Izby rolnicze w Polsce – instytucje samorządu gospodarczego reprezentujące interesy rolników, producentów rolnych, osób prowadzących gospodarstwa rolne.

Samorząd rolniczy jest najlepiej pod względem formalnoprawnym zorganizowaną formą samorządu gospodarczego w Polsce.

Historia II Rzeczpospolita Rozporządzeniem Prezydenta Rzeczypospolitej z 1928 r. o izbach rolniczych ustanowiono izby rolniczeRozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. o izbach rolniczych. Dz. U. 1928 nr 39, poz. 385.. O utworzeniu izby rolniczej, jej siedzibie i granicach decydowała Rada Ministrów na wniosek Ministra Rolnictwa w porozumieniu z Ministrem Reform Rolnych. Obszar działalności izby rolniczej obejmował teren jednego województwa.

Były to jednostki samorządu gospodarczego i osoby publiczno-prawne, mające na celu obronę interesów rolników, wspieranie ich rozwoju i podejmowanie środków zespalających działalność gospodarczą. Szczegółową organizację izby określał statut.

W zakresie samodzielnego popierania rolnictwa do zadań izb rolniczych należało: zakładanie i utrzymywanie szkół rolniczych oraz szerzenie oświaty rolniczej pozaszkolnej; organizowanie doświadczalnictwa we wszystkich gałęziach produkcji rolnej; organizowanie wystaw i pokazów rolniczych; udzielanie porad i pomocy fachowej w sprawach rolnictwa; organizowanie rachunkowości gospodarstw rolnych; organizowanie melioracji rolnych; organizowanie hodowli, w szczególności kwalifikowanie gospodarskich zwierząt zarodowych i prowadzenie ksiąg tych zwierząt, wykonywanie kontroli gospodarstw hodowlanych oraz produktów hodowli; kwalifikowanie nasion i ziemiopłodów wprowadzanych do obrotu handlowego jako materiał uszlachetniony; organizowanie akcji ochrony roślin przed chorobami roślin i szkodnikami oraz akcji tępienia chwastów; współdziałanie w zaspakajaniu potrzeb rolnictwa w zakresie nawozów sztucznych, nasion, pasz, maszyn rolniczych, inwentarza żywego i innych środków produkcji; organizowanie lecznictwa zwierząt domowych; organizowanie gospodarstw leśnych w lasach niestanowiących własności państwa oraz zalesienie nieużytków; organizowanie ochrony rolnictwa przed klęskami elementarnymi oraz pomocy dla gospodarstw przez klęski nawiedzione; badanie opłacalności poszczególnych gałęzi produkcji rolnej i określanie istotnych kosztów produkcji; współdziałanie w zaspakajanie potrzeb rolnictwa w zakresie kredytu; współdziałanie w sprawie organizacji zbytu produktów rolnych oraz przy ustalaniu cen tych produktów, w szczególności na giełdach i targach; zbieranie danych statystycznych dotyczących rolnictwa; opieka nad gospodarstwami, powstałymi z przebudowy ustroju rolnego; współdziałanie w organizowaniu ubezpieczeń w rolnictwie; opieka nad spółkami wodnymi, pastwiskowymi i leśnymi.

Organami izby rolniczej były: rada izby, zarząd izby, prezes izby.

Skład rady izby tworzyli: radcowie z wyboru, radcowie mianowani przez Ministra Rolnictwa,

Ogólna liczba radców z wyboru wynosiła od 20 do 70 osób.

Do zakresu działania izby należało: uchwalanie preliminarzy budżetowych i zamknięć rachunkowych izby, ustalanie na rzecz izby opłat, których wprowadzenie uzależnione było od decyzji izby, decydowanie o zaciąganiu pożyczek, o nabywaniu, zbywani i obciążaniu majątku izby oraz o przyjmowaniu na rzecz izby darowizna i zapisów.

Dochód izby składał się z: opłat za świadczenia i usługi, pobierane od rolników przez izbę; dochodów z własnego majątku izby; opłat ustanowionych na rzecz izby na mocy obowiązujących ustaw; zasiłków rządowych, samorządowych lub innych.

Dochody izby rolniczej wg rozporządzenia z 1932 r. składały się zRozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 27 października 1932 r. o zmianach w rozporządzeniu Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. o izbach rolniczych. (Dz. U. 1932 nr 94, poz. 817).: 3% udziału w ogólnej kwocie państwowego podatku gruntownego, pobranego w obrębie izby; 50% kwot uzyskanych w okręgu izby na podstawie przepisów obowiązujących o finansach komunalnych, wynikających z obciążeń gruntów dodatkiem samorządowym do państwowego podatku gruntowego na rzecz samorządu wojewódzkiego; opłat ustanowionych na rzecz izby na mocy obowiązujących ustaw; opłat za świadczenia i usługi pobieranych od rolników przez izbę; zasiłków rządowych, samorządowych lub innych.

Polska Ludowa W 1944 r., w celu przyspieszenia przebudowy ustroju rolnego i wsparcia rozwoju rolnictwa po zniszczeniach wojennych, przywrócono funkcjonowanie izb rolniczych, które podjęły działalność na mocy rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z 1928 r. o izbach rolniczychRozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. o izbach rolniczych. .. Izby wzorując na przykładach rozwiązań organizacyjnych z okresu międzywojennego, przyjęły struktury w układzie poszczególnych województw. W statutach określano ich zadania i obowiązki oraz uprawnienia organów kolegialnych.

Do szczególnych zadań izb rolniczych należało: przedstawicielstwo i obrona interesów rolnictwa, samodzielne przedsiębranie środków do wszechstronnego popierania rolnictwa, współdziałanie z władzami państwowymi i samorządowymi w sprawach rolnictwa.

W powojennej działalności izb rolniczych odwoływano się do ustawy z 1934 r. o nadzorze nad hodowlą bydła, trzody chlewnej i owiecUstawa z dnia 5 marca 1934 r. o nadzorze nad hodowlą bydła, trzody chlewnej i owiec. ()., ustawy z 1934 r. o nadzorze nad hodowlą koniUstawa z dnia 13 marca 1934 r. o nadzorze nad hodowlą koni. (). oraz ustawy z 1936 r. o mleczarstwieUstawa z dnia 22 kwietnia 1936 r. o mleczarstwie. ()..

Izby zniesiono na podstawie dekretu z 1946 r. o zniesieniu izb rolniczych, a ich zadania w dziedzinie rolnictwa przeszły na stowarzyszenie „Związek Samopomocy Chłopskiej”. Majątek izb rolniczych pozostały po umorzeniu ich zobowiązań, przekazano na cele rolnicze stowarzyszeniu „Związek Samopomocy Chłopskiej”. Prezes Rady Ministrów w porozumieniu z Ministrem Rolnictwa i Reform Rolnych wyznaczył komisarza do przeprowadzenia likwidacji izb rolniczychDekret z dnia 26 sierpnia 1946 r. o zniesieniu izb rolniczych. .. Przywrócenie izb nastąpiło dopiero na mocy ustawy z 1995 r.

Współczesne izby rolnicze W Polsce izby rolnicze przywrócono w obecnej formie na mocy ustawy z dnia 14 grudnia 1995 roku o izbach rolniczychUstawa z dnia 14 grudnia 1995 r. o izbach rolniczych (). i tworzą one samorząd rolniczy. Ustawa zastrzega, że izby mają wyłączne prawo do posługiwania się nazwą „izba rolnicza”. Żaden inny podmiot nie może jej używać. Nadzór nad izbami rolniczymi w zakresie zgodności z prawem wykonują odpowiedni wojewodowie.

Przynależność do izb rolniczych jest w Polsce obowiązkowa.

Członkami samorządu rolniczego na mocy prawa są: osoby fizyczne i prawne, będące podatnikami podatku rolnego w rozumieniu przepisów o podatku rolnym, osoby fizyczne i prawne, będące podatnikami podatku dochodowego z działów specjalnych produkcji rolnej w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych, członkowie rolniczych spółdzielni produkcyjnych posiadający w tych spółdzielniach wkłady gruntowe.

Krajowa Rada Izb Rolniczych

Na poziomie krajowym wszystkie izby tworzą Krajową Radę Izb Rolniczych {KRIR}. Rada posiada osobowość prawną, a w jej skład wchodzą prezesi izb rolniczych i po jednym delegacie z każdej izby.

Rada reprezentuje samorząd rolniczy przed sejmem, senatem i administracją rządową, która ma obowiązek zasięgać opinii Rady o projektach ustaw i rozporządzeń dotyczących rolnictwa, rozwoju wsi oraz rynku rolnego. Ponadto opiniuje ona założenia polityki rolnej oraz wszelkie projekty aktów prawa dotyczące rolnictwa i gospodarki żywnościowej. Rada zarządza wybory do walnych zgromadzeń izb rolniczych oraz pomaga im w wykonywaniu ich zadań.

Rada działa poprzez dwa organy. Pierwszym organem jest zarząd z prezesem na czele, który realizuje zadania przy pomocy biura KRIR. Drugim organem jest komisja rewizyjna, która pełni funkcje kontrolne. Działania Rady są finansowane z kilku źródeł. Przede wszystkim są to składki od izb rolniczych. Po wtóre dochodami Rady mogą być: spadki, darowizny i zapisy, opłaty za usługi Rady, wpływy z oprocentowania lokat i rachunków oraz inne źródła.

Nadzór nad Radą w zakresie zgodności z prawem wykonuje minister rolnictwa.

Przypisy

Linki zewnętrzne oficjalna strona Krajowej Rady Izb Rolniczych

Kategoria:Izby rolnicze Kategoria:Rolnictwo w Polsce