Wystawa mieszkaniowa WUWA (WuWa, niem. Wohnungs- und Werkraumausstellung = Wystawa mieszkania i miejsca pracy) we Wrocławiu – zorganizowana w 1929 przez śląski związek Deutscher Werkbund w dzielnicy Dąbie w pobliżu parku Szczytnickiego (obecne ulice Tramwajowa, Edwarda Dembowskiego, Mikołaja Kopernika i Zielonego Dębu) oraz na terenach targowych przylegających do Hali Stulecia. W wystawie wzięli udział zarówno awangardowi, jak umiarkowani architekci, uczestnikami byli jednak jedynie lokalni działacze Werkbundu. Do organizacji wystawy najbardziej przyczynił się Heinrich Lauterbach, założyciel śląskiego związku Werkbundu. Wraz z Adolfem Radingiem przejął kierownictwo artystyczne wystawy.
Celem wystawy było przedstawienie propozycji w zakresie małych i średnich mieszkań, nowej formy domów, uwzględniając aspekty technologiczne. Wybudowane budynki miały być tanie; starano się, by każdy użytkownik mieszkania otrzymał własne pomieszczenie do spania, odizolowane od innych.
Budowę osiedla sfinansowało Towarzystwo Osiedlowe Wrocław S.A. (Siedlungsgesellschaft Breslau A.G.), które następnie wynajmowało wzniesione nieruchomości.
Architektura Na wystawie zaprezentowano 32 z 37 planowanych początkowo budynków mieszkalnych: modelowe domy jednorodzinne wolno stojące, bliźniacze i szeregowe, różne formy budynku wielorodzinnego, ponadto rozebrane po wystawie przykładowe biura i gospodarstwo rolne. Adolf Rading zaprojektował awangardowy wieżowiec, z powodu protestów administracji budowlanej zbudowany jednak jako budynek czteropiętrowy. Szczególnie interesującym obiektem wystawy jest dom dla samotnych i młodych małżeństw projektu Scharouna, jeden z pierwszych zrealizowanych budynków typu split levels w skali światowej. Również wyposażenie wnętrz poszczególnych obiektów zostało specjalnie zaprojektowane, m.in. przez Annę Rading, Josefa Vineckiego i Li Vinecky-Thorn. Autorem projektu prezentacji w pawilonie wystawowym był Johannes Molzahn.
Architektura osiedla jest niejednorodna – budynki noszą cechy pozwalające je przypisać do funkcjonalizmu podziałów prostopadłościennych, jak i do stylu międzynarodowego, architektury organicznej, białej architektury czy nurtu „kolorowych miast”.
W odróżnieniu od wystawy Werkbundu w Weißenhofie pamiętano o zorganizowanych terenach rekreacyjnych, zagospodarowaniu przestrzeni przydomowych (ogrody zaprojektowane przez architektów zieleni), a nawet zbudowano modelowe przedszkole. Plan osiedla był jednak chaotyczny, orientacja budynków stosunkowo przypadkowa, a one same wykazywały znaczne niedostatki funkcjonalne. Mimo to wystawa odbiła się szerokim echem w czasopismach fachowych i prasie codziennej tamtego okresu, a niektóre realizacje (w szczególności domy jednorodzinne) zyskały uznanie krytyków.
Osiedle po zakończeniu wystawy Po wojnie domy jednorodzinne i mniejsze budynki wielorodzinne zostały oddane w wieczyste użytkowanie osobom prywatnym, które dokonały na własną rękę pewnych zmian w architekturze obiektów. Jeden z domów zburzono, aby uzyskać miejsce na boisko; dziś miejsce to służy jako parking. Największe budynki wielorodzinne, Scharouna i Radinga, używane są z kolei jako hotel (ostatnio remontowany) oraz akademik.
W lipcu 2006 roku w zagadkowych okolicznościach spłonęło modelowe drewniane przedszkole przy ulicy Wróblewskiego. Miasto zobowiązało właściciela działki do odbudowania przedszkola zgodnie z przedwojennymi planami. Odbudowę zakończono w styczniu 2014 r.
W 2020 roku osiedla Werkbundu, w tym WUWA, otrzymały Znak Dziedzictwa Europejskiego, przyznany przez Komisję Europejską.
Uczestnicy wystawy Theodor Effenberger Moritz Hadda Paul Häusler Paul Heim i Albert Kempter Emil Lange Heinrich Lauterbach Ludwig Moshamer Adolf Rading Hans Scharoun Gustav Wolf
Osiedle budynków wystawy Budynek Adres Opis Stan obecny Projektanci Zdjęcie Dom nr 1 ul. Tramwajowa 2 Galeriowy dom czynszowy z poczekalnią dla oczekujących na tramwaj. Na trzech kondygnacjach mieszkalnych rozmieszczono 12 mieszkań o powierzchni 48 m² i 6 mieszkań o powierzchni 60 m², każda kondygnacja mieści sześć różnych wariantów mieszkań. Dom mieszkalny, dawna poczekalnia została zaadaptowana na kawiarnię Budynek: Paul Heim i Albert KempterOgród: Erich Vergin 175px Dom nr 2 ul. Wróblewskiego 18 Parterowy budynek z płaskim dachem i doświetlającym wnętrze świetlikiem, o drewnianej konstrukcji przeznaczony na przedszkole dla 60 dzieci. Budynek spłonął w nocy z 6 na 7 lipca 2006 r., odbudowany w 2013 z przeznaczeniem na siedzibę Centrum Szkoleniowo-Informacyjnego Dolnośląskiej Okręgowej Izby Architektów, które otwarto 21 stycznia 2014. Projekt rekonstrukcji wykonał Zbigniew Maćków. Budynek: Paul Heim i Albert KempterOgród: Erich Vergin 175px Dom nr 3–6 ul. Tramwajowa 2a Wieloklatkowy, ośmiorodzinny dom czynszowy Dom mieszkalny Budynek: Gustav WolfWnętrze: Ulrich Stein, Albert Müller, Rudolf Mestel i inniOgród: Erich Vergin 175px Dom nr 7 ul. Tramwajowa 2b Czteropiętrowy dom czynszowy Budynek znacznie przebudowany w stosunku do pierwotnej postaci. Do 2016 r. służył jako dom studencki „Pancernik” Uniwersytetu Wrocławskiego, obecnie przestrzeń noclegowa dla uchodźców z Ukrainy. Budynek: Heinrich LauterbachWnętrze: Adolf Rading, Josef Vinecký, Li Vinecký-Thon 175px Dom nr 8 ul. Tramwajowa Garaże – budynek nie został zrealizowany Adolf Rading Dom nr 9–22 ul. Tramwajowa 4–30 Zespół trzynastu szeregowych jednorodzinnych domów mieszkalnych (nr 10–22) oraz czterorodzinny czynszowy dom narożny (nr 9) Domy mieszkalne Budynek: Emil Lange (nr 9), Ludwig Moshamer (nr 10–12), Heinrich Lauterbach (nr 13–15), Moritz Hadda (nr 16–17), Paul Häusler (nr 18–20), Theo Effenberger (nr 21–22)Wnętrze: Emil Lange, Paul Heim, Eugen Weigt, Hilda Krebs (nr 9), H.E. Fritsche, Pohl Oels (nr 10 –12), Heinrich tischler (nr 16–17), Paul Häusler (nr 18–20), Ulrich Roediger (nr 21–22)Ogród: Erich Vergin (nr 9), Paul Hatt (nr 10–15 i 21–22) 175px Dom nr 23–25 ul. Tramwajowa Szeregowy dom czynszowy – nie został zrealizowany Theo Effenberger Dom nr 26–27 ul. Dembowskiego 11/13 Jednopiętrowy dom dwurodzinny z garażami, oba mieszkania o powierzchni 185 m² Dom mieszkalny – własność prywatna Budynek: Theo EffenbergerWnętrze: Ulrich SteinOgród: Paul Hatt 175px Dom nr 28 ul. Dembowskiego 9 Jednopiętrowy dom jednorodzinny z garażem, przeznaczony dla 6–7-osobowej rodziny ze służącą Dom mieszkalny – własność prywatna Budynek: Emil LangeWnętrze: Wilhelm Stephan, Hilda Krebs, Emil LangeOgród: Kurt Schütze 175px Dom nr 29–30 ul. Zielonego Dębu 23/25 Jednopiętrowy dom dwurodzinny dla siedmioosobowej rodziny Dom mieszkalny – własność prywatna Budynek: Paul HäuslerWnętrze: Paul Häusler, Fritz KleemanOgród: Julius Schütze 175px Dom nr 31 ul. Kopernika 9 Dom hotelowy dla bezdzietnych małżeństw i osób samotnych. Dwupiętrowy budynek, który tworzyły dwa skrzydła, pierwsze przeznaczone dla bezdzietnych małżeństw posiadało 32 mieszkania o powierzchni 37 m² z balkonami, drugie dla osób samotnych mieściło 32 mieszkania o powierzchni 27 m². Obecnie w budynku mieści się hotel Budynek: Hans ScharounWnętrze: Hans Scharoun 175px Dom nr 32–33 ul. Kopernika 7/8 Jednopiętrowy dom dwurodzinny z dwuspadowym dachem. Dom nr 32 przeznaczony dla artysty z rodziną, posiadał pomieszczenie przeznaczone na pracownię na poddaszu. Dom nr 33 przeznaczony był dla rodziny ze służącą Budynek został rozebrany w latach 60 XX wieku Budynek: Gustav WolfOgród: Fritz Hanisch Dom nr 34 ul. Zielonego Dębu Dom jednorodzinny – budynek nie został zrealizowany Heinrich Lauterbach Dom nr 35 ul. Zielonego Dębu 17 Budynek jednorodzinny dla dyrektora fabryki lub wyższego urzędnika i jego czteroosobowej rodziny i służącej. Dom mieszkalny – własność prywatna Budynek: Heinrich LauterbachWnętrze: Heinrich Lauterbach, Anna RadingOgród: Julius Schütze 175px Dom nr 36 ul. Zielonego Dębu 19 Dom jednorodzinny przeznaczony dla pracownika umysłowego i jego rodziny. Dom mieszkalny – własność prywatna Budynek: Moritz HaddaWnętre: Moritz Hadda, Martin Rosenstein, Anna RadingOgród: Moritz Hadda 175px Dom nr 37 ul. Zielonego Dębu 21 Dom jednorodzinny przeznaczony dla wyższego urzędnika, kupca lub osoby wykonującej wolny zawód. Dom mieszkalny – własność prywatna Budynek: Ludwig MoshamerWnętrze: Ludwik Moshamer, H.E. FritscheOgród: Julius Schütze 175px
Zobacz też
Wystawa Ziem Odzyskanych Wystawa „Europa to nasza historia” Wystawa mieszkaniowa w Weißenhof Nový dům Osiedle Baba w Pradze
Przypisy
Linki zewnętrzne
– Omówienie pisowni i odmiany skrótowca WUWA Wirtualny spacer 360° po osiedlu WuWA
Literatura Jadwiga Urbanik, WUWA 1929–2009. Wrocławska wystawa Werkbundu, Wrocław 2009.
Kategoria:Deutscher Werkbund Kategoria:Urbanistyka Wrocławia Kategoria:Zabytki modernizmu klasycznego Kategoria:Wystawy Kategoria:Architektura modernizmu we Wrocławiu Kategoria:Biskupin-Sępolno-Dąbie-Bartoszowice