Gmina miejska Koper (słoweń. Mestna občina Koper, wł. Comune città di Capodistria) – jedna z gmin miejskich w Słowenii, położona w południowo-zachodniej części kraju, w regionie statystycznym Nadmorsko-Krasowym. Jej siedzibą jest Koper, największe miasto słoweńskiego wybrzeża i główny port morski państwa.
Gmina obejmuje część słoweńskiej Istrii, rozciągającą się od wybrzeża Morza Adriatyckiego po pogranicze z Chorwacją i krasowe obszary położone w głębi lądu. W połowie 2024 roku liczyła około 54 220 mieszkańców i była czwartą pod względem liczby ludności gminą Słowenii. Jej powierzchnia wynosi około 303 km², a średnia gęstość zaludnienia – 179 osób na km².
Na części terytorium gminy językami urzędowymi są słoweński i włoski. Oficjalne nazwy gminy, jej organów oraz miejscowości położonych na obszarze dwujęzycznym są używane w obu językach.
Położenie Gmina miejska Koper zajmuje środkową i wschodnią część słoweńskiej Istrii. Od północy graniczy z Włochami oraz gminą Ankaran, od zachodu z gminą Izola, od południowego zachodu z gminą Piran, od wschodu z gminą Hrpelje-Kozina, a od południa z Chorwacją. Na północnym zachodzie posiada dostęp do Zatoki Koperskiej, będącej częścią Zatoki Triesteńskiej.
Terytorium gminy obejmuje zróżnicowane krajobrazowo obszary. W części nadmorskiej znajduje się silnie zurbanizowany zespół osadniczy Kopru, Semedeli, Žusterny, Šalary, Bertoków i Prade. W głębi lądu dominują pagórkowate tereny Istrii Słoweńskiej, doliny rzek Rižana i Badaševica oraz wyżej położone obszary krasowe w sąsiedztwie Črnego Kalu, Podpeči, Zazidu i Rakitovca.
Najwyżej położone części gminy znajdują się na jej południowo-wschodnim i wschodnim krańcu, w pobliżu granicy chorwackiej oraz Krasu. Wybrzeże i niższe partie Istrii znajdują się pod wpływem klimatu śródziemnomorskiego, natomiast we wschodniej części gminy zaznaczają się silniejsze wpływy klimatu kontynentalnego.
Jednym z najważniejszych elementów hydrograficznych jest rzeka Rižana, stanowiąca podstawowe źródło wody pitnej dla słoweńskiego wybrzeża. Jej dolina jest również korytarzem transportowym, którym poprowadzono linię kolejową i drogi łączące Koper z wnętrzem kraju.
Historia administracyjna Współczesna gmina wywodzi się z jednostek samorządu terytorialnego działających po II wojnie światowej na obszarze jugosłowiańskiej części Wolnego Terytorium Triestu, a następnie Socjalistycznej Republiki Słowenii. Po reformie samorządowej przeprowadzonej w niepodległej Słowenii Koper otrzymał w 1994 roku status gminy miejskiej.
Terytorium gminy obejmowało pierwotnie również Ankaran. W referendum przeprowadzonym w 2009 roku większość uczestniczących mieszkańców Ankaranu opowiedziała się za utworzeniem odrębnej gminy. Słoweński parlament nie przyjął jednak ustawy dokonującej podziału Kopru. W orzeczeniu z 9 czerwca 2011 roku Sąd Konstytucyjny Republiki Słowenii stwierdził, że odmowa utworzenia gminy naruszała konstytucję, i sam ustanowił gminę Ankaran na obszarze dotychczasowej miejscowości oraz wspólnoty lokalnej Ankaran.
Pierwsze wybory do władz Ankaranu odbyły się razem z wyborami samorządowymi w 2014 roku. Od 1 stycznia 2015 roku nowa gmina zaczęła funkcjonować samodzielnie, a jej obszar i mieszkańcy przestali być ujmowani w danych statystycznych gminy miejskiej Koper. Wydzielenie Ankaranu zmniejszyło terytorium Kopru o około 8 km² oraz liczbę jego mieszkańców o ponad 3 tys..
Ustrój i administracja Gmina miejska Koper jest samorządową wspólnotą lokalną działającą na podstawie słoweńskiej ustawy o samorządzie lokalnym oraz statutu gminy. Jej organami są rada miejska, burmistrz określany w języku słoweńskim jako župan oraz komisja nadzorcza. Siedziba władz i administracji gminnej znajduje się przy ulicy Giuseppe Verdiego 10 w Koprze.
Burmistrz jest wybierany w wyborach bezpośrednich. Od 2018 roku urząd ten sprawuje Aleš Bržan, wybrany ponownie w wyborach samorządowych w 2022 roku. Burmistrza wspierają zastępcy, natomiast zadania administracyjne realizuje urząd gminy kierowany przez dyrektora administracji.
Gmina dzieli się na 22 jednostki pomocnicze określane jako wspólnoty lokalne (słoweń. krajevne skupnosti). Reprezentują one mieszkańców poszczególnych dzielnic Kopru i grup miejscowości wiejskich, uczestnicząc między innymi w opiniowaniu lokalnych inwestycji, gospodarowaniu obiektami komunalnymi oraz organizowaniu działalności społecznej.
Ludność W połowie 2024 roku gminę zamieszkiwało około 54 220 osób, w tym około 26 870 mężczyzn i 27 350 kobiet. Pod względem liczby ludności Koper zajmował czwarte miejsce w Słowenii, po gminach miejskich Lublana, Maribor i Kranj. Gęstość zaludnienia wynosiła około 179 osób na km² i była wyższa od średniej krajowej wynoszącej 105 osób na km².
Największe skupisko ludności stanowi Koper oraz przylegające do niego miejscowości i osiedla położone w pasie nadmorskim. Znacznie słabiej zaludnione są południowe i wschodnie części gminy, gdzie występują niewielkie wsie i rozproszone osadnictwo. Niektóre z najmniejszych miejscowości liczą zaledwie kilku mieszkańców, a Brič pozostawał w 2025 roku miejscowością bez stałych mieszkańców.
W 2024 roku przyrost naturalny w gminie był ujemny i wynosił –3,2 osoby na 1000 mieszkańców. Jednocześnie dodatnie saldo migracji, wynoszące 6,6 osoby na 1000 mieszkańców, powodowało wzrost ogólnej liczby ludności.
Dwujęzyczność Koper jest jednym z obszarów zamieszkania autochtonicznej włoskiej wspólnoty narodowej w Słowenii. Na określonej statutem części terytorium gminy język włoski ma status języka urzędowego równorzędnego ze słoweńskim. Dwujęzyczność obowiązuje przede wszystkim w Koprze oraz w miejscowościach nadmorskich i podmiejskich historycznie związanych z ludnością włoskojęzyczną.
W obu językach ogłaszane są akty prawne dotyczące obszaru dwujęzycznego, prowadzone jest oznakowanie urzędów, miejscowości i ulic oraz możliwe jest załatwianie spraw administracyjnych. Działają również włoskojęzyczne przedszkola i szkoły, a interesy miejscowej ludności włoskiej reprezentuje Samorządowa Wspólnota Narodowa Włoch w Koprze.
Oficjalna włoska nazwa gminy brzmi Comune città di Capodistria, natomiast jej siedziby – Capodistria. Dwujęzyczne nazwy mają również niektóre miejscowości, między innymi Bertoki/Bertocchi, Hrvatini/Crevatini, Škofije/Albaro Vescovà i Šmarje/Monte di Capodistria.
Gospodarka Gospodarka gminy jest zdominowana przez działalność portu morskiego w Koprze, transport, logistykę, handel i usługi. Port jest jedynym dużym portem towarowym Słowenii i jednym z głównych portów obsługujących handel zagraniczny Austrii, Węgier, Czech, Słowacji oraz innych państw Europy Środkowej.
W sąsiedztwie portu i głównych dróg rozwinęły się zakłady przemysłowe, centra logistyczne i powierzchnie handlowe. Ważnymi ośrodkami działalności gospodarczej poza samym Koprem są Bertoki, Dekani, Škocjan i Sermin, gdzie koncentrują się obiekty magazynowe, transportowe i produkcyjne.
Na terenach wiejskich istotne znaczenie zachowuje rolnictwo śródziemnomorskie, zwłaszcza uprawa winorośli i oliwek. Gmina leży w obrębie regionu winiarskiego Słoweńska Istria, znanego między innymi z upraw szczepów refosco i malvasia. Ważnym elementem lokalnej gospodarki jest również produkcja oliwy z oliwek, sadownictwo oraz turystyka wiejska.
Turystyka koncentruje się w historycznym centrum Kopru, na wybrzeżu oraz w miejscowościach posiadających zabytki architektury i krajobrazu kulturowego. Do najczęściej odwiedzanych obiektów poza miastem należą Kościół Świętej Trójcy w Hrastovljach, Črni Kal, Socerb oraz wsie położone na szlakach winiarskich słoweńskiej Istrii.
Transport Przez gminę przebiega autostrada A1, łącząca Koper z Lublaną i pozostałą częścią kraju. Droga ekspresowa H5 prowadzi w kierunku granicy włoskiej, natomiast droga H6 łączy Koper z Izolą. Pozostałe drogi regionalne prowadzą w kierunku Piranu, przejść granicznych z Chorwacją oraz miejscowości położonych w głębi Istrii.
Główną linią kolejową jest linia Divača–Koper, wykorzystywana przede wszystkim do przewozu ładunków z portu. W celu zwiększenia przepustowości połączenia rozpoczęto budowę drugiej linii Divača–Koper, należącej do najważniejszych słoweńskich inwestycji transportowych.
Komunikację lokalną zapewniają linie autobusowe łączące Koper z miejscowościami gminy oraz sąsiednimi gminami. Część terenów wiejskich, zwłaszcza położonych przy granicy chorwackiej, charakteryzuje się jednak ograniczoną dostępnością transportu publicznego.
Oświata, nauka i kultura Gmina jest organem prowadzącym przedszkola, szkoły podstawowe oraz część instytucji kulturalnych. Ze względu na dwujęzyczny charakter obszaru funkcjonują placówki z językiem słoweńskim i włoskim jako językiem nauczania.
Najważniejszą instytucją szkolnictwa wyższego jest Uniwersytet Przymorza, którego rektorat i kilka wydziałów znajdują się w Koprze. W mieście działa również Centrum Badań Naukowych w Koprze (słoweń. Znanstveno-raziskovalno središče Koper), prowadzące badania między innymi nad historią, językiem, kulturą i środowiskiem obszaru śródziemnomorskiego.
Do instytucji kulturalnych należą Muzeum Regionalne w Koprze, Teatr Koper, Biblioteka Centralna Srečka Vilhara w Koprze oraz Galeria Loža w Koprze. Gmina organizuje i współfinansuje również wydarzenia kulturalne, sportowe i społeczne odbywające się w mniejszych miejscowościach.
Miejscowości W skład gminy miejskiej Koper wchodzą 104 miejscowości:
thumb|center|700px|Miejscowości gminy miejskiej Koper
Przypisy
Linki zewnętrzne Oficjalna strona gminy miejskiej Koper Profil statystyczny gminy
Koper Kategoria:Istria