Knyszyn – miasto w województwie podlaskim, w powiecie monieckim, nad rzeką Jaskranką, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Knyszyn. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do woj. białostockiego.
Według danych GUS z 1 stycznia 2024 r. Knyszyn liczył 2643 mieszkańców.
Knyszyn uzyskał lokację miejską w 1538 rokuRobert Krzysztofik, Lokacje miejskie na obszarze Polski. Dokumentacja geograficzno-historyczna, Katowice 2007, s. 40–41.. Był miastem królewskim Korony Królestwa PolskiegoMagazin für die neue Historie und Geographie Angelegt, t. XVI, Halle, 1782, s. 12., w starostwie knyszyńskim w ziemi bielskiej województwa podlaskiego w 1795 rokuKarol de Perthées, Mappa Szczegulna Woiewodztwa Podlaskiego, 1795..
Demografia Według Powszechnego Spisu Ludności z 1921 roku miasto zamieszkiwało 3579 osób, wśród których 2286 było wyznania rzymskokatolickiego, 20 prawosławnego, 38 ewangelickiego, a 1235 mojżeszowego. Jednocześnie 2668 mieszkańców zadeklarowało polską przynależność narodową, 7 białoruską, 27 niemiecką, 876 żydowską i jeden rosyjską. W mieście było 541 budynków mieszkalnych.
30 czerwca 2012 roku miasto liczyło 2851 mieszkańców.
thumb|center|Piramida wieku mieszkańców Knyszyna w 2014 roku
Historia thumb|left|Śmierć Zygmunta Augusta w Knyszynie – obraz Jana Matejki thumb|left|Rynek w Knyszynie w 1913 roku thumb|Rosyjscy pancerniacy rozdają gazety propagandowe mieszkańcom Knyszyna po jego zajęciu w 1939 roku W roku 1568 Knyszyn otrzymał prawa miejskie magdeburskieJózef Maroszek, Rzemiosło w miastach podlaskich w XVI-XVIII w., w: Maria Kwapień; Józef Maroszek; Andrzej Wyrobisz, Studia nad produkcją rzemieślniczą w Polsce (XIV-XVIII w.), Wrocław 1976, s. 95. od króla Zygmunta Augusta. „Czasy Zygmuntowskie” były złotym wiekiem dla Knyszyna. Wybudowano wówczas ratusz na rynku, cerkiew prawosławną, łaźnie, budynek wagi, wybrukowano ulice. Udokumentowanych jest 19 pobytów króla w Knyszynie, łącznie około 500 dni, w latach 1533–1572. W Knyszynie król chętnie wypoczywał, stąd władał Królestwem Polskim i Wielkim Księstwem Litewskim. Podpisał wiele dokumentów m.in. pierwszą w Polsce Ustawę Morską i Leśną. Król Zygmunt August zmarł w Knyszynie 7 lipca 1572 roku. Zdarzenie to na swoim obrazie uwiecznił Jan Matejko.
Społeczność żydowska posiadała w mieście synagogę. Pierwsza, drewniana, spłonęła w 1915 podczas pożaru miasta w trakcie odwrotu wojsk rosyjskich. Usytuowana była przy ulicy Tykockiej. Druga, już murowana, powstała w latach 20. XX wieku. Została wybudowana pomiędzy ul. Grodzieńską a Starodworną. Po wkroczeniu wojsk radzieckich do miasta, bożnica została zdewastowana i przeznaczoina na magazyn pasz. W latach 1982–1986 została rozebrana.
W lipcu 1941 Niemcy utworzyli w Knyszynie getto dla ludności żydowskiej. Przebywało w nim ok. 2000 Żydów z Knyszyna, Trzciannego, Tykocina i Szczuczyna. Getto zostało zlikwidowane 2 listopada 1942. Większość osób wywieziono do obozu przejściowego w Białymstoku, a ponad 70 rozstrzelano na miejscu.
25 sierpnia 1944 samoloty niemieckie zbombardowały i ostrzelały wioskę. W czasie nalotu zginęło 10 osób. Spłonęły cztery gospodarstwaJózef Fajkowski, Jan Religa: Zbrodnie hitlerowskie na wsi polskiej 1939-1945. Warszawa: Wydawnictwo Książka i Wiedza, 1981, s. 147..
Transport Droga krajowa nr 65: granica państwa – Gołdap – Ełk – Białystok – Bobrowniki – granica państwa Droga wojewódzka nr 671: Sokoły – Tykocin – Knyszyn – Korycin – Sokolany
Zabytki
Według rejestru zabytków NID na listę zabytków wpisane są obiekty: teren części miasta, XVI, nr rej.: 74 (80) z 10.01.1967 kościół św. Jana Apostoła i Ewangelisty, 1520, 1710, nr rej.: 203 z 20.10.1966 lamus plebański, drewn., pocz. XIX, nr rej.: 17 (23) z 22.01.1953 budynek szpitalny, ul. Grodzieńska 96, 1910, nr rej.: A-225 z 19.03.2009 dom Klattów, ul. Kościelna 6, drewn., 2 poł. XVIII, nr rej.: 389 z 14.02.1977 pozostałości parku dworskiego, XVI, nr rej.: 637 z 25.11.1986Pozostałe obiekty:' pomnik króla Zygmunta Augusta na rynku miejskim pozostałości założenia dworskiego z XVI w. (gdzie zmarł król Zygmunt August) przy ul. Białostockiej pozostałości kirkutu przy ul. Białostockiej cmentarz prawosławny z XIX w. (przy drodze do Krypna Kościelnego) cmentarz rzymskokatolicki z XIX wieku dom z XIX w. przy ul. Białostockiej – dawniej manufaktura tkacka, koszary, sąd, ostatnio internat drewniana kapliczka słupowa z rzeźbą św. Jana Nepomucena na ul. Grodzieńskiej
Galeria
Ludzie związani z Knyszynem
Zobacz też Knyszyn (stacja kolejowa) Puszcza Knyszyńska
Przypisy
Linki zewnętrzne
Historia miasta
Kategoria:Miasta królewskie I Rzeczypospolitej (województwo podlaskie) Kategoria:Miasta lokowane przez Zygmunta II Augusta Kategoria:Miasta w Polsce lokowane w XVI wieku Kategoria:Miasta w województwie podlaskim Kategoria:Starostwo knyszyńskie