thumb|170px|Przedstawienie bóstwa z okresu rzymskiego (rzeźba marmurowa z III w. n.e.) Harpokrates (gr. Ἁρποκράτης Harpokrátēs) – egipsko-greckie bóstwo popularne w świecie śródziemnomorskim w okresie hellenistycznym i rzymskim. Jedna z postaci Horusa, przedstawianego w postaci dziecka jako syn Ozyrysa i IzydyFrançois Daumas: Od Narmera do Kleopatry. Cywilizacja starożytnego Egiptu. Warszawa: PWN, 1973, s. 455..

Stanowił jedną z wielu odmian Haroerisa, czyli Wielkiego (Starego) Horusa, wykreowanego w I Okresie Przejściowym w próbie zharmonizowanego połączenia różnych wcześniejszych przedstawień tego bóstwaJadwiga Lipińska, Marek Marciniak: Mitologia starożytnego Egiptu. Warszawa: WAiF, 1986, s. 196-197.. Jego imię ḥr p3 ẖrdG5-Q3-A17 ḥr p3 ẖrd, znaczyło dosłownie „Horus Dziecię”. Przedstawiano go z dziecięcym lokiem nad uchem i palcem na ustach, wyłaniającego się z lotosu jako „dziecię słoneczne”. Cześć oddawano mu przede wszystkim w EdfuBogowie, demony, herosi. Leksykon. Kraków: Instytut Wydawniczy „Znak”, 1995, s. 163..

Wraz z Sarapisem i Izydą należał później do tzw. triady aleksandryjskiej. Jego imię powstało wskutek zhellenizowania egipskiego Har-pa-chered. Podobnie jak pierwowzór uważany był za potomka Izydy i Ozyrysa oraz identyfikowany ze wschodzącym słońcem i przedstawiany jako małe dziecko ze wskazującym palcem prawej ręki na ustach. Ten typowo dziecięcy gest późniejsi interpretatorzy grecko-rzymscy tłumaczyli jako symbol milczenia, co dało podstawę mylnemu zrozumieniu istoty bóstwa uznanego za personifikacjęGuy Rachet: Słownik cywilizacji egipskiej. Katowice: Wydawnictwo „Książnica”, 2006, s. 126.. Natomiast dla Egipcjan, w postaci dziecka – istoty bliskiej początkowi bytu, stanowiło ono symbol rozwoju i stawania się, jako młodzieńcze bóstwo słońca bądź prapoczątku. Wskazuje się jednak, iż Harpokrates mógł przyjmować również postać bóstwa kwiatu lotosu – Nefertuma, także czczonego przez Egipcjan jako słoneczne dziecięManfred Lurker: Bogowie i symbole starożytnych Egipcjan. Warszawa: Wydawnictwo „Czytelnik”, 1995, s. 74..

W świecie rzymskim Harpokrates, który nie zachował prawie nic ze swego charakteru solarnegoJaroslav Černý: Religia starożytnych Egipcjan. Warszawa: PIW, 1974, s. 127., cieszył się szczególną popularnością jako bóg płodności, pomyślności i urodzaju oraz – ze względu na swe przedstawienia – jako personifikacja milczenia i dotrzymywania tajemnicManfred Lurker: Bogowie i symbole starożytnych Egipcjan, dz. cyt., s. 74.. Zachowały się liczne przedstawiające go figurki, często pełniące funkcję amuletów, zapewniających siłę strzeżenia i zachowania tajemnicy. W rozpowszechnionej wśród Rzymian modzie na noszenie pierścieni z wyobrażeniami bóstw egipskich, według Pliniusza częste były też wizerunki Harpokratesa.

Uwagi

Przypisy

Kategoria:Bóstwa egipskie Kategoria:Bóstwa solarne Kategoria:Bóstwa płodności Kategoria:Bóstwa urodzaju Kategoria:Bogowie greccy Kategoria:Epoka hellenistyczna