mały|Podpisanie wraz z Cyrylem I wspólnego przesłania do narodów Polski i Rosji na Zamku Królewskim w Warszawie (2012) Józef Michalik (ur. 20 kwietnia 1941 w Zambrowie, zm. 3 maja 2026 w Przemyślu) – polski duchowny rzymskokatolicki, biskup diecezjalny zielonogórsko-gorzowski w latach 1986–1993 (do 1992 gorzowski), arcybiskup metropolita przemyski w latach 1993–2016, wiceprzewodniczący Konferencji Episkopatu Polski w latach 1999–2004, przewodniczący Konferencji Episkopatu Polski w latach 2004–2014, wiceprzewodniczący Rady Konferencji Episkopatów Europy w latach 2011–2014.
Życiorys Urodził się 20 kwietnia 1941 w Zambrowie jako trzecie dziecko Dominika, urzędnika magistratu, i Wiktorii z Karpińskich. W 1958 ukończył tamtejsze liceum ogólnokształcące. W latach 1958–1964 odbył studia filozoficzno-teologiczne w Wyższym Seminarium Duchownym w Łomży. Święceń prezbiteratu udzielił mu 23 maja 1964 w katedrze łomżyńskiej miejscowy biskup diecezjalny Czesław Falkowski. Inkardynowany został do diecezji łomżyńskiej. W latach 1965–1969 odbył studia w zakresie teologii dogmatycznej na Akademii Teologii Katolickiej w Warszawie zakończone uzyskaniem licencjatu. Studia kontynuował w latach 1969–1972 na Papieskim Uniwersytecie Świętego Tomasza z Akwinu w Rzymie, gdzie uzyskał doktorat na podstawie dysertacji Kościół i jego reforma według Andrzeja Frycza Modrzewskiego. W tym czasie odbył również studium indywidualne w Papieskim Instytucie Archeologii Chrześcijańskiej.
W latach 1964–1965 pracował jako wikariusz w Parafii św. Anny w Jelonkach. W trakcie studiów w Warszawie świadczył pomoc duszpasterską w Parafii Opatrzności Bożej. Po powrocie do diecezji łomżyńskiej ze studiów w Rzymie był w latach 1973–1975 wicekanclerzem kurii biskupiej, a w latach 1973–1978 referentem ds. środków przekazu i redaktorem miesięcznika diecezjalnego „Rozporządzenia Urzędowe Łomżyńskiej Kurii Diecezjalnej”. W latach 1973–1978 prowadził zajęcia z teologii dogmatycznej, homiletyki, kaznodziejstwa praktycznego, fonetyki i języka włoskiego w Wyższym Seminarium Duchownym w Łomży. W 1978 został skierowany do pracy w Papieskiej Radzie ds. Świeckich, w której w 1985 objął stanowisko kierownika Biura Sekcji Młodzieżowej. Brał udział w przygotowaniach Światowego Zgromadzenia Młodzieży w Rzymie w 1985 oraz I Światowego Dnia Młodzieży w 1986. Ponadto w latach 1978–1986 sprawował urząd rektora Papieskiego Kolegium Polskiego. Pracował również w Komitecie ds. Rodziny w trakcie przygotowań synodu o rodzinie. W 1979 otrzymał godność prałata honorowego Jego Świątobliwości.
1 października 1986 papież Jan Paweł II prekonizował go biskupem diecezjalnym diecezji gorzowskiej. Święcenia biskupie otrzymał 16 października 1986 w Bazylice św. Piotra w Rzymie. Udzielił mu ich Jan Paweł II w asyście kardynała Eduarda Francisca Pironia, przewodniczącego Papieskiej Rady ds. Świeckich, i kardynała Henryka Gulbinowicza, arcybiskupa metropolity wrocławskiego. Na swoje zawołanie biskupie przyjął słowa Numine Tuo Domine (Mocą Twoją Panie). Diecezję gorzowską objął kanonicznie 20 października 1986, a ingres do Katedry Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Gorzowie Wielkopolskim odbył 30 listopada 1986. 25 marca 1992 w wyniku reorganizacji struktur diecezjalnych w Polsce został pierwszym biskupem diecezjalnym zielonogórsko-gorzowskim. W diecezji gorzowskiej zapoczątkował Diecezjalne Dni Młodych, utworzył Instytut Formacji Świeckich w Gorzowie Wielkopolskim oraz stowarzyszenie „Przyjaciół Paradyża”, ustanowił dom rekolekcyjny w Zielonej Górze, diecezjalny Ośrodek Rehabilitacyjno-Rekolekcyjny dla chorych i niepełnosprawnych w Strychach oraz oddział Towarzystwa Pomocy im. Brata Alberta w Gorzowie Wielkopolskim, przygotował koronację obrazu Matki Bożej Rokitniańskiej w 1989, a także utworzył diecezjalne Radio Gorzów.
17 kwietnia 1993 Jan Paweł II mianował go arcybiskupem metropolitą przemyskim. 20 kwietnia 1993 kanonicznie przejął archidiecezję, a 2 maja 1993 odbył ingres do Bazyliki Archikatedralnej Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny i św. Jana Chrzciciela w Przemyślu. Paliusz odebrał 29 czerwca 1993 w Bazylice św. Piotra w Rzymie. W 1994 zainicjował Archidiecezjalne Dni Młodzieży i ustanowił Stowarzyszenie Rodzin Katolickich Archidiecezji Przemyskiej, w 1996 powołał archidiecezjalną Akcję Katolicką, w 1998 ustanowił archidiecezjalne radio Fara, a w 1999 stację opieki Caritas w Bolestraszycach. W latach 1995–1999 przeprowadził 29. synod archidiecezjalny, a w 1995 archidiecezjalny Kongres Rodzin. Utworzył kapituły kolegiackie: w 2003 w Przeworsku, a w 2005 w Krośnie. W 1997 podejmował w Dukli papieża Jana Pawła II podczas jego podróży apostolskiej do Polski. 30 kwietnia 2016 papież Franciszek przyjął jego rezygnację z obowiązków arcybiskupa metropolity przemyskiego. Do 11 maja 2016, kiedy jego następca Adam Szal kanonicznie objął urząd, pełnił funkcję administratora apostolskiego archidiecezji.
W ramach Konferencji Episkopatu Polski był w latach 1987–2004 przewodniczącym Komisji ds. Duszpasterstwa Akademickiego. Pełnił również funkcje przewodniczącego Komisji ds. Akcji Katolickiej, Komisji ds. Konstytucji Rzeczypospolitej i Rady ds. Polonii i Polaków za Granicą. Był także wiceprzewodniczącym Komisji ds. Duszpasterstwa Ogólnego oraz Komisji ds. Duszpasterstwa Świeckich. W 1999 został wiceprzewodniczącym Konferencji Episkopatu Polski. W latach 2004–2014 przez dwie kadencje pełnił funkcję przewodniczącego Konferencji Episkopatu Polski. Został referentem ds. Biskupów Emerytów.
We wrześniu 2005 w Fuldzie podpisał wspólnie z przewodniczącym Konferencji Episkopatu Niemiec kardynałem Karlem Lehmannem oświadczenie biskupów polskich i niemieckich, wydane z okazji 40. rocznicy listu biskupów polskich do biskupów niemieckich. Natomiast w sierpniu 2009 podpisał wspólnie z kolejnym przewodniczącym Konferencji Episkopatu Niemiec arcybiskupem Robertem Zollitschem oświadczenie w 70. rocznicę wybuchu II wojny światowej. W czerwcu 2005 w trakcie mszy świętej na Placu Marszałka Józefa Piłsudskiego w Warszawie, kończącej III Kongres Eucharystyczny, wraz z kardynałem Lubomyrem Huzarem, zwierzchnikiem Ukraińskiej Cerkwi greckokatolickiej, odmówił modlitwę pojednania. Następnie biskupi obydwu obrządków wydali list pasterski, w którym apelowali do wiernych o wzajemne przebaczenie i pojednanie. W sierpniu 2012 na Zamku Królewskim w Warszawie wraz z Cyrylem I, patriarchą moskiewskim i całej Rusi, podpisał przesłanie Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego i Kościoła katolickiego wzywające do pojednania między narodami polskim i rosyjskim. W czerwcu 2013 w siedzibie Sekretariatu Konferencji Episkopatu Polski w Warszawie wraz ze Swiatosławem Szewczukiem, zwierzchnikiem Ukraińskiej Cerkwi greckokatolickiej, Mieczysławem Mokrzyckim, przewodniczącym Konferencji Episkopatu Rzymskokatolickiego Ukrainy, oraz Janem Martyniakiem, arcybiskupem metropolitą przemysko-warszawskim Kościoła katolickiego obrządku bizantyjsko-ukraińskiego, podpisał deklarację z apelem o pojednanie między narodami polskim i ukraińskim.
W latach 1994–2004 był przewodniczącym Komisji ds. Laikatu w Radzie Konferencji Episkopatów Europy. Jako przewodniczący Konferencji Episkopatu Polski został członkiem Rady Konferencji Episkopatów Europy, a w latach 2011–2014 pełnił funkcję wiceprzewodniczącego Rady. W 1989 został konsultorem Papieskiej Rady ds. Świeckich. W latach 1990–2008 był członkiem Kongregacji ds. Biskupów. Uczestniczył w grupie roboczej Sekretariatu Synodu Biskupów, mającej za zadanie przygotowanie Synodu Europejskiego w 1991.
Uczestniczył w Synodach Biskupów na temat Europy (1999), posługi biskupów we współczesnym Kościele i świecie (2001) i nowej ewangelizacji (2012).
Konsekrował biskupów pomocniczych przemyskich: Adama Szala (2000), Mariana Rojka (2006) i Stanisława Jamrozka (2013), a także biskupa diecezjalnego zamojsko-lubaczowskiego Wacława Depę (2006). Był współkonsekratorem podczas sakr biskupa pomocniczego zamojsko-lubaczowskiego Mariusza Leszczyńskiego (1998), biskupa pomocniczego warszawskiego Michała Janochy (2015) i biskupa pomocniczego przemyskiego Krzysztofa Chudzia (2020).
Zmarł 3 maja 2026 w Przemyślu. 9 maja 2026 został pochowany w podziemiach przemyskiej bazyliki archikatedralnej.
Odznaczenia i wyróżnienia Nadano mu honorowe obywatelstwo: Krosna (1998), Łańcuta (1999), Zambrowa (2003), Przemyśla (2007), gminy Krasiczyn (2010) oraz Jarosławia (2011). Otrzymał także odznakę honorową „Zasłużony dla Województwa Podkarpackiego” (2014).
W 2012 przyznano mu tytuł doktora honoris causa Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie.
Otrzymał ponadto nagrodę „Bliźniemu swemu” przyznaną przez Towarzystwo św. Brata Alberta (2001), Medal Polonia Mater Nostra Est (2002), Nagrodę im. ks. bp. Romana Andrzejewskiego za rok 2013, tytuł Deo et Patriae deditus Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego (2013), Nagrodę Pojednania im. bł. Ks. Emiliana Kowcza (2014), medal Bene Merenti Polskiego Towarzystwa Teologicznego (2020). Telewizja Rzeszów i lokalny dziennik „Super Nowości” przyznały mu tytuł Człowieka Roku 1998 Polski Południowo-Wschodniej.
W 2007 został włączony do Konfraterni Zakonu Świętego Pawła Pierwszego Pustelnika.
Przypisy
Linki zewnętrzne
Kategoria:Biskupi zielonogórsko-gorzowscy Kategoria:Biskupi przemyscy (Kościół rzymskokatolicki) Kategoria:Przewodniczący Konferencji Episkopatu Polski Kategoria:Wiceprzewodniczący Konferencji Episkopatu Polski Kategoria:Wiceprzewodniczący Rady Konferencji Episkopatów Europy Kategoria:Rektorzy Papieskiego Kolegium Polskiego w Rzymie Kategoria:Polscy homiletycy Kategoria:Honorowi obywatele Jarosławia (Polska) Kategoria:Honorowi obywatele Krosna Kategoria:Honorowi obywatele Łańcuta Kategoria:Honorowi obywatele Przemyśla Kategoria:Odznaczeni odznaką honorową „Zasłużony dla Województwa Podkarpackiego” Kategoria:Doktorzy honoris causa Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego Kategoria:Laureaci Nagrody im. bp. Romana Andrzejewskiego Kategoria:Odznaczeni Medalem Polonia Mater Nostra Est Kategoria:Absolwenci Papieskiego Uniwersytetu Świętego Tomasza z Akwinu Kategoria:Absolwenci Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego Kategoria:Pochowani w bazylice archikatedralnej Wniebowzięcia NMP i św. Jana Chrzciciela w Przemyślu Kategoria:Ludzie urodzeni w Zambrowie Kategoria:Urodzeni w 1941 Kategoria:Zmarli w 2026