thumb|Prezes Senatu Królestwa Polskiego Tomasz Adam Ostrowski stał na czele komitetu opracowującego konstytucję królestwa, przedstawiony na portrecie Marcello Bacciarellego z 1817 roku w mundurze obywatelskim według wzoru z 1809 roku, w ręku trzyma egzemplarz Konstytucji Królestwa Polskiego z 1815 roku. Konstytucja Królestwa Polskiego, właściwie Ustawa konstytucyjna Królestwa Polskiego – konstytucja Królestwa Polskiego nadana przez cesarza Rosji i króla Polski Aleksandra I, będąca wypełnieniem postanowień kongresu wiedeńskiego. Zaliczana jest do najbardziej liberalnych w pokongresowej Europie. Przy jej redakcji pracował kilkuosobowy zespół, z księciem Adamem Jerzym Czartoryskim na czele. Ostateczny tekst uwzględniał uwagi króla, który 27 listopada 1815 konstytucję podpisał, przez co uzyskała moc prawnąDziennik Praw Królestwa Polskiego z 1816, Tom I, nr 1, s. 2–103.. Była to tzw. konstytucja oktrojowana, czyli nadana odgórnie, nie zaś zatwierdzona przez Sejm. Obowiązywała w Królestwie Polskim do 26 lutego 1832, gdy Mikołaj I wprowadził w jej miejsce Statut Organiczny dla Królestwa Polskiego.

Ustawa Konstytucyjna Królestwa Polskiego liczyła 165 artykułów zgrupowanych w 7 tytułach. 13 lutego 1825 król Aleksander I znowelizował Konstytucję dodając Artykuł Dodatkowy wprowadzający tajność obrad SejmuDziennik Praw Królestwa Polskiego z 1825 Tom IX, nr 37, s. 90–98..

Postanowienia konstytucyjne Królestwo Polskie było monarchią konstytucyjną, połączoną unią personalną z Cesarstwem Rosyjskim, ze wspólną polityką zagraniczną. Każdorazowy cesarz Rosji stawał się królem Polski.

Odrębne pozostawały: parlament narodowe wojsko aparat państwowy prawo i sądownictwo.

Król „Rząd jest w osobie króla. Król sprawuje władzę wykonawczą w całej swojej rozciągłości” (art. 35) „osoba królewska jest święta i nietykalna” (art. 36) zwoływał zgromadzenia wyborcze oraz mianował marszałków sejmików i zgromadzeń gminnych zwoływał, odraczał i rozwiązywał sejmy zwyczajne i nadzwyczajne powoływał ministrów, senatorów i wyższych urzędników miał prawo sankcji ustaw i uchwał sejmu jako jedyny stan sejmujący dysponował inicjatywą ustawodawczą dysponował prawem zawieszania ustaw sejmowych królowi przysługiwało prawo wypowiadania wojny oraz zawierania umów międzynarodowych król powoływał i odwoływał namiestnika w wypadku nieobsadzenia urzędu namiestnika, król mógł powołać prezesa Rady Administracyjnej sądy wyrokowały w imieniu monarchy.

Namiestnik

przewodniczył Radzie Stanu decyzje podejmował w czasie posiedzeń Rady Administracyjnej decyzje namiestnika wymagały kontrasygnaty odpowiedniego ministra przedstawiał królowi kandydatów na ministrów, kandydatów na senatorów i wyższych urzędników państwowych mianował pozostałych urzędników publicznych.

Rada Stanu Rada Administracyjna Jako Rząd krajowy od 1826 roku, w składzie 5 ministrów (Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego, Sprawiedliwości, Spraw Wewnętrznych i Policji, Wojny, Przychodów i Skarbu) oraz osób powołanych przez króla, była najwyższą władzą wykonawczą i administracyjną w kraju.

Zgromadzenie Ogólne Rady Stanu W jej skład wchodzili: ministrowie (5) radcy stanu (zwyczajni i nadzwyczajni) sekretarz stanu referendarze inne osoby powoływane przez króla.

Uprawnienia ZO RS opracowywanie projektów praw sejmowych i aktów królewskich do akceptacji króla przekazywanie ostatecznych wersji praw i aktów pod obrady sejmowe oddawanie pod sąd urzędników administracyjnych (nominowanych przez króla) sądownictwo kompetencyjne sądownictwo administracyjne (od 1816 do 1822 r. za pośrednictwem Delegacji Administracyjnej) przyjmowanie corocznych sprawozdań z działalności komisji rządowych przekazywanie królowi raportów o stanie kraju.

Sejm trzy stany sejmujące, tj. król, Senat i Izba Poselska miały pełnię władzy prawodawczej członków Izby Poselskiej wybierano na 6 lat, przy założeniu, że co dwa lata odnawiano 1/3 składu izby członkowie parlamentu uzyskali immunitet w sprawach karnych na czas trwania sejmu.

System wyborczy System wyborczy był oparty na podziale kraju na: 77 powiatów, w których szlachta (posesjonaci) wybierała po jednym pośle 51 okręgów gminnych, w których wyborcy nienależący do szlachty wybierali 1 deputowanego.

Prawa wyborcze czynne prawo wyborcze uzyskali mężczyźni po ukończeniu 21 roku życia i mający prawa obywatelskie. bierne prawo wyborcze przyznano: osobom umiejącym pisać i czytać (cenzus wykształcenia) osobom opłacającym znaczny podatek (cenzus majątkowy) odebrano prawa wyborcze wojskowym w służbie czynnej.

Izba Poselska sejmy zwyczajne miały zbierać się co 2 lata w Warszawie na 30 dni obrady sejmu były jawne (do 1825 r.) w rzeczywistości sejm zebrał się cztery razy: 1818, 1820, 1825 i 1830.

Kompetencje Izby Poselskiej samodzielnie uchwalała ustawy w zakresie spraw cywilnych, administracyjnych i sądowniczych z woli króla wydawała akty prawne w sprawach podatkowych, systemu monetarnego oraz zaciągu do wojska posiadała kompetencje kontrolne nad rządem posłowie i deputowani mieli możliwość składania petycji.

Senat

w składzie: 9 biskupów wojewodowie i kasztelani rosyjscy książęta krwi cesarsko-królewskiej

Kompetencje Senatu równorzędna pozycja z Izbą Poselską w kwestii ustawodawczej przeprowadzanie rugów kontrola ksiąg obywatelskich pełnienie funkcji Sądu Sejmowego.

Przechowywanie dokumentu W 1826 r. senat zamówił ozdobną szkatułę celem przechowywania w niej dokumentów: oprawionego w aksamit oryginału konstytucji, napisanej w języku francuskim, jej polskiego tłumaczenia ze stycznia 1822, starszej wersji roboczej dokumentu francuskojęzycznego napisanej 25 V 1815 z naniesionymi osobiście przez cara korektami i uwagami oraz kopie carskiego listu skierowanego do prezesa senatu Królestwa z uwagami nt. polskiego tłumaczenia konstytucji. Szkatułę długości ponad 50 cm i jej ozdoby wykonano w stylu empire z brązu. We wszystkich rogach i na wieku umieszczono figurę jednogłowego, nieukoronowanego orła, na bocznych ściankach szkatuły i wieka znalazły się medaliony, m.in. z portretem Aleksandra I, godłem Rosji, herbami polskimi i rosyjskimi. Ozdoby były złocone. Po klęsce powstania listopadowego władze carskie wywiozły szkatułę wraz z dokumentami z Warszawy do Moskwy i umieściły w zbiorach zbrojowni kremlowskiej, w specjalnej sali prezentującej łupy wojenne Rosji. Znajdowała się tam do upadku caratu. W ramach umowy o zwrocie polskich skarbów kultury zawartej w traktacie ryskim, władze bolszewickie przekazały ją w lutym 1922 Polsce. Przypuszczalnie weszła wraz z zawartością w skład zbiorów Zamku Królewskiego w Warszawie. W czasie kampanii wrześniowej, tak jak i wiele innych ważnych kulturowo zabytków polskich, ewakuowano ją do pałacu Janusza Radziwiłła w Ołyce, gdzie po agresji ZSRR na Polskę skonfiskowali ją funkcjonariusze NKWD i przewieźli do Moskwy. Po pewnym czasie została wpisana na stan tamtejszego Centralnego Państwowego Archiwum Historycznego i w zasobach tej instytucji pozostaje do dziś. Do 1992 fakt jej posiadania utrzymywano w tajemnicy, później była kilkakrotnie eksponowana na wystawach w RosjiKolmasiak M., 2024: Szkatuła z konstytucją Królestwa Polskiego słowem uzupełnienia z okazji 100-lecia jej rewindykacji. Mówią Wieki, nr 8/2024, s. 41-45.

Przypisy

Linki zewnętrzne

Ustawa Konstytucyjna Królestwa Polskiego z dnia 27-go listopada 1815 roku oraz Statut Organiczny dla Królestwa Polskiego z dnia 26-go lutego 1832 roku Warszawa 1917. Rozmowa z prof. Marianem Kallasem. Udział społeczeństwa w życiu politycznym Królestwa Polskiego w latach 1815 – 1830 (sejmiki i zgromadzenia gminne).

Kategoria:1815 w Europie 1815 Kategoria:Królestwo Kongresowe doby konstytucyjnej 1815–1830 Kategoria:Prawo Królestwa Kongresowego