thumb|Morfologia thumb|Kwiatostan Bezplamka muchotrutka (Amianthium muscitoxicum (Walter) A.Gray) – gatunek wieloletnich, naziemnopączkowych roślin zielnych z monotypowego rodzaju bezplamka (Amianthium) z rodziny melantkowatych, występujący w środkowo-wschodnich i wschodnich Stanach Zjednoczonych. Cała roślina jest silnie trująca. W przeszłości była wykorzystywana przez rdzenną ludność Ameryki Północnej do wyrobu trutek na muchy i wrony oraz leku na świąd.
Morfologia Pokrój Rośliny zielne osiągające wysokość od 30 do 120–140 cm.
Łodyga Pędem podziemnym jest jajowato-podługowata cebula o wymiarach około 5 × 2,5 cm. Pęd naziemny wzniesiony, nierozgałęziony.
Korzenie Kurczliwe.
Liście Liście głównie odziomkowe, położone skrętolegle, dystalnie zredukowane, wygięte w dół, tworzące pochwę liściową. Blaszki liściowe równowąsko-podługowate, o wierzchołku tępym do ostrego, gładkie, o wymiarach 10–45(–60) × 0,5–2,8 cm.
Kwiaty Kwiaty obupłciowe lub jednopłciowe, powstające na jednej lub różnych roślinach, sześciopręcikowe, kołozalążniowe, kubeczkowate do szeroko otwartych, szypułkowe, zebrane w haplokauliczne grono, wsparte jajowatymi przysadkami. Kwiatostan jajowaty. Szypułki o długości od 7 do 20 mm. Okwiat pojedynczy, trwały, sześciolistkowy, biały do czerwonawo-zielonego. Listki podługowato-odwrotniejajowate, o ostrych wierzchołkach, osiągające długość 5–7 mm. Pręciki o szydłowatych, ostrych nitkach i bazalnie osadzonych, jednokomorowych, sercowato-jajowatych główkach. Zalążnia górna do częściowo dolnej, trzykomorowa, rozbieżna, przechodząca w trzy szyjki słupka zakończone drobnymi znamionami.
Owoce Głęboko trójklapowe torebki o cienkich ścianach, otwierające się przegrodowo, a następnie doosiowo przez środek każdej komory, osiągające wymiary 5–7 mm. Nasiona od 1 do 2 w każdej komorze, brązowawe do purpurowoczarnych, pozbawione skrzydełek, połyskujące, elipsoidalne, o mięsistej łupinie.
Biologia i ekologia Rozwój Byliny, hemikryptofity. Kwitną od późnej wiosny do lata. Są to rośliny samopłonne, zapylane głównie przez chrząszcze.
Siedlisko Suche lub świeżo zalesione stoki, łąki, sawanny, na wysokości od 0 do 1500 m n.p.m.
Cechy fitochemiczne Cebule tych roślin, a w mniejszym stopniu również inne organy, zawierają silnie toksyczne alkaloidy, przede wszystkim zygadeninę i zygacynę, a także jerwinę i amianthinę. Alkaloidy są śmiertelne dla bydła i owiec. Spożycie powoduje wymioty, ślinotok, utratę równowagi, hiperwentylację i gorączkę. Śmierć jest spowodowana przez niewydolność oddechową.
Genetyka Gatunek z poczwórnym zestawem chromosomów 2n = 4x = 32. Według innych źródeł gatunek diploidalny o 2n = 2x = 32.
Systematyka Zgodnie z badaniami filogenetycznymi podrodziny Melanthieae rodzaj bezplamka (Amianthium) stanowi klad bazalny tej podrodziny, siostrzany dla rodzaju Schoenocaulon. Według Angiosperm Phylogeny Website (aktualizowany system APG IV z 2016) rodzaj ten zaliczany jest do podrodziny Melanthieae w rodzinie melantkowatych (Melanthiaceae), należącej do rzędu liliowców (Liliales) zaliczanych do jednoliściennych (monocots).
Nazewnictwo Toponimia nazwy naukowej Nazwa naukowa rodzaju pochodzi od greckich słów (amiantos – czysty) i (anthos – kwiat), odnosząc się do listków okwiatu pozbawionych miodników. Epitet gatunkowy pochodzi od łacińskich słów musca (mucha) i toxicum (trucizna, jad), odnosząc się do cech fitochemicznych tych roślin.
Nazwy zwyczajowe Bezplamka muchotrutka jest polską nazwą zwyczajową tego gatunku wymienianą już w osiemnastowiecznych słownikach i opracowaniach botanicznych. W pracach dwudziestowiecznych gatunek ten bądź nie jest ujęty, bądź wymieniona jest jedynie nazwa rodzaju (bezplamka). W języku angielskim roślina ta określana jest jako fly-poison, crow-poison, St. Elmo’s-feather lub staggergrass.
Synonimy synonimy nomenklatoryczne: Melanthium muscitoxicum Walter – bazonim Zigadenus muscitoxicum (Walter) Regel Chrosperma muscitoxicum (Walter) Kuntze Chrysosperma muscatoxicum (Walter) Kuntze synonimy taksonomiczne: Melanthium laetum Aiton Anthericum subtrigynum Jacq. Melanthium myoctonum J.F.Gmel. Melanthium phalangioides Desr. Helonias erythrosperma Michx. Helonias laeta (Aiton) Ker Gawl. Leimanthium laetum (Aiton) Willd. Leimanthium pallidum Willd. Chrosperma laetum (Aiton) Raf. Amianthium macrotox Raf. Crosperma laeta (Aiton) Raf. Crosperma phalangioides (Desr.) Raf. Endocles laetum (Aiton) Salisb.
Zagrożenie i ochrona Gatunek w Stanach Zjednoczonych uznany globalnie za rzekomo bezpieczny. W Luizjanie i Nowym Jorku uznany za wymarły, a w Oklahomie, Kentucky, Delaware, Maryland i New Jersey za zagrożony lub krytycznie zagrożony wymarciem. Jedynie w Wirginii gatunek ten uznawany jest za bezpieczny i szeroko rozpowszechniony.
Zastosowanie Rośliny lecznicze Czirokezi stosowali tę roślinę jako lekarstwo na świąd.
Rośliny ozdobne Z uwagi na atrakcyjne kwiatostany roślina ta bywa uprawiana w Stanach Zjednoczonych jako roślina ogrodowa.
Inne zastosowania Ekstrakt z korzenia zmieszany z miodem lub melasą bywał stosowany jako środek owadobójczy, a także do produkcji trutek na wrony.
Przypisy
Kategoria:Melantkowate