Zamek w Białej Cerkwi, zamek starostów białocerkiewskich – niezachowany średniowieczny zamek położony w Białej Cerkwi nad Rosią.
Historia W 1550 roku wojewoda kijowski Fryderyk Proński wybudował w tym miejscu obronny zamek mający chronić ludność przed Tatarami. Warownia została zdobyta przez Kozaków w 1591 roku. W 1596 roku obronił go przed Nalewajką kniaź Roman Różyński. W 1648 roku zajął go Bohdan Chmielnicki, ale już w 1649 roku odzyskane umocnienia w Białej Cerkwi zostały rozbudowane i wzmocnione przez Stefana Czarnieckiego, wojewodę ruskiego, hetmana polnego koronnego, który zorganizował również na nowo obronę zamku. Według legendy w tym zamku miał mieszkać również Semen Palej. Podczas wyprawy zadnieprzańskiej, w dniu 23 października 1663 roku na zamku w Białej Cerkwi odbyła się wielka narada wojenna, w której udział wziął król Jan Kazimierz, Jan Sobieski, Stefan Czarniecki, Stanisław Rewera Potocki, hetman kozacki Paweł Tetera, Szymon Kawiecki. W końcu XVII wieku jego załogę stanowiło 2 tysiące żołnierzy. W latach 1664–1668 komendantem twierdzy był generał Jan Stachórski, który utrzymał twierdzę, mimo odcięcia dostaw zaopatrzenia i oblężeń. Do 1739 dowódcą twierdzy białocerkiewskiej był Dominik Ignacy Bekierski. Ostatni opis twierdzy pochodzi z 1765 roku i wzmiankuje, że broniło go 25 armat, dwa moździerze i cztery bastiony, a całość otaczały fosy i rzeka Roś.
Po II rozbiorze Polski w 1793 roku zamek znalazł się na terytorium Rosji, której władczyni Katarzyna II Wielka rozkazała rozebrać fortyfikację.
Komendanci twierdzy generał major głównej komendy fortecy Jan Stachórski, 1664–1668 podpułkownik (oberszterlejtnat) Jan Zygmunt Löbel (Loebel), 1668–1671 Gerhard Fitinghof, 1671–1672 pułkownik Ernest Otto Rappe, 1678 Ludwik de Orgewalt (Orgewald, Orgewal) kapitan, a następnie major i podpułkownik, 1693 pułkownik, miecznik podolski Jan Gałecki, 1694
Architektura zamku Lustracja z 1612 roku podaje, że na jego terenie istniała kaplica katolicka, dwór podstarościego, stajnia, kuchnia, cekhauz na armaty, prochownia i cztery baszty w narożach. W XVII wieku warownia miała pięć drewnianych baszt a w obrębie umocnień stało trzydzieści domów. Do połowy XIX wieku widoczne było w tym miejscu jeszcze zamczysko.
Pałac w Białej Cerkwi Pod koniec XVIII wieku lub na początku XIX wieku Franciszek Ksawery Branicki wybudował na Górze Zamkowej pałac zimowy Branickich. Był to jedenastoosiowy, dwukondygnacyjny pałac zbudowany w stylu klasycystycznym o dość oszczędnej elewacji. Postawiono go z drewna na wysokiej podmurówce. Wnętrza urządzone były w stylu empire i zdobiło je też popiersie króla Polski Stanisława Augusta Poniatowskiego. Po lewej stronie od pałacu zbudowano piętrową trzynastoosiową oficynę z portykiem wgłębnym z ośmioma kolumnami. W pobliżu znajdował się budynek skarbca, prawa oficyna oraz brama.
Pałac okradli i podpalili uczestnicy rewolucji 1917 roku.
Zobacz też Pałac w Aleksandrii
Przypisy
Linki zewnętrzne zamek w Białej Cerkwi
Kategoria:Województwo kijowskie Kategoria:Nieistniejące zamki na Ukrainie Kategoria:Zamki i pałace starościńskie I Rzeczypospolitej Kategoria:Zniszczone budynki na Ukrainie