thumb|Mlecz kolczasty thumb|Mlecz błotny Mlecz (Sonchus L.) – rodzaj roślin z rodziny astrowatych. Należy do niego blisko 100 gatunków. Rośliny te występują na Starym Świecie, w Australii i na wyspach Oceanu Spokojnego, a jako introdukowane także na obu kontynentach amerykańskich. W Polsce rosną dwa gatunki rodzime i dwa szeroko rozprzestrzenione na świecie gatunki introdukowane. Niektóre gatunki są chwastami w uprawach. Młode liście mlecza zwyczajnego (zwanego też warzywnym) S. oleraceus spożywane są w sałatkach (według przekazu Pliniusza miał je spożyć Tezeusz przed walką z Minotaurem).
Nazwa „mlecz” jest w polskim nazewnictwie botanicznym zastrzeżona dla roślin z rodzaju Sonchus. W języku potocznym używana jest często w odniesieniu do mniszka, który tworzy charakterystyczne owoce zwane dmuchawcami oraz różyczkę liściową przy ziemi.
Rozmieszczenie geograficzne thumb|Krzaczasty Sonchus palmensis Zasięg rodzaju obejmuje niemal całą Europę, Azję, Afrykę, Australię, Nową Zelandię i wyspy Juan Fernández. Zróżnicowany jest na wyspach oceanicznych – na Wyspach Kanaryjskich i innych wyspach Makaronezji rośnie 30 gatunków, w archipelagu Juan Fernández – 11. W Europie obecnych jest 9 gatunków rodzimych. Do rodzaju należy kilka gatunków szeroko rozprzestrzenionych chwastów ruderalnych i segetalnych (zwłaszcza mlecz zwyczajny S. oleraceus), introdukowanych m.in. na oba kontynenty amerykańskie, na Islandię, Filipiny.
Gatunki flory Polski mlecz błotny, m. nadwodny Sonchus palustris L. mlecz kolczasty Sonchus asper (L.) Hill – antropofit zadomowiony mlecz polny Sonchus arvensis L. mlecz zwyczajny, m. warzywny Sonchus oleraceus L. – antropofit zadomowiony
Morfologia thumb|Sonchus radicatus Pokrój Rośliny zielne (jednoroczne, dwuletnie i byliny), na wyspach Makaronezji i Juan Fernández też pachykauliczne (słabo rozgałęzione) krzewy i niewielkie drzewa, w tym przypominające palmy. Osiągają od 3 cm do ponad 3,5 m wysokości. Rośliny wykształcają korzeń palowy, kłącze lub rozłogi, mają pędy prosto wzniesione, rozgałęzione zazwyczaj słabo na całej długości lub tylko w górnej części, zwykle nagie, czasem gruczołowato owłosione w górnej części, zwłaszcza w obrębie kwiatostanu. Zawierają sok mleczny. Liście Odziomkowe i łodygowe, dolne zwykle ogonkowe, przy czym ogonek jest często oskrzydlony. Blaszka podługowata do lancetowatej, u nasady liści łodygowych często uszkowato obejmująca łodygę, poza tym zwykle pierzasto pojedynczo lub podwójnie klapowana, ząbkowana (nierzadko kolczasto) lub całobrzega. U S. grandifolius liście osiągają do 1 m długości i 0,2 m szerokości. Kwiaty Zebrane po 70–300 (czasem więcej) w koszyczki, a te w wiechowate lub mające formę podbaldachów kwiatostany złożone. Okrywy koszyczków dzwonkowate, z listkami nierównej długości, ułożonymi w kilku rzędach dachówkowato, nagimi lub owłosionymi (zwykle gruczołowato). Dno koszyczka nagie, płaskie lub wypukłe, dołeczkowane. Wszystkie kwiaty w koszyczku jednakowe, języczkowe, żółte. Owoce Spłaszczone, elipsoidalne lub nieco zwężające się ku wierzchołkowi niełupki koloru słomiastego, czerwonego do ciemnobrązowego. Zwykle bez dzióbka, z 2–4 żebrami (rzadko większą ich liczbą) z obu stron. Na powierzchni owocki są pomarszczone lub brodawkowane, nagie. Puch kielichowy w postaci licznych, białych włosków niepodzielonych lub pierzastych, szybko opadających lub trwałych.
Systematyka Pozycja systematyczna Rodzaj zaliczany jest do podplemienia Hyoseridinae, plemienia Cichorieae w podrodzinie Cichorioideae z rodziny astrowatych Asteraceae. W tradycyjnym ujęciu systematycznym rodzaju był on taksonem polifiletycznym, w którym zagnieżdżone były wyodrębniane rodzaje endemiczne dla różnych obszarów – Dendrosonchus na wyspach Makaronezji, Thamnoseris na wyspach Desventuradas, Dendroseris na Juan Fernández, Actites w Australii, Kirkianella i Embergeria na Nowej Zelandii. Po odkryciu relacji filogenetycznych między tymi taksonami, wszystkie one włączone zostały w szeroko ujmowany rodzaj Sonchus.
Światową monografię mleczy opracował egipski botanik Loutfy Boulos.
Wykaz gatunków
Przypisy
Kategoria:Cichorioideae Kategoria:Taksony opisane przez Karola Linneusza