Gulfstream IV (GIV lub G4) – rodzina amerykańskich odrzutowych samolotów pasażerskich produkowanych przez Gulfstream Aerospace (obecnie należy do General Dynamics). Produkcja seryjna samolotu w podstawowej wersji G400 została zakończona w roku 2003. Obecnie GIV są użytkowane jako samoloty dyspozycyjne (do transportu osobistości) lub patrolowe przez rządy i siły powietrzne 15 państw, a także przez firmy i osoby prywatne oraz linie lotnicze specjalizujące się w luksusowych czarterach.
Konstrukcja Gulfstream IV jest wersją rozwojową produkowanego do 1986 samolotu Gulfstream III, ma zarazem podobne wymiary i osiągi, jednakże jest od niego nieco dłuższy, posiada o 20% mocniejszy napęd i jest nieco lżejszy przez co udało się zwiększyć zasięg o ponad 800 km i maksymalną masę startową o ponad 1,5 ton. Gulfstream IV jest całkowicie metalowym, wolnonośnym dolnopłatem o dwóch silnikach turbowentylatorowych umieszczonych na ogonie maszyny. Skrzydło trapezowe, o dodatnim skosie i lekkim wzniosie, na końcu złamane tworząc stosunkowo duży, znacznie podniesiony winglet, zmniejszający zawirowania i opór aerodynamiczny skrzydła, a przez to wpływający korzystnie na osiągi, w szczególności zużycie paliwa i długość rozbiegu samolotu.
Historia Początek lat 80. był okresem bardzo szybkiego rozwoju firmy Gulfstream Aerospace, która w roku 1981 zatrudniała 2500 pracowników i zadebiutowała na giełdzie. Ze względu na duży sukces, jaki odniosły GII i GIII, rozpoczęto pracę nad nową, udoskonaloną wersją tej linii. Miał być nią samolot o jeszcze lepszych osiągach, charakteryzujący się międzykontynentalnym zasięgiem. W rozpoczęto prace projektowe, zaś pierwszy prototyp gotowy był już dwa lata później. Gulfstream IV odbył pierwszy lot testowy 19 września 1985 roku, potwierdzając nim planowane wysokie osiągi i pokładane nadzieje na komercyjny sukces. Były one na tyle duże, że firma postanowiła zakończyć produkcję seryjną cywilnych wersji wcześniejszych modeli, po wprowadzeniu GIV.
Prace nad samolotem trwały jednak nadal. W kwietniu 1987 roku otrzymał on certyfikację amerykańskiego Federalnego Zarządu Lotnictwa (FAA)Business and Commercial Aviation Magazine, 18 stycznia 2009 i w tym samym roku do eksploatacji wszedł pierwszy samolot, o numerze seryjnym 1000. Projekt był dalej rozwijany. Zaprojektowany został samolot do celów specjalnych GIV-SP (SP – Special purpose lub Special performance), który różnił się przede wszystkim nieznacznie podniesioną masą startową. Pierwszy egzemplarz GIV został wprowadzony wyprodukowany w roku 1993 i był 214 egzemplarzem GIV. Począwszy od egzemplarza o numerze seryjnym 1500 (500 wyprodukowany samolot) zyskał on oznaczenie G400, według nowego systemu oznaczeń Gulfstream. W roku 2001 rozpoczęto prace nad unowocześnioną wersją GIV-SP, noszącą robocze oznaczenie SP-X. Samolot został między innymi wydłużony o 35 cm i otrzymał nowe oznaczenie G450. Był on dalej rozwijany. Na jego podstawie stworzono zaprezentowany w 2003 roku G-550, który wraz G500 stał się wariantem kolejnej serii – Gulfstream V.
Od 2004 G450 zastąpił w produkcji seryjnej G400 i jest w tej wersji produkowany do dziś. G450 został wyposażony w nową awionikę, na którą składają się przede wszystkim 4 14-calowe wyświetlacze LCD oraz wyświetlacze przezierne typu HUD. Wszedł on do eksploatacji w roku 2005 i był przede wszystkim konkurencją dla maszyn Dassault Falcon 900 i Bombardier Global 5000. W 2002 zaprezentowany został G-400 o obniżonym zasięgu, będący przede wszystkim konkurencją dla serii Citation rozwijanej przez Cessnę. Wersja ta otrzymała oznaczenie G300. Drugą wersją o mniejszym zasięgu był G350 stworzony na podstawie G550. Został on zaaprobowany przez FAA w 2004.
Wersje Obecnie firma Gulfstream oferuje 2 modele G-IV. G350 i G450. Samoloty typu Gulfstream G400 i mniejsze G300 zostały wycofane z produkcji seryjnej, podobnie jak pierwsze samoloty oznaczone jeszcze jako G-IV i GIV-S.
GIV GIV-SP G350 G450 Załoga 2 pilotów Liczba miejsc 14–19 12–19 Długość 26,7 m 27,2 m Rozpiętość 23,7 m Wysokość 7,44 m 7,67 m Maksymalna masa startowa (MTOW) 33 200 kg 33 800 kg 32 200 kg 33 500 kg Masa własna 16 100 kg 19 400 kg 19 500 kg Prędkość przelotowa 0,80 Ma (850 km/h, 460 węzłów) Prędkość maksymalna 0,88 Ma (935 km/h, 505 węzłów) Zasięg 7820 km 7040 km 8060 km Pułap przelotowy 13 700 m Engines (×2) Rolls-Royce Tay 611-8 Rolls-Royce Tay 611-8C Ciąg (×2) 61,6 kN
G350 i G450 G350 jest bardzo zbliżony pod względem wielkości kabiny do pozostałych samolotów G-IV, lecz jest samolotem o zmniejszonym zasięgu. Z 8 pasażerami i dwuosobową załogą może on przelecieć 7 038 km przy prędkości przelotowej 0,80Ma.
G450 jest bardzo zbliżony do G350, jednakże jest wersją o przedłużonym zasięgu, który wynosi 8060 km dla prędkości 0,8Ma, przy czym maksymalna maszyna rozpędza się do prędkości 0,88Ma. Modyfikacje płatowca samolotu są nieznaczne w stosunku do G400, taka sama jest konstrukcja i powierzchnia skrzydła. Nieznaczne różnice dotyczą mechanizacji i trymerowania samolotu. Kokpit samolotu jest w przeciwieństwie do poprzednich wersji stosunkowo duży i przestronny ze względu na przesunięcie o około metr do tyłu drzwi i wydłużenie kadłuba o około 30 cm. Wyposażenie kokpitu jest identyczne jak w G350. Przy czym G450 jako pierwszy samolot Gulfstream otrzymał wyświetlacz przezierny HUD skorelowany z kamerą termowizyjną, umieszczoną na zewnątrz kadłuba pod noskiem samolotu. Służy ona wykrywaniu zmian pogody i dostarcza systemom maszyny danych, które są korelowane z radarem pogodowym. Kokpit samolotu stworzony w technologii PlaneView wyposażony jest tak samo jak w przypadku dalekosiężnych G500 i G550. Szklany kokpit maszyny oparty jest na 12 zintegrowanych wyświetlaczach, w tym 4 głównych 14-calowych ekranach LCD (tradycyjnie po dwa „inboard” i „outboard” przypisane są kapitanowi i drugiemu pilotowi). Wyświetlają one dane z systemu nawigacyjnego Honeywell Primus Epic w interfejsie nawigacji interaktywnej Interactive Navigation INAV.
System nawigacyjny składa się z modułów GPS i INS przy czym dzięki zastosowaniu technologii WAAS (dodatkowy system satelitów geostacjonarnych dostępnych jedynie nad USA) dokładność GPS wynosi zaledwie 7m. Ponadto samolot może w oparciu o ten system wykonywać w pełni zautomatyzowane podejścia według reguł ILS kategorii 1 na lotniskach w ogóle nie wyposażonych w ILS..
PlaneView posiada również Zintegrowany System Ostrzegania o Bliskości terenu I-EPGWS a także wewnętrzny moduł autopilota i automat ciągu. Najważniejsze cechy systemu awioniki G350/450 łączą się ściśle z zadaniami jakie stawiane są przed tej klasy samolotem dyspozycyjnym. Po pierwsze ma on dotrzeć w każde miejsce na ziemi i operować również z mniejszych lotnisk, co wymaga szczególnego nacisku na planowanie lotu. Służy temu system graficznego planowania lotu GFP ściśle zintegrowany ze znajdującymi się na sterownicy wolantu manetkami Urządzenia Kontroli Kursora CCD. Pozwala on swobodnie zmieniać widok i przesuwać kursor po mapie wyświetlonej na ekranie LCD i wskazywać punkty, które zostaną użyte w procesie automatycznego planowania lotu. Po drugie samolot ma być w pełni przystosowany do wykorzystywania zalet nawigacji obszarowej. Służy do tego wbudowana cyfrowa baza danych kart Jeppesen, dzięki której pilot może oglądać cyfrową postać karty nawigacyjnej lub karty podejścia z oznaczoną już na niej pozycją samolotu. Dzięki temu bieżące nawigowanie maszyny jest znacznie łatwiejsze, niż przy użyciu wydrukowanej karty trzymanej w rękach, lub przypiętej w sterownicy albo nakolanniku. Poza systemem CCD do wprowadzania danych mogą służyć także trzy zintegrowane panele potrojonego systemu zarządzania lotem FMS. Wnętrze kabiny pasażerskiej podzielone jest na trzy części, w których znajduje się łącznie 16 foteli o podwyższonym standardzie. Obecnie firma Gulfstream Aerospace oferuje 6 różnych wariantów wnętrza maszyny, dostosowanych do indywidualnych potrzeb klientów. Najbardziej komfortowa wersja wyposażona jest w 12 foteli.
W czasie projektowania samolotu poza luksusowym wyposażeniem komfort pasażerom zapewnia trój-strefowa klimatyzacja, która w praktyce pozwala uzyskać inną temperaturę w każdej części kabiny. Sprawność klimatyzacji pozwala także na utrzymanie znacznie wyższego ciśnienia, niż standardowo wymagane w samolotach pasażerskich, równego panującemu na mniejszych wysokościach, niż ma to miejsce w samolotach innych producentów, przez co powietrze jakim oddychają pasażerowie ma właściwości znacznie bardziej zbliżone do tego, którym oddycha się na ziemi.
Wzniesienie się do pułapu 12 500m zajmuje samolotom G350/450 około 20 minut. Samolot certyfikowany jest do lotów na poziomie 450 (13 716m). Jest to bardzo ważny parametr biorąc pod uwagę zastosowanie maszyny. Po pierwsze na wyższym pułapie maszyna może osiągać wyższą prędkość, zaś za sprawą mniejszej gęstości powietrza zmniejszeniu ulega zużycie paliwa, co zwiększa zasięg i zmniejsza koszty przelotu. Po drugie większy pułap, wyższy niż większości innych samolotów pasażerskich wpływa na zmniejszenie czasu przelotu za sprawą braku konieczności stałego utrzymania separacji z innymi statkami powietrznymi, ponieważ wysokość na której lata G350/450 jest poziomem znacznie mniej zatłoczonym, niż znajdujące się niżej. Dzięki temu nie ma konieczności zmiany kierunku lotu, ani wysokości w celu stałego wypracowywania pionowej i poziomej separacji z innymi samolotami. Ponadto daje to możliwość znacznie większego wykorzystania istniejących w powietrzu skrótów według zasad nawigacji obszarowej (RNAV). Samolot nie musi trzymać się wyznaczonych korytarzy powietrznych, lecz za zgodą kontroli lotów może lecieć od jednego do drugiego punktu w przestrzeni powietrznej, po linii prostej, bez konieczności mijania pozostałych punktów wyznaczonych na trasie. Na wyższym pułapie jest to znacznie bezpieczniejsze i nie wymaga od kontrolera szczególnego nadzoru nad samolotem, co konieczne jest przy tego typu przelotach na mniejszych wysokościach.
Maszyny wyposażone są w silniki Rolls-Royce Tay 611-8C. Na tle wcześniejszych wersji 611-8 posiadają one zmodyfikowaną turbinę, o większej wydajności, przez co obniżone jest zużycie paliwa. Silniki zostały wyposażone także w Całkowicie Automatyczny Cyfrowy System Sterowania Silnikiem FADEC. System kontroluje wszystkie parametry silnika, a także reguluje wszystkie procesy w nim zachodzące. Przez to zmniejsza on zużycie paliwa, stabilizuje jego pracę oraz dostarcza bardzo wielu danych na temat jego rzeczywistego stanu technicznego, co wpływa na wydłużenie resursu silnika między przeglądami do 12 000 godzin pracy.
C-20 mały|lewo|C-20 United States Marines Samoloty Gulfstream GIII otrzymały w Siłach Powietrznych USA oznaczenie C-20 (służyły więc jako samoloty transportowe), natomiast kolejne warianty serii oznaczano literami A, B, C, D i E. Pomimo wyszczególnienia GIV jako nowej grupy maszyn, Departament Obrony Stanów Zjednoczonych zdecydował o pozostaniu przy oznaczeniu C-20, dodając do kolejnych wprowadzanych do eksploatacji wersji litery F, G, H oraz J.
Wersja F używana jest przez United States Army i pełni tam dwie podstawowe funkcje – latającego punktu dowodzenia oraz szybkiego samolotu łącznikowego. Wersja G znalazła zastosowanie w United States Navy i jest to dotychczas najbardziej wielozadaniowy wariant Gulfstream IV. W przeciwieństwie do wersji cywilnych nie posiada ona dodatkowych udogodnień, a dzięki obniżonemu komfortowi udało się uzyskać znacznie większą liczbę miejsc – 26. Wariant ten służy do szybkiego transportu żołnierzy, ale może być również skonfigurowany do przewozu ładunku (po zdemontowaniu foteli wewnątrz przestrzeni ładunkowej), albo do transportu zarówno pasażerów, jak i ładunku. Bez pasażerów C-20G przewozi 3 palety ładunku, z 8 pasażerami 2 palety, a z 14 jedną paletę. Hydrauliczne drzwi do wnętrza kabiny zainstalowane są w prawej burcie samolotu.