thumb|242px|Skogskyrkogården w nocy thumb|242px|Skogskyrkogården zimą o zachodzie słońca Skogskyrkogården – cmentarz położony w dzielnicy Gamla Enskede w Sztokholmie. Drugi pod względem wielkości cmentarz Szwecji, mający 102 ha powierzchni i mieszczący ok. 100 tysięcy grobów.
Decyzję o budowie cmentarza rada miejska Sztokholmu podjęła krótko przed wybuchem I wojny światowej. Ogłoszony konkurs na projekt cmentarza wygrali w 1915 Szwedzi: Gunnar Asplund i Sigurd Lewerentz. Cmentarz powstał w latach 1917–1920. Krajobraz architektoniczny cmentarza został zintegrowany z naturą. Las, w którym położony jest cmentarz, został potraktowany jako pełen godności gaj zmarłych.
W 1920 zbudowano według projektu Asplunda kaplicę cmentarną. Ma ona czterospadowy dach kryty gontem i otwarty przedsionek. W 1925 Lewerenz oddał do użytku drugą kaplicę, zbudowaną w kształcie sześcianu, z wolno stojącym przedsionkiem z kolumnami.
Przed kaplicami ustawiono duży, granitowy krzyż.
Do krematorium zbudowanego w latach 1937–1940 przez Asplunda dobudowano trzy kolejne kaplice.
Cmentarzem zarządza administracja cmentarna gminy Sztokholm. W okresie letnim oferuje się wycieczki z przewodnikiem po cmentarzu, organizowane przy współudziale muzeum miejskiego Sztokholmu.
Całe założenie jest uważane za jedno z największych dokonań współczesnej architektury i stanowi szczególny twór w skali świata, jeśli chodzi o ukształtowanie miejsc pochówku. Radny miejski Sztokholmu Yngwe Larsson (1881–1977) nazwał część centralną cmentarza z kaplicami najpiękniejszą budowlą miejską jego pokolenia.
W 1987 cmentarz leśny Skogskyrkogården znalazł się na liście krajowej (pod nr 111) jako zabytek o znaczeniu dla kultury narodowej Szwecji (szw. Riksintresse för kulturmiljövården).
W 1994 cmentarz leśny Skogskyrkogården został wpisany na Listę Światowego Dziedzictwa Kulturowego i Przyrodniczego Ludzkości UNESCO.
Historia thumb|242px|Skogskyrkogården w trakcie urządzania, jeszcze bez krematorium. Widok w kierunku północnym (1930) thumb|242px|Skogskyrkogården po oddaniu do użytku (1946) W 1912 radni Sztokholmu postanowili, że teren w południowej części miasta, na południe od obecnego Södra begravningsplatsen (noszącego dziś nazwę Sandsborgskyrkogården), powinien być przeznaczony na nowe miejsce pochówku. Teren obejmował 85 ha (później powiększony do blisko 100 ha) i składał się głównie z porośniętego lasem iglastym ozu. Oz w części północnej był eksploatowany jako kopalnia piasku, natomiast pozostała część obszaru pozostawała nienaruszona, oprócz tego, że przechodziły przez niego drogi Tyresövägen i Dalarövägen.
Na jesieni 1914 ogłoszono międzynarodowy konkurs architektoniczny za zamiarem uczynienia z planowanego cmentarza, Skogskyrkogården, miejsca, które cechować miały: dostojeństwo, ranga artystyczna i harmonia. W tym też duchu sformułowano założenia konkursu postulując uczynienie z przyszłego cmentarza terenu o maksymalnej dostępności dla ogółu bez wprowadzania zbyt dużych zmian w konfiguracji krajobrazu; założeniu temu miało być również podporządkowane wybudowanie obiektów cmentarnych i samych grobów, oraz funkcjonowanie położonej na terenie cmentarza żwirowni.
Konkurs zakończył się w 1915. Wpłynęły nań 53 propozycje. Większość z nich pochodziła ze Szwecji, kilka prac nadeszło z Niemiec. Wśród członków jury znaleźli się m.in. architekci Ragnar Östberg i Gustaf Wickman. Pierwszą nagrodę otrzymał projekt nr 25 opatrzony hasłem „Tallum”, przedstawiony przez dwójkę szwedzkich architektów: Gunnara Asplunda i Sigurda Lewerentza. Nagroda wyniosła 3500 koron. Ten właśnie projekt został zasadniczo przeznaczony do realizacji. W orzeczeniu jury podniesiono znakomity charakter projektu oraz to, że zachowuje on szczególne, piękne walory krajobrazowe terenu przyszłego cmentarza.
W 1917, po wielu zmianach w projekcie, których domagali się członkowie jury Gustaf Wickman oraz profesorowie architektury Sigurd Curman i Erik Lallerstedt, rozpoczęły się prace budowlane, a w 1920 oddano do użytku pierwszą część założenia. Ważnym przykładem, jeśli chodzi o rozmieszczenie grobów były niemieckie nekropolie Cmentarz Ohlsdorf w Hamburgu i Waldfriedhof w Monachium; sięgnięto również do romantycznego malarstwa Caspara Davida Friedricha. Wkład Lewerentza to przede wszystkim krajobraz oraz klasycystyczna Uppståndelsekapellet (pol. Kaplica Zmartwychwstania), wzniesiona w 1925. Asplund natomiast zajął się budynkami, wśród których Skogskrematoriet (cmentarne krematorium), wzniesione w latach 1937–1940 należy do najwybitniejszych osiągnięć zarówno jego, jak i całej szwedzkiej architektury tamtych czasów. Architekci kompleksowo zaprojektowali całość założenia, począwszy od krajobrazu a skończywszy na drobnych detalach (np. lampy).
Skogskyrkogården został ukończony w 1940 jako harmonijna jedność natury i architektury. thumb|center|730px|„Biblijny krajobraz” Skogskyrkogården: Skogskrematoriet (po lewej) i Almhöjden (po prawej). Widok od strony głównego wejścia w kierunku południowym (listopad 2009)
Ochrona kulturowa Światowe dziedzictwo kulturowe thumb|242px|Tablica UNESCO w czterech językach informująca o wpisaniu cmentarza na Listę Światowego Dziedzictwa, umieszczona na granitowym murze przy głównym wejściu W październiku 1994 Skogskyrkogården został wpisany na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO pod nr 558 jako drugi obiekt kulturowy Szwecji z XX w. Propozycja, która nadeszła ze strony ICOMOS powoływała się na kryterium I i II z następującym uzasadnieniem:
Kryterium I: „Skogskyrkogården to jedyny w swoim rodzaju, uwieńczony powodzeniem, zaprojektowany krajobraz kulturowy, łączący razem ukształtowany teren z jego naturalną roślinnością i dzieła architektury i będący jednocześnie doskonałym terenem użytkowym jako miejsce pochówku.”
Kryterium II: „Dzieło Asplunda i Lewerentza w Skogskyrkogården stworzyło nową formę miejsca pochówku, która w zasadniczy sposób wpłynęła na tworzenie innych miejsc pochówku na całym świecie.”
Komitet ds. dziedzictwa kulturowego podczas debaty zakwestionował zasadność „uniwersalnych wartości założenia”, podniesionych w kryterium I, uważał natomiast, że zostały spełnione wymogi stawiane przez kryterium IV:
„Skogskyrkogården ma swoje zalety jako krajobraz kulturowy począwszy od początku XX w. a jego projekt architektoniczny jest połączony z miejscem pochówku”
Z takim uzasadnieniem (według kryterium II i IV) Skogskyrkogården został wpisany na listę światowego dziedzictwa.
Zabytek rangi państwowej Teren Skogskyrkogården jako całość został w 1987 ogłoszony przez Państwowy Urząd ds. Zabytków (szw. Riksantikvarieämbetet) jako „zabytek kulturowy rangi państwowej” (szw. riksintresse för kulturmiljövården) i jest chroniony poprzez miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego oraz postanowienia Ustawy o pomnikach kultury (szw. Kulturminneslagen) dotyczące zabytków sakralnych.
Architektura Ponieważ cmentarz Skogskyrkogården powstawał w latach 1915–ok. 1940, budowle znajdujące się na jego terenie reprezentują różne epoki i kierunki architektoniczne istniejące w szwedzkiej architekturze XX w. Najstarszym budynkiem jest Skogskapellet (Leśna kaplica) zaprojektowana w latach 1917–1919 przez Gunnara Asplunda i zainaugurowana w 1920. W tej prostej, drewnianej kaplicy przykrytej dachem z gontu widoczne są nadal cechy stylu określanego jako narodowo-romantycznyRuch ideowy w kulturze i sztuce na przełomie XIX i XX w. – szwedzka odmiana późnego romantyzmu.. Jako następny obiekt powstała zaprojektowana przez Sigurda Lewerentza Uppståndelsekapellet (Kaplica Zmartwychwstania), inspirowana sztuką antyczną i szwedzkim klasycyzmem lat 20. XX w. Ukoronowaniem architektury cmentarnej jest Skogskrematoriet (Leśne Krematorium) Asplunda z Trons, Hoppets och Heliga Korsets kapell (kaplicą Wiary, Nadziei i Św. Krzyża), jak również imponująca Monumenthallen (Hala Monumentalna). Jej forma jest surowa i odznacza się prostota elegancji a minimalistyczna architektura nosi cechy modernizmu. W wystroju wnętrz architektów-projektantów wspomagali: Sven Erixson, Bror Hjort, Ivar Johnsson, John Lundqvist i Otte Sköld.
Wybrane obiekty na terenie Skogskyrkogården: thumb|left|154px|Monumenthallenthumb|left|160px|Skogskapelletthumb|left|140px|Uppståndelsekapelletthumb|left|160px|Heliga korsets kapell
Wnętrza kaplic: thumb|left|153px|Trons kapellthumb|left|154px|Skogskapelletthumb|left|148px|Uppståndelsekapelletthumb|left|152px|Heliga korsets kapell
Skogskapellet thumb|242px|Inauguracja Skogskrematoriet w 1940. Od lewej: Gunnar Asplund, koronowany książę Gustaw VI Adolf, książę Eugeniusz i radny Yngve Larsson. thumb|242px|Droga do krzyża thumb|242px|Skogskrematoriet thumb|242px|Pawilon Tallum thumb|242px|Almhöjden
Skogskapellet była pierwszą kaplicą, jaka powstała na terenie cmentarza. Została zaprojektowana przez Asplunda i zbudowana w latach 1917–1920. Wystrój kaplicy stanowi personifikacja śmierci autorstwa Carla Milesa. Nastawa ołtarzowa jest dziełem Gunnara Torhamna.
Uppståndelsekapellet Kiedy po pewnym czasie Skogskapellet okazała się za ciasna, miasto udzieliło subwencji na jeszcze jedną kaplicę, która miała znaleźć się w południowej części cmentarza. Zaprojektowana przez Lewerentza kaplica została ukończona w 1925 otrzymując nazwę Uppståndelsekapellet (Kaplica Zmartwychwstania); nazwę zaczerpnięto od umieszczonej w szczycie portyku grupy rzeźbiarskiej dłuta Ivara JohnssonaGrupa rzeźbiarska została pokazana na Wystawie Sztokholmskiej (Stockholmsutställningen) 1930, patrz: . Kaplica jest położona przy końcu Sju brunnars väg (Drogi do siedmiu studni)Studni tych nigdy nie zbudowano . Wzniesiono ją z cegły i betonu a fasady wykończono gładzią szpachlową. Dach przedsionka podtrzymuje 12 kolumn.
Skogskrematoriet z trzema kaplicami i hala monumentalna W 1935 Gunnar Asplund otrzymał od zarządu cmentarza zlecenie opracowania projektu krematorium wraz ze stanowiącą jego część kaplicą. Złożona przez niego propozycja zawierała trzy oddzielne kaplice ze wspólnym krematorium oraz monumentalną halę. Kaplice zostały zbudowane w latach 1937–1940 i otrzymały nazwy: Trons, Hoppets och Heliga korsets kapell (kaplice Wiary, Nadziei i Św. Krzyża). Krematorium zainaugurowano w 1940 w obecności koronowanego księcia Gustawa VI Adolfa. Asplund zmarł w tym samym roku i został poddany kremacji jako jeden z pierwszych pochowanych na cmentarzu. Spoczywa w grobie nr 1B naprzeciwko Trons kapell obok grobu radnego Yngve Larssona. Proste epitafium nosi inskrypcję: „Hans verk lever” („Jego dzieło żyje”).
Krzyż granitowy Potężny granitowy krzyż na pochyłym trawniku przez kaplicą zaprojektował Asplund. Na jego budowę anonimowy donator ofiarował 10 000 koron.
Tallumpaviljongen W latach 1922–1923 według projektu Asplunda zbudowano budynek usługowy nazwany budynkiem gospodarczym. Odnowiono go 1998, żeby pod nazwą Tallumpaviljongen (pawilon Tallum) wykorzystywać go m.in. jako centrum informacyjne o cmentarzu i innych obiektach z listy światowego dziedzictwa. Tallumpaviljongen leży w południowej części cmentarza. Znajduje się w nim stała ekspozycja poświęcona założeniu cmentarnemu i postaciom obu jego projektantów.
Mur cmentarny Okalający Skogskyrkogården mur został zbudowany w większej części w ramach robót publicznych w latach 1923–1932, w czasach dużego bezrobocia. Długi na 3600 m mur został później przedłużony o ok. 400 m i ma dzisiaj 4000 m. Dla porównania mur okalający Watykan ma 3200 m długości. Materiał, z którego zbudowano mur, pochodził głównie ze skał znajdujących się w obrębie cmentarza.
Almhöjden