Karpacz

Karpacz (do 1945 r. ), – miasto w województwie dolnośląskim, w powiecie karkonoskim. Położone w Sudetach Zachodnich, w dolinie rzeki Łomnicy. Prawa miejskie posiada od 1 stycznia 1960 r.

Historycznie leży na Dolnym Śląsku. W latach 1945–1954 siedziba wiejskiej gminy Karpacz. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do województwa jeleniogórskiego.

Według danych GUS z 31 grudnia 2023 r. miasto liczyło 4208 mieszkańców.

Położenie mały|lewo|Odsłonięcie hornfelsów przy ulicy Obrońców Pokoju – jedna z atrakcji naturalnych miasta Według danych z roku 2007 Karpacz ma obszar 37,99 km² (118. lokata w kraju), w tym: użytki rolne 11%, użytki leśne 63%.

Według danych z 1 stycznia 2023 r. powierzchnia miasta wynosi 37,99 km² (124. miejsce w kraju). Miasto stanowi 6,04% powierzchni powiatu.

Sąsiednie gminy: Kowary, Podgórzyn. Na południu gmina sąsiaduje z Czechami.

Miasto jest położone w Karkonoszach, u stóp Śnieżki (1602 m n.p.m.), której polska część znajduje się w granicach miasta, w dolinie rzeki Łomnicy oraz potoków, będących jej dopływamiWedług map topograficznych i Państwowego Rejestru Granic dostępnych w Geoportalu..

Części miasta i osiedla Urzędowo wyróżnia się następujące części miastaRozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części, .: Karpacz Górny, do końca 2017 r. urzędowo Bierutowice Budniki Płóczki Wilcza Poręba Wodna

Osiedla, niewyróżniane urzędowo: Osiedle SkalneMapa „Polskie i czeskie Karkonosze”, Wydawnictwo Turystyczne Plan, Wydanie XV, Jelenia Góra 2010. Brzezie Karkonoskie (rejon ulic Przemysłowej i Bocznej w Karpaczu), oficjalnie jednak w całości stanowią część wsi Miłków.

Demografia Dane z 31 grudnia 2007: Opis Ogółem Kobiety MężczyźniJednostka osób % osób % osób %Populacja 4 997 100 2702 54,07 2295 45,93Gęstość zaludnienia[mieszk./km²] 131,5 71,1 60,4

Piramida wieku mieszkańców Karpacza w 2014 roku. 690x480px

Historia mały|lewo|Karpacz, 1900 r. Osada poszukiwaczy złota powstała w XII wieku. Pierwsze zapiski o Karpaczu pojawiły się w „Księgach Walońskich” z końcem XIV wieku. Dzielnicę Płóczki po raz pierwszy wymieniono w dokumencie z dnia 21 maja 1418 roku, na przełomie XV i XVI wieku działały tu kopalnie srebra i ołowiuJanusz Czerwiński, Ryszard Chanas: Dolny Śląsk – przewodnik. Warszawa: Sport i Turystyka, 1977 s. 241.. Podczas wojny trzydziestoletniej (1618–1648) na terenie Karpacza osiedlili się uciekinierzy religijni z Czech, którzy zapoczątkowali trwający prawie 200 lat okres ludowego zielarstwa i ziołolecznictwa. Miejscowość stała się ośrodkiem działalności tzw. laborantów, których leki i kuracje były znane daleko poza granicami Śląska, kres ich działalności przypadł na XIX w., gdy wydane zostały zakazy administracyjne i konkurencja farmakologii chemicznej. Po wybudowaniu kaplicy św. Wawrzyńca na Śnieżce (poświęconej 10 sierpnia 1681 roku przez cysterskiego opata Bernarda Rosę), Karpacz znalazł się na szlaku tzw. turystyki pielgrzymkowej. Od XVII w. rozwijało się tkactwo i związana z nim hodowla owiec, powstały liczne szałasy i budy pasterskie m.in. Wilcza Poręba i Karpacz Górny, w następnym stuleciu hodowla upadła ze względu na niedobór paszy i trudne warunki bytowe. W 1772 roku założono szkołę ewangelicką. Poświęcony 28 lipca 1844 r. drewniany kościółek ewangelicki, sprowadzony z norweskiego miasteczka Vang przez króla Prus Fryderyka Wilhelma IV, stał się atrakcją turystyczną Karpacza – znaną obecnie jako Świątynia Wang. W związku z napływem turystów w II połowie XIX wieku nastąpił rozwój osady: powstały hotele, zajazdy i gospody. W górnej części miasta (ówcześnie Brückenberg) w 1914 r. znajdowało się 12 hoteli i 54 pensjonaty, dysponujące łącznie około tysiącem miejsc noclegowych.

18 października 1908 lekarz Ernst Brucauff założył w Karpaczu Ochotniczą Kolumnę Sanitarną Niemieckiego Czerwonego Krzyża (niem. Freiwillige Sanitätskolonne Krummhübel des DRK) - pierwsze pogotowie górskie na obecnym terytorium Polski. Posiadało ono sekcje narciarską, wysokogórską, sanitarną, transportową i grabarską.

W 1945 r. miejscowość została wcielona do Polski. Przez kilka pierwszych tygodni używano nazwy Szterlingowo, dla uczczenia dowódcy patrolu wojskowego, który jako pierwszy zdobył szczyt ŚnieżkiRocznik Jeleniogórski 2006, s. 139.. Używano również nazwy Krzywa Góra (m.in. dla stacji kolejowej). Z kolei na początku 1946 r. Komisja Ustalania Nazw Miejscowości przyjęła nazwę Drogosławice, która wywołała protesty miejscowych mieszkańcówRocznik Jeleniogórski 2006, s. 135–136.. Ostatecznie Komisja zmieniła zdanie i w maju 1946 r. przyjęto obowiązującą do dziś nazwę KarpaczZarządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 7 maja 1946 r. (). (nazwa ta pojawiła się już pod koniec 1945 r., czasem jako Karbacz). Pozostałą niemiecką ludność wysiedlono do Niemiec.

W 1954 r. utworzono osiedle KarpaczRozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 października 1954 r. ws. utworzenia osiedli ().. W 1960 r. z obszaru osiedla Karpacz ustanowiono miasto KarpaczRozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 4 grudnia 1959 r. ()..

W 2012 zakończono realizację tunelu pod stokiem „Kolorowa”, który umożliwił wyprowadzenie ruchu samochodowego z głównego ciągu komunikacyjnego miasta i przekształcenie go w deptak. Wykonany w technice odkrywkowej tunel o stalowej konstrukcji nośnej znajduje się na wysokości 637,75 m n.p.m., składa się z 854 segmentów, połączonych za pomocą 18 000 śrub i posiada wymiary: długość – 100 metrów, szerokość – 11 metrów, wysokość w najwyższym punkcie – 5,8 metraBiuletyn Rady Miejskiej w Karpaczu nr 4/2012, grudzień 2012, ISSN 1428-8206.. Przez tunel przeprowadzono jezdnię o 2 pasach ruchu o szerokości 3,5 m każdy; nie posiada on natomiast chodników dla pieszych. Koszt budowy trasy wyniósł 22 218 337,71 zł, natomiast zakończona rok wcześniej przebudowa ul. Parkowej (dojazdu do tunelu) – 8 mln złBiuletyn Rady Miejskiej w Karpaczu nr 1/2011, ISSN 1428-8206., a jej wykonawcą była firma Skanska. Tunel został otwarty 18 grudnia 2012. Wraz z otwarciem obwodnicy ulica Konstytucji 3 Maja stała się ulicą jednokierunkową, na której ruch odbywa się według zasad właściwych dla strefy zamieszkania.

29 października 2012 r. dotychczasowa przychodnia zdrowia została zamknięta, a w jej miejscu rozpoczęto budowę nowej, której uroczyste otwarcie nastąpiło 22.10.2014, a oddanie do użytku pięć dni później. W roku 2013 nastąpiło połączenie miejscowej szkoły podstawowej i gimnazjum w zespół szkół. Zawarto również na 30 lat umowę na dzierżawę stadionu miejskiego, w której dzierżawca zobowiązał się do budowy w jego miejscu Górskiego Wysokościowego Centrum Piłkarskiego – zadaszonego, pełnowymiarowego boiska ze sztuczną trawą, hotelu oraz podziemnego parkingu na 160 pojazdówBiuletyn Rady Miejskiej Karpacza nr 6/2013.. Ponieważ dzierżawca nie wywiązywał się z umowy, stadion wrócił w posiadanie miasta, które zamierza zmodernizować go dla potrzeb lekkiej atletyki.

W latach 2023-2025 miała miejsce przebudowa budynku Urzędu Miasta dostosowując go do potrzeb osób niepełnosprawnych, natomiast na początku 2026 roku rozpoczęła się budowa deptaku w ciągu ulicy Konstytucji 3 Maja.

W latach 2009–2012 gmina pozyskała fundusze unijne w wysokości 3794,27 zł na jednego mieszkańca.

Zabytki mały|Kościół Nawiedzenia Najświętszej Marii Panny, ul. Konstytucji 3 Maja mały|Świątynia Wang i cmentarz mały|Schronisko „Samotnia” mały|dworzec kolejowy, obecnie Karpaczańskie Centrum Kultury i Turystyki, Miejskie Muzeum Zabawek i informacja turystyczna W wojewódzkim rejestrze zabytków na liście zabytków wpisane są obiekty: miasto, z XIX/XX w. Karczma Sądowa z 1735 w Karpaczu Górnym, ul. Karkonoska 7 – jedna z trzech zachowanych na terenie Karpacza, obecnie dom wczasowy Morskie Oko. Dawna siedziba górskiej gminy Budziskakarpacz.pl – Oficjalna strona Karpacza, imprezy, wydarzenia, noclegi, atrakcje turystyczne, rekreacja latem i zimą. kościół parafialny pw. Nawiedzenia NMP, mur.-szach.-drewn., z 1910 r. kościół pomocniczy pw. Najświętszego Serca Pana Jezusa, mur.-szach.-drewn., z 1908 r. dworek myśliwski, ob. liceum, ul. Gimnazjalna 7 dawny dworzec kolejowy z wiatą peronową, ul. Kolejowa 3, z 1925 r. chałupa (buda pasterska), ul. Konstytucji 3 Maja 27 (d. ul. 1 Maja 27), z XVII/XVIII w., dom, ul. Konstytucji 3 Maja 34, mur.-drewn. karczma sądowa, ob. DW „Bachus”, ul. Konstytucji 3 Maja 37, obecny bud. z 1836 r., l. 1910–1920; obiekt przez ponad 225 lat stanowił własność rodziny Exnerów dom, ul. Konstytucji 3 Maja 58, z 1910 r. dom, ul. Karkonoska (d. Odrodzenia) 23, drewn., z trzeciej ćw. XIX w. dom wycieczkowy, ob. hotel „Rezydencja”, ul. Parkowa 6 (d. ul. Waryńskiego), z l. 1900–1910 pensjonat „Patria”, ul. Słowackiego 1, z 1910 r. zespół kościoła „Wang”: kościół ewangelicki, drewn., z pocz. XIII w., l. 1842-45 cmentarz z murem oporowym schronisko „Samotnia” nad Małym Stawem, drewn., z poł. XIX w., 1922 r. schronisko „Strzecha Akademicka”, drewn., z 1907 r. kaplica pw. św. Wawrzyńca na Śnieżce, drewn., z XVII w., XIX w.

Transport Transport drogowy Transport publiczny do Karpacza oferują przewoźnicy drogowi: PKS „Tour” Jelenia Góra (linie regionalne), Flixbus (linie międzymiastowe), KarpaczBus (linie międzynarodowe).

Transport kolejowy

Jednotorowa linia kolejowa z Mysłakowic do Karpacza została otwarta 29 czerwca 1895 roku. Otwarcie tego 6,9 km odcinka doprowadziło do zwiększenia ruchu turystycznego na przełomie XIX i XX wieku. W 1925 roku zakończono budowę obecnego dworca kolejowego. 19 czerwca 1934 zakończono elektryfikację tej linii napięciem przemiennym 15 kV o częstotliwości 16⅔ Hz. Sieć trakcyjna została zlikwidowana zaraz po zakończeniu II wojny światowej. Połączenia pasażerskie były realizowane do 2 kwietnia 2000 roku, kiedy odjechał z Karpacza ostatni regularny pociąg osobowy. Całkowite zawieszenie ruchu kolejowego na całej trasie nastąpiło zarządzeniem z dnia 23 listopada 2000 roku. W 2008 roku dworzec kolejowy przejął zarząd miasta, który przystąpił do remontu zabytku. Od czerwca 2012 w budynku działa Muzeum Zabawek. W sezonie letnim uruchomiane były przejazdy ręcznymi drezynami kolejowymi. Tor drezyny znajduje się przy dworcu kolejowym w Karpaczu.

Regularne połączenia pasażerskie z Jeleniej Góry do Karpacza obsługiwane przez koleje dolnośląskie powróciły 15 czerwca 2025 roku. Dzień wcześniej na trasie Jelenia-Góra - Karpacz kursował pociąg retro prowadzony lokomotywą SP42-001 - tą samą, która w 2000 roku prowadziła ostatni pociąg pasażerski przed zawieszeniem linii.

Komunikacja miejska Komunikację miejską na terenie miasta realizuje firma KarpaczBus. Trasa linii rozpoczyna się na Skalnym Osiedlu na przystanku zlokalizowanym przy skrzyżowaniu ulic Skalnej i Granitowej. Kolejnym przystankiem jest skrzyżowanie ulic Skalnej i Kościuszki. Następnym jest Orlik przy ulicy Skalnej. Kolejnymi są Hotel Relaks przy ulicy Skalnej, Hotel Artus przy ulicy Wilczej, Hotel Green Mountins przy ulicy Sarniej, Hotel Mercure przy ulicy Obrońców Pokoju, Bachus przy ulicy Parkowej, Ośrodek Zdrowia oraz Rondo Biały Jar. W ciągu dnia są cztery kursy podczas których na trasie do Hotelu Pegaz wjeżdża się na przystanek przy Morskim Oku, pozostałymi kursami wjeżdża się na przystanek przy wyciągu na Kopę. Kolejnym przystankiem jest Kościół Wang. Trasa kończy się na pętli autobusowej. Droga powrotna jest taka sama (na pięciu kursach wjeżdża się na przystanek przy Morskim Oku, również na pięciu kursach wjeżdża się na przystanki przy ulicy Wilczej i Sarniej). W ciągu dnia odbywa się 11 kursów w każdą stronę.

Klimat