thumb|175px|Giorgio Napolitano – zrezygnował z mandatu senatora dożywotniego w związku z wyborem na urząd prezydenta Republiki Włoskiej. Po rezygnacji z tego stanowiska powrócił do Senatu Senatorowie dożywotni we Włoszech (wł. Senatore a vita) są członkami Senatu, wyższej izby Parlamentu Włoch.
Instytucję senatorów dożywotnich wprowadziła uchwalona przez konstytuantę Konstytucja Włoch z 27 grudnia 1947. Przepis art. 59 tego aktu prawnego przewidział dwa rodzaje senatorów dożywotnich: z urzędu i z mianowania. Z mocy prawa staje się nim każdy były prezydent Republiki Włoskiej (art. 59 zdanie pierwsze). Ponadto prezydent może powierzyć godność senatora dożywotniego pięciu obywatelom w uznaniu ich zasług dla kraju w sferze społecznej, naukowej, artystycznej lub literackiej (art. 59 zdanie drugie).
Wątpliwości budziła wykładnia zdania drugiego art. 59, odnoszącego się do senatorów dożywotnich z mianowania. Dotyczyły one kwestii interpretacji liczby senatorów. Luigi Einaudi łącznie mianował ośmiu senatorów, jednak każdorazowo liczba senatorów z mianowania nie przekraczała pięciu. Kolejni prezydenci nominowali senatorów w taki sposób, że łączna liczba senatorów z mianowania aktualnie zasiadających w Senacie nie przekraczała pięciu. Trend ten zmienił się w czasach Sandra Pertiniego i jego trzech następców – każdy z nich nominował po pięciu senatorów dożywotnich, niezależnie od liczby urzędujących senatorów powołanych przez poprzedników. W 2020 w poprawce do tego przepisu (przyjętej w referendum) wprowadzono ostatecznie doprecyzowanie, że liczba urzędujących w danym czasie senatorów z mianowania nie może przekraczać pięciu.
Spośród prezydentów Republiki Włoskiej z prerogatywy mianowania senatora dożywotniego ani razu nie skorzystali Enrico De Nicola i Oscar Luigi Scalfaro.
Wszyscy byli prezydenci Włoch sprawowali mandat senatora do czasu swojej śmierci. Francesco Cossiga 27 listopada 2006 zadeklarował rezygnację z tej funkcji, którą jednak w głosowaniu z 31 stycznia 2007 Senat odrzucił większością 178 głosów „przeciw” przy 100 głosach „za”. W przypadku senatorów mianowanych jeden raz doszło do rezygnacji z nominacji – dyrygent Arturo Toscanini ogłosił tę decyzję już dzień po jej otrzymaniu. Dwie osoby zaprzestały wykonywania mandatu w związku z wyborem przez specjalne kolegium na urząd prezydenta. Z tego powodu z godności senatora dożywotniego zrezygnowali Giovanni Leone (prezydent w latach 1971–1978) i Giorgio Napolitano (prezydent w latach 2006–2015). Obaj po zakończeniu urzędowania powrócili do Senatu jako senatorzy dożywotni z mocy prawa.
Według stanu na 2025 mandaty senatorów dożywotnich wykonuje pięciu senatorów z mianowania. We wrześniu 2023 zmarł ostatni z zasiadających w izbie byłych prezydentów – Giorgio Napolitano.
Lista senatorów dożywotnich Byli prezydenci Republiki Włoskiej Prezydent Zdjęcie Objęcie mandatu Wygaśnięcie mandatu Źródło Enrico De Nicola 75px|Enrico De Nicola 12 maja 1948 1 października 1959(zmarł) Luigi Einaudi 75px|Luigi Einaudi 11 maja 1955 30 października 1961(zmarł) Giovanni Gronchi 75px|Giovanni Gronchi 11 maja 1962 17 października 1978(zmarł) Antonio Segni 75px|Antonio Segni 6 grudnia 1964 1 grudnia 1972(zmarł) Giuseppe Saragat 75px|Giuseppe Saragat 29 grudnia 1971 11 czerwca 1988(zmarł) Giovanni Leone 75px|Giovanni Leone 15 czerwca 1978 9 listopada 2001(zmarł) Sandro Pertini 75px|Sandro Pertini 2 czerwca 1985 24 lutego 1990(zmarł) Francesco Cossiga 75px|Francesco Cossiga 28 kwietnia 1992 17 sierpnia 2010(zmarł) Oscar Luigi Scalfaro 75px|Oscar Luigi Scalfaro 15 maja 1999 29 stycznia 2012(zmarł) Carlo Azeglio Ciampi 75px|Carlo Azeglio Ciampi 15 maja 2006 16 września 2016(zmarł) Giorgio Napolitano 75px|Giorgio Napolitano 14 stycznia 2015 22 września 2023(zmarł)
Senatorowie dożywotni z mianowania Nominujący Senator Profesja lub funkcja Data nominacji Uzasadnienie Wygaśnięcie mandatu Źródło Luigi Einaudi Guido Castelnuovo matematyk 5 grudnia 1949 zasługi naukowe 27 kwietnia 1952(zmarł) Arturo Toscanini dyrygent 5 grudnia 1949 zasługi artystyczne 6 grudnia 1949(rezygnacja) Pietro Canonica rzeźbiarz i kompozytor 1 grudnia 1950 zasługi artystyczne 8 czerwca 1959(zmarł) Gaetano De Sanctis historyk specjalizujący się w tematyce starożytności 1 grudnia 1950 zasługi naukowe 9 kwietnia 1957(zmarł) Pasquale Jannaccone ekonomista 1 grudnia 1950 zasługi naukowe 22 grudnia 1959(zmarł) Carlo Alberto Salustri poeta znany pod pseudonimem Trilussa 1 grudnia 1950 zasługi literackiei artystyczne 21 grudnia 1950(zmarł) Luigi Sturzo duchowny katolicki, inicjator chadeckiej Włoskiej Partii Ludowej 17 września 1952 zasługi naukowei społeczne 8 sierpnia 1959(zmarł) Umberto Zanotti Bianco archeolog 17 września 1952 zasługi naukowei społeczne 28 sierpnia 1963(zmarł) Giovanni Gronchi Giuseppe Paratore polityk, minister i przewodniczący Senatu 9 listopada 1957 zasługi naukowei społeczne 26 lutego 1967(zmarł) Antonio Segni Cesare Merzagora polityk, minister i przewodniczący Senatu 2 marca 1963 zasługi społeczne 1 maja 1991(zmarł) Ferruccio Parri polityk, działacz ruchu oporu, premier i minister 2 marca 1963 zasługi społeczne 8 grudnia 1981(zmarł) Meuccio Ruini polityk, prawnik, działacz ruchu oporu i współtwórca Konstytucji Włoch 2 marca 1963 zasługi społeczne 6 marca 1970(zmarł) Giuseppe Saragat Vittorio Valletta przedsiębiorca, długoletni prezes koncernu motoryzacyjnego FIAT 28 listopada 1966 zasługi społeczne 10 sierpnia 1967(zmarł) Eugenio Montale poeta 13 czerwca 1967 zasługi literackiei artystyczne 12 września 1981(zmarł) Giovanni Leone polityk, premier i przewodniczący Izby Deputowanych 27 sierpnia 1967 zasługi naukowei społeczne 24 grudnia 1971(wybrany na prezydenta Republiki Włoskiej) Pietro Nenni polityk, wicepremier i minister, lider Włoskiej Partii Socjalistycznej 25 listopada 1970 zasługi społeczne 1 stycznia 1980(zmarł) Giovanni Leone Amintore Fanfani polityk, premier i minister, lider Chrześcijańskiej Demokracji 10 marca 1972 zasługi naukowei społeczne 20 listopada 1999(zmarł) Sandro Pertini Leo Valiani polityk, działacz ruchu oporu, dziennikarz 12 stycznia 1980 zasługi społeczne 18 września 1999(zmarł) Eduardo De Filippo aktor teatralny i filmowy, reżyser 26 września 1981 zasługi literackie i artystyczne 31 października 1984(zmarł) Camilla Ravera polityk, współzałożycielka Włoskiej Partii Komunistycznej 8 stycznia 1982 zasługi społeczne 14 kwietnia 1988(zmarła) Carlo Bo krytyk literacki, wieloletni rektor Uniwersytetu w Urbino 18 lipca 1984 zasługi literackie 21 lipca 2001(zmarł) Norberto Bobbio prawnik, działacz ruchu oporu 18 lipca 1984 zasługi naukowe 9 stycznia 2004(zmarł) Francesco Cossiga Giovanni Spadolini polityk, premier i minister, lider republikanów 2 maja 1991 zasługi naukowe,literackie i społeczne 4 sierpnia 1994(zmarł) Gianni Agnelli przedsiębiorca, główny akcjonariusz koncernu motoryzacyjnego FIAT 1 czerwca 1991 zasługi społeczne 24 stycznia 2003(zmarł) Giulio Andreotti polityk, premier i minister 1 czerwca 1991 zasługi społecznei literackie 6 maja 2013<br/ >(zmarł) Francesco De Martino polityk, wicepremier i minister, lider Włoskiej Partii Socjalistycznej 1 czerwca 1991 zasługi naukowe,literackie i społeczne 18 listopada 2002(zmarł) Paolo Emilio Taviani polityk, działacz ruchu oporu, minister, lider Chrześcijańskiej Demokracji 1 czerwca 1991 zasługi naukowe i społeczne 18 czerwca 2001(zmarł) Carlo Azeglio Ciampi Rita Levi-Montalcini neurobiolog, laureatka Nagrody Nobla w dziedzinie medycyny 1 sierpnia 2001 zasługi naukowei społeczne 30 grudnia 2012(zmarła) Emilio Colombo polityk, premier i minister 14 stycznia 2003 zasługi społeczne 24 czerwca 2013(zmarł) Mario Luzi poeta 14 października 2004 zasługi literackiei artystyczne 28 lutego 2005(zmarł) Giorgio Napolitano polityk, przewodniczący Izby Deputowanych i minister23 września 2005 zasługi społeczne 15 maja 2006(wybrany na prezydenta Republiki Włoskiej) Sergio Pininfarina przedsiębiorca, wieloletni prezes rodzinnego przedsiębiorstwa konstrukcyjnego Pininfarina 23 września 2005 zasługi społeczne 3 lipca 2012(zmarł) Giorgio Napolitano Mario Monti ekonomista i polityk, komisarz europejski 9 listopada 2011 zasługi naukowei społeczne urzęduje Claudio Abbado dyrygent i pianista związany m.in. z La Scalą, London Symphony Orchestra i Operą Wiedeńską 30 sierpnia 2013 zasługi artystyczne 20 stycznia 2014(zmarł) Elena Cattaneo wykładowczyni akademicka, neurobiolog 30 sierpnia 2013 zasługi naukowe urzęduje Renzo Piano architekt, laureat Nagrody Pritzkera 30 sierpnia 2013 zasługi artystyczne urzęduje Carlo Rubbia fizyk, laureat Nagrody Nobla w dziedzinie fizyki 30 sierpnia 2013 zasługi naukowe urzęduje Sergio Mattarella Liliana Segre działaczka społeczna, ocalała z Holokaustu 19 stycznia 2018 zasługi społeczne urzęduje
Przypisy
Kategoria:Polityka Włoch
Włochy