Wodociągi w Raciborzu – Racibórz był pierwszym miastem na Górnym Śląsku, które posiadało wodociągi. Za pierwszy potwierdzony źródłowo wodociąg uważa się sztuczny kanał Psinka wzmiankowany po raz pierwszy w 1258 roku. Obecnie sieć wodociągowa w mieście liczy 235,7 km. Przeważająca część Raciborza korzysta z miejskiej sieci, którą administruje Wodociągi Raciborskie Sp. z o.o. a jedynie mieszkańcy Miedoni korzystają z sieci wodociągowej gminy Rudnik. Infrastruktura wodociągowa w Raciborzu jest obecnie nowoczesna i ekologiczna, spełniając zarazem najostrzejsze normy wyznaczone przez Unię Europejską. Miasto jako jedno z nielicznych w Polsce korzysta z trzech wydajnych ujęć wody podziemnej, dzięki czemu woda dostarczana odbiorcom jest dobrej jakości i nie potrzebuje złożonego procesu uzdatniania.
Historia Wodociągi w Raciborzu mają długą historię. Kanał wykopany w połowie XIII wieku przez osadników z Niderlandów uznawany jest za pierwszy wodociąg na Górnym Śląsku. W 1564 roku Ferdynand I Habsburg wydał przywilej pozwalający raciborzanom na budowę czerpadła na kole młyńskim, które przelewało wodę do zbiornika pełniącego rolę wieży ciśnień. Było to pierwsze tego typu urządzenie na Górnym Śląsku, a Racibórz w tym czasie nadal był jedynym górnośląskim miastem posiadającym wodociągi. Mapa Raciborza z 1831 roku ukazuje z kolei przebieg drewnianego rurociągu, do którego wodę dostarczano ze źródeł w lesie Obora. W 1874 roku powstał miejski zakład wodociągów. W 1906 roku otwarto ujęcie wody w Studziennej. Dalsze lata przyniosły rozwój sieci wodociągowej. W latach 1933–1936 wybudowano nową wieżę ciśnień, która ostatecznie nie została jednak użyta zgodnie z przeznaczeniem. Po II wojnie światowej, pod nową administracją przystąpiono do odbudowy miejskiej sieci. W latach 2005–2010 dzięki wsparciu unijnego Funduszu Spójności zrealizowano w Raciborzu duży projekt pod nazwą „Gospodarka wodno-ściekowa w Raciborzu”, który przyczynił się do znacznego rozwoju infrastruktury wodociągowej miasta.
Pierwszy wodociąg thumb|upright|Psinka – najstarszy wodociąg na Górnym Śląsku – dawniej przepływała przez centrum Raciborza, obecnie fragmentem jej dawnego bocznego koryta płynie woda ze Studziennej Mieszkańcy Raciborza, o którym pierwsza wzmianka pojawiła się w 1108 roku, do początków XX wieku czerpali wodę z Odry, jej młynówek i okolicznych potoków oraz licznych studni. Dodatkowe zaopatrzenie stanowił także sztuczny kanał wybudowany przez niderlandzkich osadników w połowie XIII wieku (pierwsza wzmianka o nim pochodzi z 1258 roku). Kanał ten, nazwany później Psinką, miał 12 km długości i był na owe czasy unikatowym, w skali Śląska, rozwiązaniem hydrotechnicznym. Rozpoczynał się w okolicach Bieńkowic, gdzie zasilany był przez Psinę, następnie biegł równolegle do Odry, nawadniając okoliczne pola, przebiegał przez Racibórz i uchodził do rzeki. W granicach dzisiejszego Raciborza biegł przez Studzienną, następnie przez dzisiejsze osiedle przy ulicy Kosmonautów, wzdłuż ulicy Polnej, przecinając ulicę Opawską i Ocicką, później równolegle do ulicy Warszawskiej i Klasztornej, skąd skręcał w Kasprowicza i biegł do ulicy Wojska Polskiego. Na terenie szkoły dla niesłyszących znajdowała się zapora oraz zbiornik na wodę mogącą posłużyć do gaszenia pożaru. Dowożono stąd także wodę do miasta przez Bramę Wodną. Na skwerze u zbiegu ulic Wojska Polskiego i Karola Miarki funkcjonowała przepompownia złożona z ośmiu cystern głównych i sześciu bocznych, z których, dzięki napędzanemu przez Psinkę kołu, wtłaczano wodę do miejskiego wodociągu. Następnie kanał biegł na północny zachód, przecinając ulicę Stalmacha i Londzina i dochodził do młyna Józefa Domsa. Stąd już niedaleko było do ujścia kanału do Odry, które znajdowało się w okolicy dzisiejszej ulicy Śląskiej. W Studziennej odchodziła od niego odnoga biegnąca przez centrum miasta i wpadająca do Odry za ulicą Odrzańską. Na ślady tej odnogi natrafiono w 1829 roku przy budowie szkoły na miejscu dzisiejszej fontanny przed kościołem farnym. Prawdopodobnie odnoga ta rozdzielała się przed rynkiem. Druga odnoga prawdopodobnie omijała rynek od strony zachodniej, za którą ponownie łączyła się z kanałem przecinającym ulicę Odrzańską. Choć był to jedynie rów wodny, jest on uznawany za pierwszy na Górnym Śląsku potwierdzony źródłowo wodociąg. Na przełomie lat 60. i 70. Psinka na terenie Raciborza została zasypana, a jej koryto ujęto w rury kanalizacyjne. Pozostałości suchego rowu nadal są widoczne na południowych przedmieściach Raciborza. Czynny pozostał natomiast boczny kanał poprowadzony od Studziennej do rejonu śluzy na Odrze, obecnie przenoszący wodę z cieków ze Studziennej. Z 1306 roku pochodzi z kolei wzmianka o zasilanym przez Odrę kanale wodociągowym prowadzącym wzdłuż fosy, od młyna na Nowym Mieście do Raciborza.
Przywilej cesarza Ferdynanda 12 stycznia 1564 roku Ferdynand I Habsburg wydał w Wiedniu przywilej pozwalający raciborzanom postawić na młynówce odchodzącej od Odry czerpadło na kole młyńskim, które przelewało wodę do zbiornika pełniącego rolę wieży ciśnień. Wieża ta stała na odgrodzonej młynówką wyspie i została rozebrana dopiero w 1815 roku, przy przebudowie koryta rzeki. Było to pierwsze tego typu urządzenie na Górnym Śląsku. W urbarzach dóbr zamkowych z lat 1566–1567 znajdują się informacje o podatku płaconym przez raciborzan za wodę z rurociągów. Podobnych informacji nie ma w urbarzach innych miast górnośląskich z tego okresu, co pozwala stwierdzić, iż w połowie XVI wieku Racibórz nadal był jedynym miastem na Górnym Śląsku posiadającym wodociągi. W tym czasie na Odrze, w pobliżu zamku znajdował się próg wodny, który odprowadzał część wody do dwóch młynówek. Woda z jednej z nich zasilała miejskie wodociągi.
Drewniany wodociąg ze źródła w Oborze Nie jest znana data powstania ujęcia w lesie Obora, natomiast wzmianka o nim pojawiła się w 1815 roku. Z ujęcia wodę doprowadzano do miasta za pomocą drewnianego rurociągu, który rozdzielał się przed mostem na Odrze, stojącym wówczas nieco bardziej na wschód od dzisiejszego mostu Zamkowego. Jedna odnoga prowadziła na zamek, gdzie zasilała również raciborski browar. Główną nitkę poprowadzono mostem do miasta, gdzie okrążając kościół św. Jakuba przez plac Dominikański trafiał na rynek do tzw. rorkastli. Owa rorkastla była zbiornikiem, do którego płynęła woda doprowadzana przez wodociągi. Składała się ze studni o wymiarach 2,5 × 4 m i głębokiej na 15 cm oraz dwóch koryt bocznych o wymiarach 1,6 × 1,6 m umieszczonych po wschodniej i zachodniej stronie głównego zbiornika. Ściany boczne rorkastli wyłożone były deskami, a dno dopasowanymi do siebie otoczakami. Od południowej strony do wnętrza prowadziły dwustopniowe schody. Rorkastla znajdowała się w południowej części rynku, pomiędzy kolumną maryjną, a dzisiejszym domem towarowym Bolko. Na widokówkach z początku XX wieku w miejscu rorkastli widoczna jest niewysoka, zdobiona kolumna z kranem na wodę. Nie jest znana data powstania rorkastli. Dziś w tym miejscu nie ma śladów po dawnej budowli. Na pozostałości rorkastli natrafiono podczas wykopalisk przeprowadzonych na rynku w 1996 roku, których wyniki sugerują, że mogła istnieć jeszcze w średniowieczu. Od rorkastli biegły dwie odnogi wodociągu. Pierwsza kierowała się w stronę zbiegu dzisiejszych ulic Nowej i Mickiewicza, gdzie ponownie rozwidlała się na dwie części. Jedna szła wzdłuż ulicy Mickiewicza do dawnego placu Zborowego, gdzie znajdował się zbiornik na wodę, druga prowadziła wodę na Nowy Targ (obecnie północna część placu Długosza), gdzie znajdowało się miejsce poboru wody i kończyła bieg przy budynku dawnej słodowni u zbiegu ulic Piwnej i Zborowej. Druga odnoga wiodła od rorkastli przez ulicę Długą, Browarną i Solną (u zbiegu Solnej i Browarnej mieściło się miejsce poboru wody) w pobliże budynku dzisiejszej Szkoły Podstawowej nr 4. Kolejny wodociąg rozpoczynał się na skwerze przy skrzyżowaniu ulicy Wojska Polskiego z Karola Miarki, gdzie funkcjonowała przepompownia wody pobieranej z Psinki. Wodę tę wtłaczano do rurociągu, który biegł przez plac Wolności do Bramy Wielkiej, następnie przez fragment ulicy Długiej, plac ks. Ofki, gdzie znajdował się zbiornik na wodę, dalej przez ulicę Chopina i Kowalską do dawnego młyna miejskiego, który znajdował się przy nieistniejącej już ulicy Wagi Młyńskiej łączącej niegdyś ulicę Kowalską z Odrzańską. O stan miejskich rurociągów dbał rurmistrz, który z pomocą najemnych robotników i cieśli dokonywał napraw i przeglądów.
Powstanie miejskiego zakładu wodociągów thumb|upright|Wieża ciśnień przy ulicy 1 Maja Dynamiczny rozwój miasta w XIX wieku wzmógł zapotrzebowanie na wodę. W celu utworzenia miejskiego zakładu wodociągów wykupiono w 1838 roku od bractwa kurkowego grunty oraz dom strzelecki przy dzisiejszej ulicy 1 Maja. W 1862 roku dokupiono kolejne grunty. Zakład wodociągów powstał jednak dopiero w 1874 roku. Obejmował pompownię wody z Odry z dwoma zespołami pompowymi, zespół filtrów, zbiornik wody czystej, pompownię do wody czystej z dwoma zespołami parowymi oraz wieżę ciśnień ze zbiornikiem o pojemności 500 m³Według spisu inwentarza miejskiego zakładu wodociągów wieża powstała w roku 1898, jest to jednak prawdopodobnie data przeprowadzenia jej gruntownej modernizacji.. Wcześniej istniała już także pełniąca rolę wieży ciśnień wieża zegarowa raciborskiego więzienia, którą zakład karny wykorzystywał na własne potrzeby.
Wraz z rozwojem miasta rozwijała się również sieć wodociągowa. We wrześniu 1902 roku zdecydowano o przedłużeniu rurociągu do Starej Wsi. W lutym 1904 roku podjęto decyzję o podłączeniu do wodociągów Płoni. Wodociąg, wraz z gazociągiem poprowadzono dawnym mostem w ciągu dzisiejszej ulicy PiaskowejMost ten został wysadzony w 1945 roku, jednak na jego miejsce postawiono nowy.. Wodociąg funkcjonował wówczas również w Brzeziu, które było wtedy jeszcze samodzielną osadą (do Raciborza zostało włączone dopiero w 1975 roku). Wzrastające zanieczyszczenie Odry skłaniało władze miasta do poszukiwań alternatywnych źródeł poboru wody. W 1870 roku miasto kupiło w Brzeziu kilka działek z prawem do pozyskiwania wody na ich terenie. Przedsięwzięcie zostało jednak oprotestowane przez władze Brzezia, które obawiały się uszczuplenia zasobów wody dla wsi. Do zamysłu poboru wody ze źródeł w Brzeziu powrócono w 1895 roku, kiedy to zlecono poszukiwania wody w lesie Widok. Kolejne poszukiwania ruszyły w 1897 roku. Większych zasobów jednak nie odnaleziono. W 1904 roku na większe źródła natrafiono w Studziennej. Przystąpiono więc do prac nad utworzeniem nowego ujęcia. W 1905 roku wykopano 12 studni lewarowych o głębokości dochodzącej do 15 m, które dawały 6300 m³ wody na dobę. Teren, na którym się znajdowały, został ogrodzony. Woda z nich była odprowadzana do głębokiej na 12 m studni zbiorczej o średnicy 7 m, a następnie do miejskiego zakładu wodociągowego, do którego prowadził rurociąg o długości 2,2 km. Całość oddano do użytku pod koniec września 1906 roku. Zasoby wody w Studziennej pochodzą z czwartorzędu. Jej jakość jest dobra, ale wykazuje podatność na zanieczyszczenia i wymaga monitorowania oraz uzdatniania. W 1909 roku postanowiono do sieci wodociągowej włączyć północną część Płoni. Budowę rurociągu, biegnącego wzdłuż dzisiejszych ulic Bosackiej i Fabrycznej rozpoczęto w 1912 roku.
Lata międzywojenne thumb|Wieża ciśnień przy ulicy Starowiejskiej, obecnie siedziba zakładów Mieszko