Manifestacja Jedności Rzeczypospolitej Obojga Narodów w Kownie w 1861 roku – największa z manifestacji organizowanych dla uczczenia Unii w Krewie 12 sierpnia 1861 r. oraz wykazania wobec władz carskich jedności podzielonych granicą polityczną wzdłuż Niemna i Bugu Królestwa Polskiego i ziem wcielonych bezpośrednio do Imperium Rosyjskiego (ziemie zabrane). Do 1918 Kowno było miastem granicznym, współczesne lewobrzeżne dzielnice Aleksota i Poniemoń leżały w Królestwie Polskim a prawobrzeżne w Imperium Rosyjskim. Nigdy nieistniejąca wcześniej granica powodowała, że przez wieki jednolity społecznie i politycznie obszar miał teraz (w okresie zaborów) inne systemy polityczne (na północy autorytarne bezpośrednie rządy rosyjskie, a na południu znaczny zakres polskiej autonomii) i prawne (Aleksota i Poniemoń Kodeks Napoleona przyjęty w okresie Księstwa Warszawskiego, a w Kownie prawo rosyjskie), a nawet kalendarze (w Kownie był prawosławny, juliański, a Aleksota i Poniemoń miały katolicki, gregoriański). W rezultacie różnic kalendarzowych pokonanie rzeki oznaczało jednocześnie „podróż w czasie” o 12 dni (w XX w. o 13 dni). Powodowało to, że szczególnie mocno odczuwano tu oderwanie ziem zabranych od Królestwa Polskiego.

Wydana konspiracyjnie ulotka głosiła:

Warszawa w sierpniu 1861 r.

Bracia rodacy! Na dniu 12 sierpnia 1569 r. stało się, iż król Zygmunt August uroczyście zamknął Sejm unii w Lublinie. I to ostateczne zjednoczenie się Litwy z Polską mową walną zapieczętował, zalecając obu narodom wieczystą miłość braterską. Owóż, bracia rodacy, uczcijmy ten dzień świetny zrękowin braterstwa przodków naszych, a zgromadziwszy się po kościołach, zanieśmy wszyscy wspólnie gorące modły do Boga, aby nasz kraj, na szmaty poszarpany, raczył w jedną całość spoić i nas w duchu zjednoczyć. Wyznajmy publicznie wszyscy wespół z kapłanami w d. 12 sierpnia (31 lipca v. s.) 1861 r. żeśmy bracia jednej rodziny, białego orła i pogoni! Obchód tej jedności dwu narodów winien być uroczysty, spokojny, ogarniający sobą całą przestrzeń starożytnej Polski. Żałoba na ten jeden dzień. tak wielkiej wagi w dziejach, zdejmuje się.Walery Przyborowski, Historya dwóch lat : 1861 - 1862. Część pierwsza rok 1861. Tom III czerwiec-grudzień s. 149.

W tym czasie demonstracje były organizowane na całym terytorium I Rzeczypospolitej (w Wilnie, Kownie, Grodnie, Mohylewie, Brześciu Litewskim, Witebsku, Żytomierzu, Kamieńcu Podolskim, Berdyczowie, Hajsyniu i innych miastach na ziemiach zabranych) na znak jedności, ale też solidarności z krwawo pacyfikowanymi przez armię Imperium Rosyjskiego pokojowymi demonstracjami patriotycznymi w Królestwie Polskim. W ramach konspiracyjnych przygotowań Mikołaj Akielewicz-Akełajtis z towarzyszami rozpowszechniał masowo rysunek przedstawiający złamany krzyż i nawiązujący do solidarności z manifestacjami warszawskimi.

thumb|250px|Obraz upamiętniający Unię w Krewie z 1861 r. Znajduje się w Muzeum im. Przypkowskich w Jędrzejowie.

Dwie grupy manifestujących z północnego i południowego brzegu rzeki zmierzały do wspólnego punktu w Aleksocie (obecnie dzielnica Kowna), by zamanifestować jedność. Kowno i Aleksotę łączył most, który władze carskie by uniemożliwić spotkanie północnej grupy symbolizującej Litwę i południowej symbolizującej Koronę rozebrały. W manifestacji uczestniczyło 15-20 tys. ludzi (niektórzy podają 30 tys.), szlachta laudańska, mieszczanie, żydzi (Szoel Landy) i chłopi, w tym chłopi litewskojęzyczni z południowego brzegu rzeki (Suwalszczyzny)Viewing a thread – Stereotypy i historia Czego nie pamiętają Litwini.„Obok Orła znak Pogoni”. Ostatnie wspólne powstanie narodów dawnej Rzeczypospolitej.. Liczba manifestujących była na owe czasy niezwykła. Jedynie w Horodle była podobnie liczna manifestacja (Manifestacja w Horodle 1861 r.).

Manifestacje te były ostatnią w historii pokojową demonstracją jedności narodów I Rzeczypospolitej w granicach przedrozbiorowych.

thumb|250px|Most aleksocki w połowie XIX w. według Napoleona Ordy. Widok na Kowno.

Organizatorzy Mikołaj Akielewicz Tadeusz Korzon Szymon Katylla Jerzy Godlewski Szoel Landy (brat Michała Landy)

Zobacz też Lauda Manifestacja Jedności Rzeczypospolitej Obojga Narodów w Horodle w 1861 roku masakra w Wilnie 1861

Przypisy

Kategoria:1861 w Europie Kategoria:Czasy manifestacji patriotycznych (1860–1861) Kategoria:Kowieńszczyzna Kategoria:Polacy na Litwie Kategoria:Stosunki polsko-litewskie Kategoria:Historia Kowna