Korona estońska () – jednostka monetarna Estonii (od 1928 roku do 31 grudnia 2010, z przerwą w okresie ZSRR). 1 korona estońska = 100 senti. Kod walutowy według ISO 4217 EEK. Średni kurs NBP 1 EEK = 0,2531 PLN (według stanu na 31 grudnia 2010). Z dniem 1 stycznia 2011 roku na terenie Estonii została wprowadzona waluta euro. Ostatnie korony estońskie zostały wycofane z obiegu 14 stycznia 2011 roku.

Okres 1928–1941 Reforma walutowa spowodowana gwałtownie spadającą wartością marki estońskiej weszła w życie 1 stycznia 1928 roku. Na mocy reformy wprowadzono do obiegu nową walutę narodową – koronę estońską w miejsce poprzedniej. Kurs wymiany ustalono na 100 marek estońskich za 1 koronę. Nazwę nowej waluty przyjęto od korony szwedzkiej, zapewne ze względu na historyczne powiązania obu państw. Dzięki sporej pożyczce zagranicznej udało się ustabilizować kurs korony estońskiej i powiązać go z funtem szterlingiem. Kurs wymiany pozostał niezmieniony do kryzysu gospodarczego w 1933 roku. Jak i w wypadku marki estońskiej, tak i w tym przypadku Bank Estonii ogłosił konkurs na projekt nowych banknotów i monet w dniu 4 czerwca 1926 roku. W konkursie wzięło udział wielu znanych artystów. Zwycięzcą został artysta grafik Günther Reindorff. Na początek zaprojektował on banknoty o nominałach 5, 10 i 50 koron, a w okresie późniejszym również banknoty 20 i 100 koronowe. Z powodu opóźnień związanych z wykonaniem projektów nowych banknotów i ich drukiem, Bank Estonii zdecydował się na wprowadzenie do obiegu starych banknotów 100 markowych z wiśniowym nadrukiem Üks kroon („jedna korona”), co odpowiadało kursowi przeliczenia starej waluty estońskiej na nową. Banknoty te weszły do obiegu natychmiast po ogłoszeniu reformy walutowej w styczniu 1928 roku. Banknoty 10 koronowe weszły do obiegu dopiero we wrześniu 1928 roku, a pozostałe jeszcze później. W sumie w okresie od 1928 do 1940 roku Bank Estonii wprowadził do obiegu następujące banknoty: 1 korona estońska – przedruk na 100 markach estońskich (1928) 5 koron (1929) 10 koron (1928, 1937, 1940 – ten ostatni rocznik nie został już dopuszczony do obiegu) 20 koron (1932) 50 koron (1929) 100 koron (1935).

Seria 1928–1940AwersRewersNominałWymiar (mm)Kolor głównyOpis awersOpis rewersData wydaniaNakład (szt)1 korona168 × 89brązowy napis „ÜKS KROON” po obu stronach192810 370 0005 koron128 × 71jasny czerwonyrybak z wiosłem Wartość nominalna i

godło Estonii19297 200 000 10 koron 128 × 80 jasnoniebieski żniwiarka w ludowej sukni z sierpem i snopem siania19285 450 00019374 650 00019401 710 00020 koron140 × 87jasnozielonypasterz19322 700 00050 koron158 × 100jasny brązwysokie wybrzeże w pobliżu wioski Rannamõisa19291 070 000100 koron180 × 102szaro-niebieskikowal przy kowadle na tle budynków fabrycznych1935485 000

Monety koronowe 1928–1941 Poza banknotami do obiegu wszedł zestaw monet. Na ich projekt ogłoszono konkurs, który, jak w przypadku banknotów, wygrał ten sam artysta Günther Reindorff oraz Georg Vestenberg, który już wcześniej projektował monety w walucie markowej. Pierwsze monety, 25 senti, weszły do obiegu już w 1928 roku. W 1936 roku zostały one zastąpione monetami o nominale 20 senti. Wkrótce do obiegu weszły i pozostałe monety.

Według estońskiego prawa walutowego monety o wartości 1 i 2 koron mogły być wybijane jedynie w srebrze. W 1934 roku przeprowadzono poprawkę do tego prawa umożliwiającą wybijanie monet koronowych i w innych metalach, co zastosowano przy produkcji monety 1 koronowej z 1934 roku z wizerunkiem statku wikingów. Korona estońska pozostała prawnym środkiem płatniczym w Estonii od 1 stycznia 1928 roku do 25 marca 1941 roku. Kiedy kraj znalazł się pod okupacją sowiecką w czerwcu 1940 roku, korona nadal pozostała w obiegu. 25 listopada 1940 roku władze okupacyjne wprowadziły do jednoczesnego obiegu obok korony, ruble sowieckie, a 25 marca 1941 roku, na 3 miesiące przed wybuchem wojny z III Rzeszą, wycofano koronę estońską z obiegu. W okresie okupacji niemieckiej (1941-1944) i sowieckiej (1944-1991) w obiegu na terytorium Estonii pozostawały obce waluty wprowadzone przez okupantów.

+ Monety estońskie w walucie koronowej, 1928–1941Janusz Parchimowicz: Katalog monet Litwy, Łotwy, Estonii 1922-1994, Wyd. Nefryt, Szczecin 1994, s. 44–49. Nominał Rok wydania Materiał WagaŚrednicaRant Nakład Wizerunek 1 senti 1929 brąz 1,9 g16 mm gładki 23 553 000 1 senti (nowy projekt) 1939 brąz 1,1 g16 mm 5 000 0001 senti (nowy projekt)1939brąz1 g16 mm701 000 2 senti 1934 brąz 3,4 g19,5 mm 5 838 000 5 senti 1931 brąz 5,0 g23,25 mm 11 000 000 10 senti 1931 brązonikiel 2,5 g17,75 mm 4 089 000 20 senti 1935 brązonikiel 4,0 g21,25 mm 4 250 000 25 senti 1928 brązonikiel 8,5 g27,5 mmząbkowane 2 025 000 50 senti 1936 brązonikiel 7,5 g27,5 mmgładki 1 256 000 1 korona – X Święto Pieśni w Tallinnie 1933 srebro 500 6,0 g25,25 mmząbkowane 351 767 1 korona – statek Wikingów 1934 brąz aluminiowy 6,0 g25,25 mmgładki 3 305 000 2 korony – zamek Toompea, Tallinn 1930 srebro 500 12,0 g30 mmząbkowane 1 276 455 2 korony – 300 lat uniwersytetu w Tartu 1932 srebro 500 12,0 g29,75 mmgładki 101 037

thumb|Współczesny estoński banknot 500-koronowy

Okres po 1991 r. Na kilka lat przed ogłoszeniem niepodległości w Estonii zaczęła już kiełkować idea powrotu do własnej waluty narodowej. Już w grudniu 1989 roku Rada Ministrów Estońskiej SRR ogłosiła konkurs na projekt nowej waluty, którą miała oczywiście zostać korona estońska w nawiązaniu do tradycji z lat międzywojennych. W wyniku konkursu wyłoniono trzech zwycięzców, z których dwóch (Urmas Ploomipuu i Vladimir Taiger) stało się autorami estońskich banknotów. Banknoty wydane przez Bank Estonii w większości zostały wydrukowane w Wielkiej Brytanii przez firmę Thomas de la Rue & Co. Jedynie banknoty 2 koronowe zostały wydrukowane w Stanach Zjednoczonych. Ostatnio wydane banknoty 25, 100 i 500 koronowe były drukowane w Niemczech. Bank Estonii wydał następujące banknoty, które zostały wprowadzone do obiegu 20 czerwca 1992 roku, zastępując sowieckiego rubla: 1 korona (1992) z wizerunkiem estońskiego artysty Kristjana Rauda, który nota bene wygrał konkurs na projekt marki estońskiej w 1919 roku, ale nie wziął udziału w implementacji projektu. Ne rewersie znajduje się widok zamku Toompea w Tallinnie, siedziby Parlamentu Estonii. 2 korony (1992, 2006, 2007) z wizerunkiem biologa Karla Ernsta von Baera. Na rewersie znajduje się widok uniwersytetu w Tartu. 5 koron (1991, 1994) z wizerunkiem estońskiego szachisty Paula Keresa. Na rewersie znajduje się widok na zamek w Narwie, rzekę Narwę i twierdzę w Iwangorodzie. 10 koron (1991, 1994, 2006, 2007) z wizerunkiem estońskiego językoznawcy i folklorysty pastora Jakoba Hurta. 25 koron (1991, 2002, 2007) z wizerunkiem estońskiego pisarza Antona Hansena Tammsaare. 50 koron (1994) z wizerunkiem estońskiego kompozytora, organisty i pedagoga Rudolfa Tobiasa. Na rewersie znajduje się wizerunek gmachu teatru Estonia w Tallinnie (mieszczącego obecnie Estońską Operę Narodową, Estoński Balet Narodowy i Państwową Orkiestrę Symfoniczną Estonii). 100 koron (1991, 1994, 1999, 2007) z wizerunkiem poetki Lydii Koiduli. Na rewersie autograf z fragmentem wiersza poetki, w tle wysoki brzeg klifowy w północnej Estonii. 500 koron (1991, 1994, 1996, 2000, 2007) z wizerunkiem estońskiego polityka i działacza Carla Roberta Jakobsona. Na rewersie jaskółka, narodowy ptak Estonii, w tle typowy krajobraz estoński. W 2010 roku Estonia została zaproszona do strefy euro z datą wejścia od 1 stycznia 2011 rokuZaproszenie Estonii do strefy Euro.. Od 1 stycznia 2011 Estonia przyjęła walutę euro.

Monety koronowe po 1991 r. Na projekt nowych monet również ogłoszono konkurs, lecz projekty jego zwycięzców nie zostały wprowadzone w życie, ponieważ nie zawierały godła państwowego, a jedynie inne symbole estońskie (narodowy kwiat chaber i jaskółki). Ostatecznie postanowiono wzorować się na projektach monet z lat międzywojennych. Wybrano więc projekty stosujące godło państwowe Estonii. Ich autorami byli: Arseni Mölder i Ants Raud. Do obiegu weszły następujące monety:

+ Monety estońskie w walucie koronowej od 1991 r. Nominał Rok wydania Materiał WagaŚrednicaRantNakład 5 senti 1991, 1992, 1995 mosiądz 1,29 g15,95 mm gładki43 790 000 10 senti 1991, 1992, 1994, 1996, 1997, 1998, 2002, 2006, 2008 mosiądz 1,85 g17,1 mm173 390 000 20 senti 1992, 1996 mosiądz 2,23 g18,9 mm42 280 000 20 senti 1997, 1999, 2003, 2004, 2006, 2008 nikiel 2,0 g18,95 mm110 930 000 50 senti 1992, 2004, 2006, 2007 mosiądz 2,99 g19,5 mm65 200 000 1 korona 1992, 1993, 1995 nikiel 5,44 g23,25 mm30 200 000 1 korona 1998, 2000, 2001, 2003, 2006 mosiądz 5,0 g23,25 mm ząbkowany/ gładki75 170 000 1 korona z okazji 90-lecia niepodległości Estonii 2008 mosiądz 5,0 g23,25 mm20 000 000 5 koron z okazji 75-lecia niepodległości Estonii 1993 mosiądz 7,1 g26,1 mm gładki1 520 000 5 koron z okazji 75-lecia Banku Estonii 1994 mosiądz 7,1 g26,1 mm10 180 000

Monety estońskie zostały wybite przez następujące mennice: RE Juveel Tallin w Estonii, Rahapaja OY w Finlandii, South African Mint w Południowej Afryce, Royal Mint w Wielkiej Brytanii, Mennica Paryska we Francji Münze Österreich w Austrii, Royal Australian Mint w Australii, Koninklijke Nederlandse Munt w Holandii Lietuvos Monetų Kalykla na Litwie.

Oprócz wyżej wymienionych monet Bank Estonii wydał szereg tzw. monet kolekcjonerskich w walucie koronowej. Monety te jednak nie są spotykane w obiegu i stanowią jedynie przedmiot kolekcjonerski lub obiekt inwestycji, jako że wykonane są z metali szlachetnych (złoto i srebro). thumb|Tallinn, główna siedziba Banku Estonii od 1992 r.

Przypisy

Bibliografia Ivar Leimus: Estonian Currency from the Mark to the Euro, publikacja Banku Estonii, Tallinn (2007) Janusz Parchimowicz: Katalog monet Litwy, Łotwy, Estonii 1922-1994, Wyd. Nefryt, Szczecin 1994, .

Linki zewnętrzne

Kategoria:Gospodarka Estonii Kategoria:Historia Estonii Estonia Kategoria:Waluty zastąpione przez euro