W języku wietnamskim istnieją dwa zestawy liczebników: rodzimy i sino-wietnamski.
Wprowadzenie Wśród języków wschodniej Azji będących pod silnym wpływem kultury chińskiej, języki japoński i koreański używają dwóch zestawów liczebników – rodzimego i zapożyczonego z języka chińskiego – przy czym ten drugi jest powszechniejszy. Natomiast w języku wietnamskim, wariant wywodzący się z języka chińskiego nie osiągnął jeszcze powszechnej akceptacji. Liczby od 1 do 1000 są zwykle wyrażane w rodzimym systemie wietnamskim i tylko kilka liczb (jak np. 1000000 triệu) jest wyrażane w systemie chińskim.
Liczby w języku wietnamskim można zapisywać na dwa sposoby. Sposób nowoczesny, liczby z obu wariantów zapisywane są przez latynizację quốc ngữ. Zapis archaiczny, używający pisma Hán-Nôm. Liczby wywodzące się z języka chińskiego zapisywano w Hán tự (wietnamskie pismo chińskie), a liczby rodzime w Chữ nôm.
Podstawowe cechy Odmiennie niż pozostałe schińszczone systemy, język wietnamski grupuje cyfry w liczbach co tysiąc a nie w miriady. Na przykład, "123123123" zapisywane jest jako "𠬠𤾓𠄩𨒒𠀧兆𠬠𤾓𠄩𨒒𠀧𠦳𠬠𤾓𠄩𨒒𠀧／một trăm hai mươi ba triệu một trăm hai mươi ba nghìn (ngàn) một trăm hai mươi ba", lub "123兆123𠦳123" (123 milion, 123 tysiąc i 123)Tutaj, "兆" w języku wietnamskim oznacza 1 000 000, w przeciwieństwie do chińskich liczebników, gdzie zastępuje wiele wariantów dużych liczb. Obecnie, "兆" określa 1012 w Republice Chińskiej, a powszechnie oznacza 106 w Chińskiej Republice Ludowej., podczas gdy w chińskim, japońskim i koreańskim tę samą liczbę zapisuje się jako "1亿2312万3123" (1 sto milionów, 2312 dziesięć tysięcy i 3123). Mimo istnienia dwóch zestawów liczebników, wariant sino-wietnamski nie jest powszechny. Staje się on użyteczny tylko jeśli liczby przekraczają tysiące, jak np. "vạn／萬", "ức／億" i "triệu／兆". Te sino-wietnamskie słowa przedstawiają liczby używane w starożytnych Chinach, gdzie każda kolejna cyfra wzrasta dziesięciokrotnie, 億 jako liczba 105, 兆 to 106 itd. Obecnie sino-wietnamskie nazwy "vạn／萬" i "ức／億" są coraz rzadziej stosowane. Pewne numery są tworzone łącząc nazwy z obu wariantów, rodzimego i sino-wietnamskiego, na przykład, "mười triệu／𨒒兆", gdzie "triệu／兆" pochodzi od nazewnictwa sino-wietnamskiego, a "mười／𨒒" to słowo rodzime.
Poniższa tabela zawiera zestawienie podstawowych danych liczbowych w języku wietnamskim dla obu wariantów. Dla każdej liczby podświetlony jest powszechniejszy wariant.
Liczba Sino-wietnamski Rodzimy UwagiHán tựQuốc ngữChữ nômQuốc ngữ 0 空 • 〇（零）không • linh (brak) (brak) W publikacjach naukowych z fizyki często stosuje się zapożyczone słowo "zêrô (zêro, dê-rô)". 1 一（壹） nhất 𠬠một 2 二（貳） nhị 𠄩hai 3 三（叄） tam 𠀧ba 4 四（肆） tứ 𦊚bốn Dla liczebników porządkowych powyżej 20 i zliczaniu "w górę" dla cyfry 4 powszechniejsze jest użycie wariantu sino-wietnamskiego "tư/四". 5 五（伍） ngũ 𠄼năm W dialekcie Hanoi, pięć można także wymówić jako "lăm" jeśli dwucyfrowa końcówka liczby kończy się na 5 (tj. 15, 25, 35...) aby uniknąć ewentualnej pomyłki z homonimem năm, czego przykładem jest "năm/𢆥", czyli "lat" (wiek). 6 六（陸） lục 𦒹sáu 7 七（柒） thất 𦉱bảy W niektórych wietnamskich dialektach czytane także jako "bẩy". 8 八（捌） bát 𠔭tám 9 九（玖） cửu 𠃩chín 10 十（拾） thập 𨒒mười 100 百（佰） bách 𤾓 • 𠬠𤾓trăm • một trăm Sino-wietnamskie "bách／百" to powszechny morfem (w wyrazach złożonych), który jest rzadko stosowany jako cyfra w dziedzinie matematyki. Przykład: "bách phát bách trúng／百發百中". 1000 千（仟） thiên 𠦳 • 𠬠𠦳nghìn (ngàn) • một nghìn (ngàn) Sino-wietnamskie "thiên／千" to powszechny morfem, lecz rzadko używany w znaczeniu matematycznym. Przykład: "thiên kim／千金". Wymowa "nghìn" jest typowe na północy Wietnamu, natomiast "ngàn" na południu. 10 000 萬 • 𠬠萬 vạn • một vạn 𨒒𠦳mười nghìn (ngàn) Słowo "một／𠬠" w "một vạn／𠬠萬" to rodzimy () morfem. 100 000 億 • 𠬠億 • 𨒒萬 ức • một ức • mười vạnTu dien Han Viet Thieu Chuu：「(1): ức, mười vạn là một ức.」 𤾓𠦳 • 𠬠𤾓𠦳trăm nghìn (ngàn) • một trăm nghìn (ngàn) Słowo "mười／𨒒" i "một／𠬠" w "mười vạn／𨒒萬" i "một ức／𠬠億" to rodzime () morfemy. 1 000 000 兆 • 𠬠兆 • 𠬠𤾓萬triệu • một triệu • một trăm vạnTu dien Han Viet Thieu Chuu：「(3): triệu, một trăm vạn.」 (brak) (brak) Słowo "một／𠬠" i "trăm／𤾓" w "một triệu／𠬠兆" i "một trăm vạn／𠬠𤾓萬" to rodzime () morfemy. 10 000 000 𨒒兆mười triệu (wariant łączony sino-wietnamski i rodzimy) (wariant łączony sino-wietnamski i rodzimy) Słowo "mười／𨒒" w "mười triệu／𨒒兆" to rodzimy () morfem. 100 000 000 𤾓兆trăm triệu (wariant łączony sino-wietnamski i rodzimy) (wariant łączony sino-wietnamski i rodzimy) Słowo "trăm／𤾓" w "trăm triệu／𤾓兆" to rodzimy () morfem. 1 000 000 000 秭：「Một ngàn lần một triệu là một tỉ 秭 (*). Tức là 1.000.000.000. § Ghi chú: Ngày xưa, mười vạn 萬 là một ức 億, một vạn ức là một tỉ 秭.」tỷ (brak) (brak)
Zobacz też Chińskie liczebniki Cyfry japońskie Cyfry koreańskie Język wietnamski
Przypisy
Kategoria:Systemy liczbowe