Pieprzojad szmaragdowy (Aulacorhynchus prasinus) – gatunek średniej wielkości ptaka z rodziny tukanowatych (Ramphastidae). Występuje na obszarach górskich i podgórskich od Meksyku do skrajnie północno-zachodniej Kolumbii. Nie jest zagrożony.

Systematyka i zasięg występowania Gatunek ten jako pierwszy opisał w 1833 roku John Gould, nadając mu nazwę Pteroglossus prasinus. Jako miejsce typowe autor wskazał Meksyk, co później ograniczono do Valle Real. Do opisu dołączona była tablica barwna. W 1835 roku Gould zaproponował utworzenie nowego rodzaju Aulacorhynchus dla tego i dwóch podobnych gatunków – pieprzojada czerwonorzytnego (P. haematopygus) i pieprzojada zmiennego (P. sulcatus).

Systematyka gatunku nadal jest kwestią sporną. Dawniej wyróżniano kilkanaście podgatunków A. prasinus występujących od Meksyku po Peru, Boliwię i zachodnią Brazylię. Na początku XXI w. na podstawie dowodów morfologicznych i genetycznych takson ten został podzielony, w zależności od ujęcia systematycznego, na od 2 do 6 oddzielnych gatunków. Obecnie wyróżnia się 4 lub 7 podgatunków A. prasinus. Poniższa lista prezentuje 7 podgatunków podzielonych na grupy według Clements Checklist of Birds of the World (to ujęcie systematyczne wspierają autorzy Kompletnej listy ptaków świata i AviList): A. p. wagleri (J.H. Sturm & J.W. Sturm, 1841) – pieprzojad białobrody – południowo-zachodni Meksyk; przez część autorów podnoszony do rangi gatunku grupa prasinus (w wąskim ujęciu systematycznym tylko ta grupa uznawana jest za A. prasinus) A. p. warneri Winker, 2000 – południowo-wschodni Meksyk A. p. prasinus (Gould, 1833) – pieprzojad szmaragdowy – wschodni, południowo-wschodni Meksyk do Belize i północnej Gwatemali A. p. virescens Ridgway, 1912 – wschodnia Gwatemala do Hondurasu i północnej Nikaragui A. p. volcanius Dickey & van Rossem, 1930 – wschodni Salwador A. p. caeruleogularis Gould, 1853 – pieprzojad niebieskogardły – Kostaryka do zachodniej Panamy A. p. cognatus Nelson, 1912 – pieprzojad panamski – wschodnia Panama i przyległy obszar w północno-zachodniej Kolumbii. Te dwa ostatnie taksony bywają wydzielane do osobnego gatunku Aulacorhynchus caeruleogularis (pieprzojad niebieskogardły).

Pozostałe podgatunki z dawniej zaliczanych do A. prasinus autorzy Clements Checklist of Birds of the World, Kompletnej listy ptaków świata i AviList wydzielają do odrębnego gatunku o nazwie pieprzojad zielony (Aulacorhynchus albivitta), inni grupują je w dwa, a nawet trzy odrębne gatunki.

Cechy gatunku Podobnie jak inne tukany, pieprzojad szmaragdowy jest jasno ubarwiony i ma duży dziób. Osobniki dorosłe mają 30–37 cm długości i 118–239 g masy. Podgatunki z południa zasięgu są mniejsze i lżejsze od tych z północy. Płcie nie różnią się wyglądem, chociaż samice zwykle są mniejsze i mają krótsze dzioby. Przeważnie są zielono upierzone, podobnie jak inni przedstawiciele rodzaju Aulacorhynchus. Podogonie i końcówka ogona są rude. Mają poza tym czarny dziób z żółtymi plamami na górnej szczęce (ich rozmiar decyduje o konkretnym podgatunku) i u wszystkich, prócz podgatunku nominatywnego prasinus i wagleri, zaznacza się biały prążek u podstawy dzioba. Osobniki z podgatunku caeruleogularis mają rudą cętkę przy podstawie górnej szczęki. Podgardle jest ubarwione na biało u podgatunku nominatywnego i wagleri, na niebiesko u caeruleogularis oraz cognatus. Pierścień wokół oka przybiera barwę od niebieskiej po czerwoną, a u niektórych podgatunków jest bardzo ciemny, który z daleka może wyglądać na czarny. Nogi są matowo szare, podobnie jak barwa tęczówki.

Osobniki młodociane mają bardziej stłumione barwy, łącznie z podgardlem, a zależnie od podgatunku czarne plamy na dziobie są zastąpione przez ciemne lub w całości dziób jest żółty.

Środowisko i zachowanie thumb|left|Pomimo jasnego upierzenia pieprzojad szmaragdowy, tak jak ten osobnik w Kostaryce, może być trudny do zauważenia Pieprzojad szmaragdowy jest pospolitym ptakiem w lasach deszczowych i terenach zalesionych, głównie na wyżej położonych obszarach. 3–4 białe jaja są umieszczane przez samicę w gładkiej szczelinie na drzewie, często w miejscu lęgowiska dzięcioła, ale czasem w naturalnych wnękach. Oboje rodziców wysiaduje jaja przez 14–15 dni, a pisklęta pozostają w gnieździe po wykluciu. Są ślepe i nieopierzone w pierwszych dniach poza jajem. Mają krótkie dzioby i specjalne poduszeczki na palcach stóp, które chronią przed szorstką powierzchnią gniazda. Oboje rodzice karmią swe potomstwo, nawet przez parę tygodni po opuszczeniu przez nie gniazda. W pełni opierzone stają się po 6 tygodniach.

Pieprzojady tworzą małe stada złożone z 5–10 ptaków, które posiadają osobnika-przywódcę, prowadzącego resztę grupy przez las. Ruszają się w nim prostoliniowym, szybkim lotem. To pierwotnie leśny, owocożerny gatunek, który sięga też po owady, jaszczurki, ptasie jaja i inne małe ofiary. Okrzyki pieprzojada szmaragdowego są głośnym, oschłym „rrip rrip” i „graval”. Badacze zasugerowali, że obie płcie wydają inne odgłosy. Sygnał ostrzegawczy przypomina rechot, oprócz niego ptaki dźwiękiem wyrażają agresję.

Status zagrożenia Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody (IUCN) stosuje wąskie ujęcie systematyczne według listy ptaków opracowanej przy współpracy BirdLife International z autorami HBW i dzieli ten takson na trzy gatunki; zalicza je (stan w 2026) do kategorii najmniejszej troski (LC – Least Concern).

Hodowla Pieprzojad szmaragdowy jest tukanem chętnie trzymanym w domu. Wykazuje przywiązanie do właściciela karmiącego go z ręki i lubi z nim przebywać. Szybko się uczy nowych sztuczek, podobnie jak kakadu. To ptak aktywny, wymagający trzymania w dużej klatce z żerdzią, na której może się obracać do przodu i tyłu. Należy stosować przy karmieniu wysokoowocową dietę, bez której ptak staje się podatny na rozwój chorób związanych z magazynowaniem żelaza, co przypomina hemochromatozę u ludzi.

Uwagi

Przypisy Systematyka i nazwy polskie za:

Bibliografia

Linki zewnętrzne

Kategoria:Tukanowate Kategoria:Ptaki Ameryki Północnej Kategoria:Ptaki Ameryki Południowej Kategoria:Ptaki ozdobne Kategoria:Taksony opisane przez Johna Goulda Kategoria:Gatunki i podgatunki zwierząt nazwane w 1833 roku