thumb|left|Warszawa, Sejm RP, maj 1931. Od prawej: Stanisław Krzyżowski, Paweł Kopocz, dr Władysław Tempka (posłowie PSChD) oraz Kazimierz Bobiński i Jan Tabaczyński (dziennikarze „Polonii”). Karykatura narysowana przez Zygmunta Skwirczyńskiego
Stanisław Krzyżowski (ur. 20 października 1893 w Tychach, zm. 3 maja 1933 w Pszczynie) – podporucznik piechoty Wojska Polskiego, powstaniec śląski, inicjator I powstania śląskiegoMój dziadek był powstańcem, red. Maciej Kluss, oprac. Sylwia Smolarek-Grzegorczyk, Wydawnictwo Muzeum Zamkowego w Pszczynie, Pszczyna 2022, s. 19–20.Sylwia Smolarek-Grzegorczyk, Mój dziadek był powstańcem – Stanisław Krzyżowski, Muzeum Zamkowe w Pszczynie [dostęp 7 stycznia 2024].Edmund Jakubowski, Z papierów Jana Kędziora z Katowic, „Zeszyty Naukowe Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Katowicach”, nr 32, Prace Historyczne, nr 2, Katowice 1967, s. 257., komendant Polskiej Organizacji Wojskowej Górnego Śląska na powiat pszczyński w latach 1920–1921, sekretarz powiatowy Polskiego Komitetu PlebiscytowegoEncyklopedia Powstań Śląskich, red. Franciszek Hawranek (i in.), Opole 1982, s. 260. i Rady Ludowej w PszczyniePosłowie i senatorowie Rzeczypospolitej Polskiej 1919–1939, słownik biograficzny, t. III (K–Ł), oprac. Piotr Majewski, red. nauk. Grzegorz Mazur, Wydawnictwo Sejmowe, Warszawa 2005, s. 255., współorganizator i czołowy działacz Narodowego Związku Powstańców i Byłych Żołnierzy, poseł na Sejm III kadencji, członek Rady Naczelnej Polskiego Stronnictwa Chrześcijańskiej Demokracji na Górnym Śląsku i w Warszawie„Polonia” z 1933, nr 3077, s. 1, 3. oraz bliski współpracownik Wojciecha KorfantegoHalina Nocoń, Inteligencja polska w powiecie pszczyńskim w latach 1922–1939, Pszczyna 2005, s. 270., dyrygent, dyrektor banku, redaktor, kawaler Orderu Virtuti Militari.
Życiorys Był synem Jana, kolejarza, i Anny z domu Czyba. Dom, w którym się wychował, nazywano twierdzą polskości. W czynną walkę o powrót Górnego Śląska do Polski zaangażowani byli wraz z nim jego trzej bracia: Stefan, Franciszek i Paweł oraz siostra MariaW Tychach jest ulica Rodzeństwa Krzyżowskich. Między innymi w ten sposób upamiętniono w tym mieście ich patriotyczną działalność. Patrz: „Krzyżowscy z Tychów. Portret niezwykłej rodziny” – nowa wystawa w Muzeum Miejskim w Tychach [dostęp 3 maja 2017].Halina Nocoń, op. cit., s. 179.Józef Grzegorzek, Pierwsze powstanie śląskie 1919 roku w zarysie, Katowice 1935, s. 173–175.Słownik biograficzny ziemi pszczyńskiej, red. Alojzy Lysko (i in.), Pszczyna 1995, s. 145–149.. Działalność narodowowyzwoleńczą rozpoczął od zakładania w miejscowościach powiatu pszczyńskiego polskich kółek śpiewaczych. W 1910 był współzałożycielem Towarzystwa Śpiewaczego Harmonia w Tychach, w którym pełnił funkcję prezesa i dyrygenta. Od 1912 prowadził w tej miejscowości również tajne gniazdo Sokoła i równocześnie w Podlesiu, Paprocanach i Wilkowyjach zakładał towarzystwa śpiewaczeFranciszek Szymiczek, Stanisław Krzyżowski, w: Polski Słownik Biograficzny, t. XV, Wrocław–Warszawa–Kraków 1970, s. 627.. W latach 1912–1914 był dyrygentem Towarzystwa Śpiewaczego Lutnia w PszczynieBarbara Solarska, Sto lat ze śpiewem. „Lutnia” 1907–2007, Pszczyna 2007, s. 106.. W czasach pruskich pracował w różnych przedsiębiorstwach – jako uczeń biurowy, pracownik umysłowy oraz jako księgowy (wieczorowo ukończył szkołę handlową). W styczniu 1915 został powołany do armii niemieckiej, w której, klucząc i wykręcając się od służby, w stopniu szeregowego przebył I wojnę światową na froncie zachodnim. Pod koniec listopada 1918 powrócił na Górny Śląsk, po czym reaktywował organizacje śpiewackie i założył legalne już gniazdo Sokoła w Tychach. W styczniuJózef Grzegorzek, op. cit., s. 40. lub lutym 1919 wszedł jako zastępca komendanta na powiat pszczyńskiEdmund Jakubowski, op. cit., s. 256. do kręgów dowódczych Polskiej Organizacji Wojskowej Górnego Śląska, co nastąpiło w Banku Ludowym w Pszczynie, którego był pracownikiem, podczas zebrania, na którym założono tę organizację na ziemi pszczyńskiej„Polonia”, op. cit., s. 3..
Żadne szykany pruskie, żadne kary nie zdołały sprowadzić go z drogi krzewienia słowa polskiego i pieśni polskiej.
W czerwcu 1919 został aresztowany przez Niemców i uwięziony w Raciborzu. Po interwencji kół polskich zwolniono go z więzienia za wysoką kaucją i poddano nadzorowi policyjnemu. Jednak już w lipcu 1919 kierował akcją przejęcia na stacji Tychy niemieckiego wagonu towarowego z bronią i amunicją, a w nocy z 16 na 17 sierpnia 1919 – wybuchem I powstania śląskiego w powiecie pszczyńskim (m.in. jako szef oddziału operacyjnego). Wyróżnił się zdobyciem Tychów i kilkunastu wiosek. Po powstaniu osiadł w Dziedzicach, gdzie w latach 1919–1921 znajdowało się wojskowe zaplecze pszczyńskiej organizacji powstańczejErwin Woźniak, Rola Czechowic-Dziedzic w I Powstaniu Śląskim, Towarzystwo Przyjaciół Czechowic-Dziedzic [dostęp 5 sierpnia 2017].Erwin Woźniak, Powstańcze Dziedzice, Towarzystwo Przyjaciół Czechowic-Dziedzic [dostęp 5 sierpnia 2017].. 1 września 1919 został w tej miejscowości komendantem Posterunku Wywiadowczego nr 5 Oddziału II Naczelnego Dowództwa Wojska PolskiegoEdward Długajczyk, Wywiad polski na Górnym Śląsku 1919–1922, Katowice 2001, s. 67. [dostęp 3 maja 2019].. W 1920 przeprowadził się na stałe do Pszczyny, w której pracował w Banku Ludowym i w której mieszkał aż do śmierciMałgorzata Tomczykiewicz, Przyczynek do historii Banku Ludowego w Pszczynie, „Głos Pszczyński” z 2012, nr 4, s. 15.. Od lutego 1920 był komendantem POW G.Śl. na powiat pszczyński i jednocześnie sekretarzem powiatowym Polskiego Komitetu Plebiscytowego. Podczas II powstania śląskiego dowodzone przez niego oddziały w ciągu dwóch dni (20–21 sierpnia 1920) zdołały opanować cały powiatJan Ludyga-Laskowski, Zarys historii trzech powstań śląskich 1919–1920–1921, Warszawa–Wrocław 1973, s. 174–175.. W 1921 zmobilizował do walk powstańczych ponad 6 tys. mieszkańców ziemi pszczyńskiejSłownik biograficzny ziemi pszczyńskiej, op. cit., s. 150.Do ówczesnego powiatu pszczyńskiego wchodziły obecne powiaty: pszczyński, mikołowski, bieruńsko-lędziński, dzisiejsze miasto Tychy, a także aktualne zachodnio-południowe dzielnice Katowic, będące wtedy osobnymi miejscowościami o nazwach: Ligota, Panewnik, Piotrowice, Ochojec, Kostuchna, Emanuelssegen, Podlesie i Zarzecze (Podręcznik powiatu pszczyńskiego (wojew. śląskie). Styczeń 1933 r., Wydział Powiatowy w Pszczynie, Pszczyna 1933, s. 14–18, 146). i na początku maja tego roku wystawił trzy pułki: lotny, liniowy i rezerwowyLudwik Musioł, Pszczyna. Monografia historyczna, Katowice 1936, s. 476.. W III powstaniu śląskim objął komendę Pszczyńskiego Pułku Rezerwowego i odznaczył się sprawnym zwalczaniem dywersji niemieckiej i zaprowadzaniem polskiej władzy w powiecie. Zdobyte przez jego oddziały ziemie stanowiły jedną trzecią terenów Górnego Śląska włączonych do Polski w 1922 (nie licząc kilku km²)Halina Nocoń w książce pt. Inteligencja polska w powiecie pszczyńskim w latach 1922–1939 (Pszczyna 2005) na s. 8 podaje, że włączony do Polski powiat pszczyński miał w 1922 powierzchnię 1065 km². Z kolei w Encyklopedii Powstań Śląskich (Opole 1982) czytamy na s. 409, że włączone do Polski w 1922 tereny Górnego Śląska liczyły 3214 km².W masztalni w Stajniach Książęcych został przygotowany specjalny pokaz pamiątek związanych z wybitnym śląskim powstańcem Stanisławem Krzyżowskim, Muzeum Zamkowe w Pszczynie [dostęp 13 października 2023].. Był także głównym organizatorem straży obywatelskich na ziemi pszczyńskiej. Po likwidacji powstania pełnił od lipca 1921 do czerwca 1922 funkcję sekretarza powiatowego Rady Ludowej w Pszczynie.
Za czyny bojowe w trzech powstaniach śląskich odznaczony Orderem Virtuti Militari.
Od 1922 był członkiem Rady Nadzorczej i zastępcą dyrektora Banku Ludowego w Pszczynie, a od 1924 do 1933 – jego dyrektorem. W 1923 został oficerem rezerwy 4 pułku strzelców podhalańskich w Cieszynie. 20 kwietnia 1926 przy jego głównym współudziale zostało założone pszczyńskie koło Związku Oficerów Rezerwy RPLudwik Musioł, op. cit., s. 488.. W latach 1924–1926 był redaktorem „Gazety Śląskiej”Edward Długajczyk, Oblicze polityczne i własnościowe prasy polskiej w województwie śląskim 1922–1939, Katowice 1990, s. 82, 86, 87., na której łamach publikował pod pseudonimem Stanisław LechMikrofilmy z dwudziestoma kilkoma egzemplarzami „Gazety Śląskiej” są w Bibliotece Śląskiej – jest w nich dużo artykułów Stanisława Krzyżowskiego, który w stopce redakcyjnej figuruje jako por. rez. (porucznik rezerwy).Edward Długajczyk, op. cit., s. 87.. Ponadto współpracował z „Polonią”, a także z „Głosem Pszczyńskim”Edward Długajczyk, op. cit., s. 224.. Stanisław Krzyżowski napisał i wydał książeczkę pt. Rozmyślania w czterdziestą rocznicę encykliki „Rerum novarum”, wydanej 15 maja 1891 r. przez papieża Leona XIII, Pszczyna 1931. Był również autorem rękopisu pt. Pamiętniki powstań śląskich 1919 i 1920Franciszek Szymiczek, op. cit., s. 628.Franciszek Szymiczek w Polskim Słowniku Biograficznym nie tylko napisał o tym rękopisie, ale też podał informację, że w książce Jana Ludygi-Laskowskiego z 1925 pt. Materiały do historii powstań g.śląskich. T. I: 1919–1920 jest on wymieniony w wykazie piśmiennictwa.Posłowie i senatorowie Rzeczypospolitej Polskiej 1919–1939, słownik biograficzny, t. III (K–Ł), oprac. Piotr Majewski, red. nauk. Grzegorz Mazur, Wydawnictwo Sejmowe, Warszawa 2005, s. 256., który zaginął po wypożyczeniu go przez niego Janowi Ludydze-Laskowskiemu [dostęp 6 stycznia 2024].. Od wczesnych lat 20. organizował szeregi byłych powstańców śląskich i brał czynny udział w ruchu politycznym Chrześcijańskiego Zjednoczenia Ludowego, a później Polskiego Stronnictwa Chrześcijańskiej Demokracji, tworząc liczne koła chadeckie i kombatanckie (Związku b. PowstańcówJózef Piernikarczyk, Ilustrowana księga pamiątkowa Górnego Śląska, Katowice 1923, s. 85., Związku Powstańców Śląskich„Goniec Śląski” z 1923, nr 177, s. 3., Związku b. Powstańców i Żołnierzy„Polak” z 1926, nr 117, s. 1., Narodowego Związku Powstańców i b. Żołnierzy, Związku Powstańców i b. Żołnierzy). Przez lata kierował chadecją na ziemi pszczyńskiej (aż do swojej śmierci). Po przewrocie majowym był jednym z czołowych działaczy opozycji antysanacyjnej. Wszedł do Rady Naczelnej i Zarządu Głównego„Polonia” z 1930, nr 2166, s. 1. PSChD na Górnym Śląsku„Nowy Kurier” z 1930, nr 226, s. 2.. W latach 20. piastował w Pszczynie funkcję członka Magistratu [dostęp 13 stycznia 2024].. W 1929 został wiceprezesem Zespołu Towarzystw Polskich w PszczynieUrzędówka Starostwa Pszczyńskiego, nr 40 z 11 października 1930 [dostęp 15 maja 2026]., a w 1930 był radnym tego miasta i w listopadzie wybrano go na posła do Sejmu RP z listy Katolickiego Bloku Ludowego, po czym został członkiem Rady Naczelnej PSChD w Warszawie.
Sanacja nie może być chrześcijańska, gdyż gwałtem powstała, gwałtem rośnie w siły i uważa za swój jedyny cel, żeby siebie społeczeństwu narzucić.