Wulgata sykstyńska – wydanie Wulgaty z roku 1590 autoryzowane przez papieża Sykstusa V. Pracę nad opracowaniem wydania Wulgaty rozpoczęto w 1561 roku, pracowały nad nim trzy kolejne komisje, jednak zniecierpliwiony Sykstus V w końcu sam przygotował wydanie. Wykorzystane zostały dobre rękopisy, jednak edycja przygotowana w pośpiechu zawierała błędy i dlatego już w 1592 roku zastąpiona została następnym wydaniem – Wulgatą klementyńską. We współczesnych krytycznych wydaniach tekstu biblijnego Wulgata sykstyńska jest rzadko cytowana.

Praca komisji thumb|Wulgata sykstyńska Podczas IV Sesji Soboru Trydenckiego orzeczono, że starożytne wydanie Wulgaty ma być uznane za tekst autentyczny i jedyny dopuszczalny w liturgii, nauczaniu i rozprawach, zaś przewodniczący Soboru poprosił papieża o zainicjowanie prac nad opracowaniem autentycznego tekstu Pisma Świętego WulgatyGłowa Stanisław SJ, Bieda Ignacy SJ, Breviarium Fidei, Wybór doktrynalnych wypowiedzi Kościoła, Księgarnia św. Wojciecha, Poznań, 2000, s. 116-117. .. Po zakończeniu Soboru Trydenckiego powstawały kolejne komisje, których zadaniem było opracowanie zrewidowanej, autoryzowanej wersji Wulgaty.

Pierwszą taką komisję (pod przewodnictwem czterech kardynałów) powołał Pius IV w 1561 roku, jednak praca tej komisji posuwała się powoli i utknęła w miejscu ze względu na brak możliwości uzgodnienia zasad działania .

Drugą komisję powołał w 1569 roku Pius V (Congregatio pro emendatione Bibliorum), należeli do niej kardynałowie Marco Antonio Colonna, Guglielmo Sirleto, Ludovico Madruzzo, Jérôme Souchier i Antonio CarafaCarlo Vercellone, Variae lectiones Vulgatae Latinae Bibliorum editionis, Romae 1860, s. XXII.. Komisja odbyła w sumie 26 sesji roboczych. Sirleto skolacjonował Codex Amiatinus na potrzeby przygotowywanego wydania, natomiast Carafa Codex Carafianus. Jednak prace komisji zostały przerwane za papieża Grzegorza XIII. Sugerowano, że odpowiedzialnym za przerwanie prac tej komisji jest Grzegorz XIII.

Trzecią komisję powołał Sykstus V w 1586 roku, a na jej czele stanął kard. Carafa, który wykorzystał swoje doświadczenie oraz dorobek zdobyty podczas prac poprzedniej komisji. Wykorzystano dobre rękopisy takie jak: Codex Hentenius, Amiatinus, Carafianus i Legionensis, jednak podstawą tekstualną było wydanie lowańskie z 1583 rokuEberhard Nestle & William Edie, Introduction to the Textual Criticism of the New Testament (New York 1901), s. 128.Szerzej o pracach tej komisji w: .

Wydanie thumb|Strona tytułowa. Po dwóch latach komisja przedstawiła papieżowi wyniki swoich prac – był to gruby foliał krytycznej edycji Wulgaty lowańskiej z 1583 roku z naniesionymi licznymi poprawkami tekstu. Gdyby Sykstus V zaakceptował tekst opracowany przez kard. Carafa, to wydany przezeń tekst byłby satysfakcjonujący pod względem krytycznymPatrz: . Jednak przygotowany tekst łaciński odbiegał od oczekiwań Sykstusa, który nie zaakceptował wyników prac tej komisji i postanowił opracować własną autoryzowaną edycję Wulgaty. Jednym ze źródeł, w oparciu o które dokonywał korekt, był Codex CarafianusCarlo Vercellone, Variae lectiones Vulgatae Latinae Bibliorum editionis, Romae 1860, s. XXX.. Zmienił układ rozdziałów, numerów wierszy i wariantów manuskryptu według własnego uznania. Edycja przygotowana została w pośpiechu, była niedoskonała pod względem krytycznym, ponadto zawierała liczne błędy drukarskie.

Wydanie ukazało się w maju 1590 roku, a poprzedzone zostało bullą promulgacyjną Aeternus Ille (1 marca 1590) nakazującą pod karą ekskomuniki przyjęcie swej wersji Wulgaty jako jedynej prawdziwej i autentycznej, do prywatnego i publicznego czytania, wyjaśniania i do kazań, zakazując jednocześnie jakichkolwiek wznowień Wulgaty w okresie krótszym niż 10 lat oraz nakładając automatycznie ekskomunikę większą na każdego, kto wyda Wulgatę różniącą się od edycji sykstyńskiej nawet w najmniejszej częściVULGATE – International Standard Bible Encyclopedia International Standard Bible Encyclopedia Online. . W bulli tej wyłożył też zasady, które jego zdaniem zostały zastosowane w tej edycji: wykorzystano starożytne rękopisy, a w przypadku niezgodności rękopisów sięgano po tekst hebrajski bądź grecki. Nie trzymał się jednak tych zasad konsekwentniePierre Gandil, La Bible latine : de la Vetus latina à la Néo-Vulgate. Pełny tytuł wydania brzmi: Biblica Sacra Vulgatae editionnis, ad Concilii Tridenti praescriptum emendata et a Sixto V P. M. recognita et approbata .

Pod względem tekstualnym Wulgata sykstyńska bliska jest wydaniu Stefanusa. Obecnie w wydaniach krytycznych oznaczana jest przez siglum vgs [NA26].

Dalsze losy wydania Po kilku miesiącach papież nagle zmarł (27 sierpnia 1590), a kardynałowie i biskupi już 5 września postanowili uczynić wszystko, aby zapobiec rozprzestrzenianiu się Biblii sykstyńskiej. Jezuici dostali polecenie wykupienia wszystkich dostępnych egzemplarzy Wulgaty sykstyńskiej. Jednak nie dało się wykupić wszystkich egzemplarzy – zachował się m.in. jeden egzemplarz w bibliotece uniwersyteckiej w Oksfordzie (Bodleian Library), inny w Londynie. Jeden z egzemplarzy znajduje się dzisiaj w Bibliotece Watykańskiej – Codex Vaticanus latinus 9509. Przez długi okres czasu myślano, że jedynym powodem dla tej akcji były błędy zawarte w wydaniu. Jednak Eberhard Nestle zwrócił uwagę na to, że taki powód byłby niewystarczający. Jego zdaniem była to raczej zemsta jezuitów za umieszczenie książki kardynała Bellarmina w Indeksie ksiąg zakazanychDługo dominowało przekonanie, że jedynym powodem tej akcji były błędy wydania. Dopiero Eberhard Nestle zwrócił uwagę, że rzeczywistym powodem, dla którego Bellarmin zaangażował się w niszczenie dzieła Sykstusa, było raczej umieszczenie przez Sykstusa jednej z książek Bellarmina w indeksie ksiąg zakazanych. Za: F.H.A. Scrivener, A Plain Introduction to the Criticism of the New Testament (George Bell & Sons: London, 1894), t. 2, s. 64. . I ten punkt widzenia zaaprobował Scrivener, Metzger i inni bibliściScrivener 1894, t. II, s. 64. .

thumb|Wulgata klementyńska, wydanie z roku 1714 Gdy papieżem został Grzegorz XIV, jezuita Bellarmin wyjednał u niego ustanowienie nowej komisji w celu usunięcia pewnych, jego zdaniem niemożliwych do przyjęcia, poprawek oraz błędów drukarskichHermann Tüchle & C.A. Barman, Historia Kościoła 1500-1715, red. L.J. Rogier, R. Aubert, M.D. Knowles, przeł. J. Piesiewicz, t. 3, s. 137.Bellarmin napisał: „Cum editio Sixti V Pontificis Maximi ad manus haereticorum sine dubitatione pervenerit, non leve periculum imminet ne forte haereticorum aliquis librum scribat, in quo doceat ab ipso Rom. Pontifice biblia esse corrupta, et notatis locis, quae sine ullo fundamento aut ratione, et contra fidem omnium codicum latinorum, graecorum et hebraeorum sublata, addita vel mutata sunt, fidem orationi suae faciat: quo libro nihil excogitari posset efficacius ad catholicos perturbandos et haereticos confirmandos” (), a edycję sykstyńską nazwał jednym z największych skandali w Kościele katolickim. W 1592 roku wydana została Wulgata klementyńska, różniła się od sykstyńskiej w około 4900 miejscach.

Różnice względem wydania lowańskiego

W Księdze Rodzaju 40-50 dokonano 43 korekt względem wydania lowańskiego (w oparciu o kodeks Carafianus):

40,8 – nunquam ] numquam 40,14 – tibi bene ] bene tibi 41,13 – quicquid ] quidquid 41,19 – nunquam ] numquam 41,20 – pecoribus ] prioribus 41,39 – nunquid ] numquid 41,55 – quicquid ] quidquid 42,4 – quicquam ] quidquam 42,11 – quicquam ] quidquam 42,13 – at illi dixerunt ] at illi 42,22 – nunquid ] numquid 42,38 – adversitatis ] adversi 43,3 – denuntiavit ] denunciavit 43,5 – denuntiavit ] denunciavit 43,7 – nunquid ] numquid 43,19 – dispensatorem ] dispensatorem domus 43,30 – lachrymae ] lacrymae 44,4 – ait surge ] surge 44,29 – maerore ]moerore 45,13 – nuntiate ] nunciate 45,20 – dimittatis ] demittatis 45,20 – auicquam ] quidquam 45,23 – tantundem ] tantumdem 45,23 – addens eis ] addens et 45,26 – nuntiaverunt ] nunciaverunt 46,10 – Chananitidis ] Chanaanitidis 46,10 – Cahath ] Caath 46,13 – Simeron ] Semron 46,16 – Sephon ] Sephion 46,16 – Aggi ] Haggi 46,16 – et Esebon et Suni ] et Suni et Esebon 46,17 – Jamma ] Jamme 46,22 – quatuordecim ] quattuordecim 46,26 – cunctaeque ] cunctae 46,28 – nuntiaret ] nunciaret 46,28 – et ille occurreret ] et occurreret 46,31 – nuntiabo ] nunciabo 47,1 – nuntiavit ] nunciavit 47,9 – peregrinationis vitae meae ] peregrinationis meae 47,24 – quatuor ] quattuor 47,31 – Dominum ] Deum 48,1 – nuntiatum ] nunciatum 49,1 – annuntiem ] annunciem

Wśród owych 43 korekt, 31 ma charakter gramatyczny, z których 6 jest poprawnych.

Zmiany wersyfikacji W trzydziestu pierwszych rozdziałach Księgi Rodzaju dokonano następujących zmian:

1 – 31 . . . . 29 2 – 25 . . . . 20 3 – 24 . . . . 20 4 – 26 . . . . 26 5 – 31 . . . . 30 6 – 22 . . . . 19 7 – 24 . . . . 19 8 – 22 . . . . 20 9 – 29 . . . . 24 10 – 32 . . . . 26 11 – 32 . . . . 31 12 – 20 . . . . 18 13 – 18 . . . . 18 14 – 24 . . . . 16 15 – 21 . . . . 17 16 – 16 . . . . 14 17 – 27 . . . . 25 18 – 33 . . . . 37 19 – 38 . . . . 34 20 – 18 . . . . 16 21 – 34 . . . . 31 22 – 24 . . . . 18 23 – 20 . . . . 15 24 – 67 . . . . 54 25 – 34 . . . . 27 26 – 34 . . . . 26 27 – 46 . . . . 33 28 – 22 . . . . 14 29 – 35 . . . . 31 30 – 43 . . . . 36

Krytyka Protestanci wykorzystali sytuację do polemiki z Kościołem katolickim. Thomas James w swoim Bellum Papale sive Concordia discors (1600) sporządził długą listę różnic zachodzących pomiędzy Wulgatą sykstyńską a klementyńskąThomas James, A Treatise of the Corruptions of Scripture, Councils, and Fathers, by the Prelates, Pastors, and Fathers, s. 170.. Z kolei tłumacze King James Version, we wstępie do pierwszej edycji z 1611 roku, zarzucili papieżowi targnięcie się na Słowo BożeThe King James Bible, Translators Preface 1611 AD.

We współczesnych krytycznych wydaniach tekstu biblijnego Wulgata sykstyńska albo w ogóle nie jest cytowana, albo cytowana jest rzadko. Nie cytuje jej Stuttgartiana , nie cytują wydania greckiego Nowego Testamentu przygotowywane przez United Bible Societies. Cytowana jest natomiast w wydaniu greckiego Nowego Testamentu Nestle-Alanda, jakkolwiek rzadko.

Zobacz też

Codex Toletanus Krytyka tekstu Dekret o Wulgacie

Uwagi

Przypisy

Bibliografia Źródła

Opracowania

Kategoria:Wulgata