Halina Janaszek-Ivaničková

Halina Aleksandra Janaszek-Ivaničková, pseudonim Ján Dunajský (ur. 12 grudnia 1931 w WarszawieZłota Księga Nauk Humanistycznych. Helion: Gliwice 2013, s. 127., zm. 12 czerwca 2016) – polska eseistka, tłumaczka, filolog, historyk literatury, slawistka, komparatystka, nauczyciel akademicki, profesor zwyczajny doktor habilitowany nauk humanistycznych.

Życiorys Dzieciństwo i młodość mały|Grób Haliny Janaszek-Ivaničkovej i Edwarda Kurowskiego na wojskowych Powązkach Ojciec Haliny Janaszek, żołnierz Armii Krajowej pułkownik Wacław Piotr Janaszek walczył w powstaniu warszawskim – zginął rozstrzelany przez Niemców. Matka Natalia Domicella z domu Goździk wyemigrowała do Kanady, gdzie mieszkała aż do śmierci. Po upadku powstania Halina została wywieziona na Śląsk, gdzie przebywała dwa lata w domu dziecka w Miechowicach pod Bytomiem (obecnie dzielnica Bytomia), a następnie w internacie przy państwowym gimnazjum w Bytomiu. W 1947 odnalazł ją tam przyjaciel ojca z konspiracji generał Jan Mazurkiewicz. Halina przeniosła się do Warszawy i zamieszkała z Janem i jego żoną Marią Mazurkiewiczami. Jednak już po kilku miesiącach opiekunów aresztowano za działalność w AK, a opiekę przejęła Jadwiga Zdanowa – dyrektorka żeńskiego Gimnazjum im. Marii Curie‐Skłodowskiej, do którego Halina Janaszek uczęszczała. W 1951 zdała maturę i rozpoczęła studia slawistyczne na Uniwersytecie Warszawskim.

Praca naukowa W 1956 ukończyła studia slawistyczne na Uniwersytecie Warszawskim uzyskując w 1956 stopień magistra filologii słowiańskiej (praca Powieściowa trylogia Karola Čapka „Hordubal”, „Meteor”, „Zwyczajne życie”). W 1967 uzyskała w Instytucie Badań Literackich Polskiej Akademii Nauk stopień doktora nauk humanistycznych (praca Problem inteligenta w twórczości Stefana Żeromskiego, promotor prof. Stefan Żółkiewski), a w 1973 habilitowała się na Wydziale Filozoficznym Uniwersytetu Komeńskiego w Bratysławie (praca Dwa modele inteligenta w polskiej prozie na przełomie XIX i XX wieku). Słowacki tytuł docenta uchwałą Rady Naukowej Wydziału Filologicznego Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie został nostryfikowany w Polsce jako stopień doktora habilitowanego.

W 1983 decyzją Rady Państwa w Warszawie nadano jej tytuł naukowy profesora nauk filologicznych. W 1992 została mianowana profesorem zwyczajnym na Uniwersytecie Śląskim w KatowicachZłota Księga Nauk Humanistycznych. Helion: Gliwice 2013, s. 128..

Praca dydaktyczna W 1956 została skierowana przez Ministerstwo Szkolnictwa Wyższego w Warszawie do pracy na Uniwersytecie Komeńskiego w Bratysławie jako lektorka języka i literatury polskiej, gdzie pracowała 18 lat. Pierwszą jej publikacją była w 1956 praca o Marku Hłasce Pozoruhodný debut mladého poľského autora opublikowana w piśmie „Kultúrny život” nr 47. Opracowała program czteroletnich studiów polonistycznych, czym przyczyniła się do powołania w 1957 studium polonistycznego na Uniwersytecie Komeńskiego. Prowadziła na nim wykłady i seminaria, a w 1965 objęła stanowisko adiunkta. Jej uczniami byli między innymi: Marián Servátka – pierwszy ambasador Republiki Słowackiej w Polsce Jozef Hvišč – profesor literatury polskiej na polonistyce Uniwersytetu Komeńskiego w Bratysławie Marta Pančíková – dyrektor bratysławskiej slawistyki

We współpracy z Ferdinandem Buffą opublikowała w 1963 pierwszy słownik polsko-słowacki i słowacko-polski oraz w 1968 podręcznik nauki języka polskiego dla samouków. Opublikowała również dwutomową antologię polskiej literatury pięknej. Założyła Koło Miłośników Kultury Polskiej w Ośrodku Kultury Polskiej w Bratysławie.

Po powrocie do Polski w 1974 podjęła pracę w Zakładzie Słowianoznawstwa (od 1978 Instytut Słowianoznawstwa) Polskiej Akademii Nauk w Warszawie, najpierw na stanowisku docenta, a później profesora nadzwyczajnego. W latach 1974–1977 była stałym recenzentem publikacji słowiańskich w „Nowych Książkach”, w których także publikowała. Pisała również do „Kultury”, „Argumentów” i „Życia Literackiego”.

W PAN w latach 1974–1978 była kierownikiem Pracowni Współczesnych Literatur Zachodnio- i Południowosłowiańskich z filią w Krakowie. W 1978 kierownikiem Pracowni Współczesnych Literatur Słowiańskich oraz w latach 1978–1983 i 1987–1992 kierownikiem Zakładu Literatur Słowiańskich. W latach 1983–1987 wicedyrektorem do spraw naukowych Instytutu Słowianoznawstwa Polskiej Akademii Nauk.

Od 1974 (lub 1977niezgodność w źródłach) była członkiem kolegium redakcyjnego, a w latach 1986 (lub 1984) była redaktorem naczelnym pism „Pamiętnika Słowiańskiego” do 1990 i „Biuletynu Slawistycznego” do roku 1989. W latach 1986–1990 była członkiem komitetu redakcyjnego „Pamiętnika Literackiego”. Od 1987 do 1989 była członkiem Komitetu Nauk o Literaturze Polskiej oraz członkiem Komisji Komparatystycznej Międzynarodowego Komitetu Slawistów. Od 1975 członek, a w latach 1987–1989(lub 1990) przewodniczącą Rady Naukowej Instytutu Słowianoznawstwa PAN.

W latach 1992–2002 pracowała na Uniwersytecie Śląskim w Katowicach, gdzie publikowała w „Gazecie Uniwersyteckiej”. W międzyczasie w latach 1999–2001 prowadziła na Uniwersytecie Warszawskim w Instytucie Filologii Zachodnio- i Południowosłowiańskiej wykłady z postmodernizmu i seminaria magisterskie z literatury czeskiej. Od 1 października 2003 do 31 stycznia 2011 była kierownikiem Katedry Literatury Polskiej Mazowieckiej Wyższej Szkoły Humanistyczno-Pedagogicznej w Łowiczu.

Działalność polityczna W latach 90. związała się z partią Przymierze SamoobronaJan Marszałek, Samoobrona w walce z „okupantem” Polski, Warszawa 1999, s. 5. W wyborach parlamentarnych w 1993 bez powodzenia kandydowała do Senatu z ramienia utworzonego przez to ugrupowanie komitetu wyborczego Samoobrona – Leppera (jako bezpartyjna) w okręgu warszawskim (otrzymała 47 973 głosy)Obwieszczenie Państwowej Komisji Wyborczej z dnia 23 września 1993 r. o wynikach wyborów do Senatu Rzeczypospolitej Polskiej przeprowadzonych w dniu 19 września 1993 r. ().. Następnie wycofała się z działalności politycznej.

Życie prywatne W czasie studiów Halina Janaszek wyszła za mąż za Słowaka Kolomana Ivaničkę – studenta geografii na Uniwersytecie Warszawskim, późniejszego profesora geografii na Uniwersytecie Komeńskiego w Bratysławie. Rozwiedli się w 1968. Kolejnym jej mężem był Edward Kurowski – literat. Halina Janaszek-Ivaničková miała dwójkę dzieci: Kolomana Piotra Ivaničkę, profesora na Uniwersytecie Technicznym w Bratysławie i córkę Małgorzatę Piotrowską z domu Ivaničkovą, która jest piosenkarką. Jest pochowana na Powązkach-Cmentarzu Wojskowym w Warszawie kwatera B43 rząd 3 grób 11.

Członkostwo i przynależność Od 1978 była członkiem Komitetu Słowianoznawstwa PAN Od 1967 była członkiem International Comparative Literature Association – ICLA (francuskie L'Association Internationale de Littérature Comparée – AILC) W latach 2003–2008 była przewodniczącą Komisji Badań Porównawczych Międzynarodowego Komitetu Slawistów. W 2007 roku weszła w skład Komisji Naukowej Międzynarodowego Stowarzyszenia Iberyjsko – Słowiańskich Studiów Porównawczych ComPares W latach 2003–2008 była zamorskim członkiem japońskiego mega projektu badawczego „Dialogue and Confrontation. The East–West in the Slavic and Eurasian World”. W roku 1989 została wybrana na przewodniczącą Oddziału Warszawskiego Związku Literatów Polskich Była członkiem Fédération Internationale des Langues et Littératures Modernes Od 1971 była członkiem Związku Literatów Polskich

Odznaczenia i wyróżnienia 1982 (albo 1983rozbieżność w źródłach) – Złoty Krzyż Zasługi przyznany przez Radę Państwa 1983 – Medal „1300 lat Państwa Bułgarskiego” przyznany przez rząd bułgarski 1985 – nagroda „Trybuny Ludu”Nagrody "Trybuny Ludu" 1985 r., "Trybuna Ludu", nr 144, 22 czerwca 1985, s. 2. 1986 – medal Ľudovíta Štúra przyznany przez Muzeum Ľudovíta Štúra w Modrej pod Bratysławą, zatwierdzony przez Słowackie Ministerstwo Kultury, przesłany został znacznie później drogą dyplomatyczną do Warszawy 1987 – medal Karola Hynka Máchy przyznany przez czeskiego Ministra Kultury 1990 – złoty medal Karola Čapka, przyznany przez Ministra Kultury Czeskiej 1994 – nagroda J.M. Rektora Uniwersytetu Śląskiego za pracę zespołową 1997 – nagroda J.M. Rektora Uniwersytetu Śląskiego za indywidualną aktywność zespołową 1998 – wygrała konkurs Japońskiego Ministerstwa Edukacji na pracę o postmodernizmie i została zaproszona na półroczny pobyt do Slavic Research Center na Hokkaido University w Sapporo. Przebywała tam jako fellow visiting professor od połowy czerwca do połowy grudnia 1998 1999 – Wydział Filozoficzny Uniwersytetu A.Komeńskiego w Bratysławie uhonorował Halinę Janaszek-Ivaničkovą medalem za Zasługi Dla Wydziału Filozoficznego tejże uczelni 2001 – nagroda J.M. Rektora Uniwersytetu Śląskiego 2002 – za wybitne zasługi w pracy naukowej, za osiągnięcia w działalności społecznej, została odznaczona przez prezydenta Aleksandra Kwaśniewskiego Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia PolskiPostanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 4 marca 2002 r. o nadaniu orderów i odznaczeń (). 2010 – została uhonorowana przez Rektora i Senat Wyższej Szkoły Humanistyczno-Pedagogicznej w Łowiczu medalem „Amico Mazoviae Mater” nr 9 „pro meritis ad utilitatem Masoviae Matris” (za zasługi dla tej uczelni)

Publikacje Halina Janaszek-Ivaničková była autorką 10 książek autorskich oraz ponad 200 artykułów i esejów opublikowanych w językach: polskim, angielskim, bułgarskim, czeskim, francuskim, japońskim, rosyjskim, słowackim i węgierskim. Była również redaktorem naukowym 20 publikacji zbiorowych. Publikowała w czasopismach Kultúrny život, Slovenské pohľady, Slavica Slovaca, Predvoj, Slavia i Práca.

Karel Čapek, czyli Dramat humanisty, Wiedza Powszechna, Warszawa 1962, 267 s. Poľsko-slovenský a slovensko-poľský vreckový slovník, współautor Ferdinand Buffa, Slovenské Pedagogické Nakladateľstvo, Bratislava 1963, 741 s. Učebnica poľštiny pre samoukov. Kľuč k cvičeniam. Poľsko-slovenský; slovensko-poľský slovník., współautor Ferdinand Buffa, Slovenské Pedagogické Nakladateľstvo, Bratislava 1968, 93 s. Świat jako zadanie inteligencji. Studium o Stefanie Żeromskim., Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1971, 257 s. Kuncewiczowa, przekład z języka polskiego na angielski K. Cękalska, Agencja Autorska, Warsaw 1974, 57 s. Kochanek Sławy. Studium o Ľudovície Štúrze., wydawnictwo Śląsk, Katowice 1978, 417 s., O współczesnej komparatystyce literackiej, wyd. I, Warszawa 1980, PWN, , 253 s. O współczesnej komparatystyce literackiej, wyd. II poszerzone i uzupełnione, Warszawa 1989, PWN, , 331 s. Karel Čapek, Czytelnik, Warszawa 1985, 144 s. Wymiana literacka polsko-czeska i polsko-słowacka w czterdziestoleciu Polski Ludowej., Krajowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1985, 47 s. Misjonarze i konsumenci. Literatura i wartości w krajach słowiańskich., wydawnictwo Śląsk, Katowice 1987, 358 s. W krainie Czecha i Słowaka., Krajowa Agencja Wydawnicza, Warszawa 1988, 106 s. Od modernizmu do postmodernizmu, Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, Katowice 1996, , 164 s. Nowa twarz postmodernizmu, Uniwersytet Śląski, Katowice 2002, , 331 s. Joseph Conrad’s Slavic Soul and Feelings in Pavel Vilikovsky’s Novel’ Posledný kôň Pompejí w: The Realms of Biography, Literature, Politics and Reception: Polish and East-Central European Joseph Conrad. redaktor Wiesław Krajka. Wydawca: East European Monographs; Lublin: Maria Curie Skłodowska University; New York ”Columbia University Press,” 2010, ss. 393–428, Vol.IX of Conrad; Eastern and Western Perspectives. redaktor Wiesław Krajka,

Artykuły i redakcja Powrót do źródeł duchowości Tatarki: od uległości «Demonowi zgody», poprzez bezsilne słowackie «vajatanie» do buntu zbójnicko-egzystencjalistycznego w: Związki kulturalno-słowackie w dziejach. Redaktor J. Wyrozumski. Międzynarodowe Centrum Kultury, Kraków 1996, , ss. 171–183 Apologia a kritika neoromantickej bohemy v tvorbe St. Przybyszewského, „Slavia” 1973, vol. 43, ss. 252–266