Czerwionka w 2013 roku zostało oddane do użytku Centrum Kulturalno-Edukacyjne (CKE), w którym organizowane są m.in. koncerty, konferencje, spektakle teatralne oraz wydarzenia. Na terenie kompleksu znajduje się m.in. hala widowiskowa, 3 sale konferencyjne oraz sala baletowa. W obiekcie, w dużej sali konferencyjnej, odbywają się sesje rady Gminy i Miasta Czerwionka-Leszczyny.

Sport W mieście działa kilka klubów piłkarskich: „Dąb Dębieńsko”, „MKS Czerwionka” oraz "Płomień Czuchów". Działa także stowarzyszenie Grupa Biegowa Luxtorpeda Czerwionka, w której poza biegaczami działają sekcje: fitness, morsów, oraz nordic walking, klub sportów walki Karate Kyokushin Tensho Czerwionka-Leszczyny.

Odkrycia archeologiczne W Czerwionce znaleziono interesującą bransoletę z końca epoki brązu i początku wczesnej epoki żelaza (HaB3/HaC), tj. z VIII w. p.n.e. Prawdopodobnie ozdoba ta była elementem skarbu, w skład którego wchodziły żelazne przedmioty – byłyby to jedne z najstarszych zabytków żelaznych znalezione w regionie. Zabytek ten znajduje się w Muzeum w Gliwicach.

Wspólnoty wyznaniowe mały|Kościół Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Czuchowie mały|Kościół św. Jerzego w Dębieńsku Na terenie miasta działalność religijną prowadzą następujące Kościoły i związki wyznaniowe: Kościół rzymskokatolicki: parafia Najświętszego Serca Pana Jezusa parafia Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny parafia św. Andrzeja Boboli parafia św. Jerzego parafia św. Józefa Oblubieńca Najświętszej Maryi Panny Kościół Chrześcijański „Słowo Prawdy” Kościół Ewangelicko-Augsburski w RP: parafia w Czerwionce-Leszczynach Mesjańskie Zbory Boże (Dnia Siódmego): punkt misyjny w Czerwionce podległy zborowi w Żywcu Świadkowie Jehowy: zbór Czerwionka zbór Leszczyny

Miasta partnerskie Lista miast partnerskich Czerwionki-Leszczyn: Cacica Dubno Jēkabpils Sokołów Podlaski

Zobacz też Czerwionka (stacja kolejowa) Czerwionka Dębieńsko Leszczyny (stacja kolejowa)

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne

Kategoria:Miasta w województwie śląskim Kategoria:Miasta w Polsce, którym nadano prawa miejskie w XX wieku