Borowodory (borany) – nieorganiczne związki chemiczne złożone z wodoru i boru. Monomeryczny jest miękkim kwasem Lewisa. Ze względu na dużą skłonność do dimeryzacji nie występuje w stanie wolnym, a jedynie w postaci kompleksów ze związkami nukleofilowymi, czyli zasadami Lewisa (np. z pirydyną, :), a w stanie wolnym dimeryzuje. Dwa najprostsze stabilne borany są gazami ( i ), cięższe cieczami np. (, , , ), a (dekaboran) jest ciałem stałym.

Ze względu na zwartość struktury wyróżnia się m.in. kloso-, nido- i arachno-borany. Mimo że bor dysponuje tylko trzema elektronami walencyjnymi, borany zawierają często więcej wodoru, niżby to wynikało z wartościowości. Jest to tłumaczone tworzeniem tzw. np. .

Lekkie borany są bardzo łatwopalne – diboran samorzutnie zapala się w powietrzu i płonie zielonym płomieniem dając przy tym dwukrotnie więcej ciepła niż spalanie takiej samej masy węglowodorów, a także bardzo gwałtownie reaguje z wodą, w wyniku reakcji tworząc kwas ortoborowy: + → +

Pierwszym chemikiem, który opisał i uzyskał borowodory w laboratorium, był Alfred Stock: + → +

Porównanie właściwości borowodorów (25 °C) Wzór Nazwa Stan skupienia Temp. topn. [°C] Temp. wrz. [°C] Reakcja z powietrzem Reakcja z wodą Trwałość termiczna Model cząsteczki diboran gaz −165 −92,5 samorzutnie zapalny natychmiastowa hydroliza względnie trwały w 25 °C 90px (10) gaz −121 18 czysty nie zapalasię samorzutnie hydroliza w ciągu doby względnie szybkirozkład w 25 °C 110px ciecz −47 60 samorzutnie zapalny > 30 °C hydroliza po ogrzaniu trwały w 25 °C;powolny rozkład w 150 °C 100px ciecz −123 63 samorzutnie zapalny szybka hydroliza szybki rozkład w 25 °C 150px ciecz −62 108 samorzutnie zapalny hydroliza po ogrzaniu powolny rozkład w 25 °C 150px ciecz −82 80–90 – całkowita z wytworzeniem trwały kilka godzin w 25 °C 150px ciało stałe −20 – – – rozkład > −20 °C oktaboran(18) ciało stałe – – – – nietrwały (15) ciało stałe 2,6 – trwały – – 150px B10H14 dekaboran(14) ciało stałe 99,7 213 bardzo trwały powolna hydroliza trwały w 150 °C 110px

Przypisy

Kategoria:Paliwa rakietowe Kategoria:Związki boru Kategoria:Związki wodoru Kategoria:Kwasy Lewisa