– krążownik lekki japońskiej Cesarskiej Marynarki Wojennej z okresu międzywojennego i drugiej wojny światowej. Należał do pierwszego typu krążowników lekkich marynarki japońskiej, nazwanego od niego typem Tenryū, składającego się z dwóch okrętów. Wszedł do służby w 1919 roku. Brał udział w wojnie chińsko-japońskiej w latach 30., a następnie w początkowych walkach II wojny światowej na Pacyfiku w latach 1941–1942, w tym bitwie o Wake i działaniach w rejonie Wysp Salomona i Nowej Gwinei. Został zatopiony 18 grudnia 1942 roku przez amerykański okręt podwodny USS „Albacore” u wybrzeży Nowej Gwinei.
„Tenryū” był stosunkowo małym krążownikiem, którego uzbrojenie główne stanowiły cztery działa kalibru 140 mm i sześć wyrzutni torpedowych. Jego wyporność standardowa wynosiła 3230 ts, a pełna 4752 ton. Napędzały go turbiny parowe, pozwalające na osiąganie prędkości ponad 33 węzłów.
Projekt i budowa
„Tenryū” był głównym okrętem serii dwóch krążowników typu „3500-tonowego”, nazwanego od niego typem Tenryū. Były to małe krążowniki, zaprojektowane dla pełnienia funkcji liderów – przewodników flotylli niszczycieli, służących jako ich okręty flagowe oraz do ich wsparcia ogniowego. Stanowiły zarazem pierwsze japońskie nowoczesne krążowniki lekkie, z opancerzeniem burtowym.
Okręt został zamówiony w ramach programu z 1916 roku, pod prowizorycznym oznaczeniem: „mały krążownik” (shō-gata jun’yōkan) nr 1. Już 13 maja 1916 roku nadano mu nazwę: „Tenryū” (pol. „Niebiański Smok”), od rzeki biorącej swój początek w prefekturze Nagano, zgodnie z nowymi zasadami nazewnictwa krążowników lekkich od rzek. Stępkę pod jego budowę, jako okrętu prototypowego typu, położono 17 maja 1917 roku w Arsenale Marynarki w Yokosuce, a kadłub wodowano 11 marca roku kolejnego. Podczas prób morskich w maju 1919 roku doszło jednak do uszkodzenia łopatek jednej turbiny, co spowodowało opóźnienie w osiągnięciu gotowości przez okręt. W efekcie „Tenryū” wszedł do służby 20 listopada 1919 roku, jako drugi po bliźniaczym „Tatsuta”. Klasyfikowany był oficjalnie jako krążownik II klasy (nitō jun’yōkan), nieoficjalnie także określany w Japonii jako krążownik lekki (kei-jun’yōkan). Przeciętny koszt budowy jednej jednostki typu wynosił 4 550 000 jenów. Nazwę tę wcześniej nosił drewniany slup wojenny „Tenryū”, w aktywnej służbie w latach 1888–1906.
Opis
Skrócony opis typu i odmienności konstrukcji Kadłub okrętów typu Tenryū przypominał powiększone niszczyciele, o dużym stosunku długości do szerokości. Długość całkowita wynosiła 142,65 m, a szerokość maksymalna 12,34 m. Zanurzenie przy wyporności projektowej wynosiło 3,96 m, natomiast przy wyporności pełnej wzrastało do 4,91 m. Projektowa wyporność normalna okrętów wynosiła 3495 ts (długich ton), a standardowa: 3230 ts. „Tenryū” odbywał próby w 1919 roku przy wyporności normalnej 3530 ts, natomiast według pomiarów w 1934 roku (po przejściu na system metryczny), jego wyporność w stanie lekkim wynosiła 3187 t, wyporność w stanie próbnym „2/3”: 4263 t i wyporność pełna: 4752 tUżywana brytyjska miara wyporności normalnej obejmowała okręt z 1/4 paliwa, 3/4 amunicji, zredukowanymi innymi zapasami i bez rezerwy wody kotłowej, wyrażana na ogół w „długich” tonach angielskich (ts) = 1016 kg. Wyporność standardowa była wartością projektową, wyliczaną jedynie dla potrzeb traktatowych, wyrażaną również w tonach angielskich. Wyporność w stanie próbnym „2/3”, jaką posługiwano się w Japonii, wyrażona w tonach metrycznych, to okręt z całością amunicji i załogi, lecz z 2/3 paliwa, smarów, rezerwy wody kotłowej i pitnej i innych zapasów (). Do 1939 roku wyporność pełna wzrosła w niewielkim stopniu, do 4796 t.
Opancerzenie kadłuba miało w założeniu chronić przed pociskami kalibru 102 mm ówczesnych amerykańskich niszczycieli. Burtowy pas pancerny z wysokowytrzymałej stali konstrukcyjnej HT chronił jedynie kotłownie i maszynownie na śródokręciu i miał grubość 51 mm w górnej części i 63,5 mm w dolnej; sięgał od górnego pokładu do 76 cm poniżej linii wodnej. Górny pokład był opancerzony płytami grubości od 22 mm do 25,4 mm. Ponadto, opancerzone płytami 51 mm było cylindryczne w nadbudówce dziobowej. Według części źródeł, pancerz grubości 16–20 mm miały także maski dział.
Napęd krążowników typu Tenryū stanowiły trzy zespoły turbin parowych o mocy projektowej łącznie 51 000 KM. Turbiny były wyprodukowane przez stocznię budującą okręt. Parę dostarczało 10 wodnorurkowych kotłów parowych Kanpon Ro Gō. Maksymalna moc siłowni „Tenryū” wyniosła na próbach 59 844 KM. Turbiny napędzały za pomocą przekładni trzy śruby o średnicy 3048 mm. Siłownia pozwalała na rozwinięcie prędkości 33 węzłów (maksymalnie na próbach „Tenryū” rozwinął 34,2 węzła, jednakże przy zredukowanej wyporności 3530 ts).
Jedyną większą modernizacją dotyczącą wyglądu jednostki była zamiana masztu palowego na trójnożny dokonana w połowie 1930 roku. Przyrządy kierowania ogniem i wykrywania celów krążowników typu Tenryu obejmowały początkowo dalocelownik Typ 13 na stanowisku na maszcie, dwa dalmierze o bazie 2,5 metra i dwa reflektory o średnicy 90 cm. Okręt podczas służby nie otrzymał wyposażenia radarowego.
Uzbrojenie i jego zmiany Uzbrojenie główne okrętów typu Tenryū stanowiły cztery działa kalibru 14 cm (140 mm) Typ 3, o długości lufy 50 kalibrów (L/50), umieszczone na pokładzie na pojedynczych podstawach osłoniętych maskami, strzelające pociskami o masie 38 kg na maksymalną odległość 15 800 m. Wszystkie działa artylerii głównej umieszczone były w osi podłużnej okrętu; tylko po jednym dziale mogło strzelać na wprost do przodu i do tyłu, a salwę burtową stanowiły wszystkie cztery działa. Uzbrojenie przeciwlotnicze początkowo stanowiło jedno działo kalibru 8 cm (76,2 mm) Typ 3 na pokładzie rufowym, o długości lufy L/40, oraz dwa karabiny maszynowe kalibru 6,5 mm Typ 3. thumb|Rysunek „Tenryū” według danych amerykańskiego wywiadu
W toku służby „Tenryū” wzmacniano jego uzbrojenie przeciwlotnicze, z uwagi na rosnące zagrożenie ze strony lotnictwa, lecz w zakresie szczegółów publikacje podają rozbieżne informacje. Najpierw w lipcu 1937 roku dodano dwa przeciwlotnicze wkm-y kalibru 13,2 mm Typ 93, na stanowiskach po bokach pierwszego kominaTak . W niektórych publikacjach brak jest informacji o zamontowaniu wkm-ów 13,2 mm, lecz podają, że we wrześniu 1937 roku zamieniono 2 km-y 6,5 mm na km-y 7,7 mm () lub zainstalowano nieznaną liczbę km-ów Typ 92 7,7 mm ( – jednakże w źródle tym jest też wzmianka o późniejszym zdjęciu wkm-ów 13,2 mm, które okręt musiał wobec tego posiadać).. Według podstawowej publikacji monograficznej poświęconej japońskich krążownikom, na przełomie 1940 i 1941 roku, przed rozpoczęciem działań na Pacyfiku, w miejsce wkm-ów ustawiono dwa podwójne stanowiska działek przeciwlotniczych kalibru 25 mm Typ 96, a nadto zdemontowano działo przeciwlotnicze kalibru 76,2 mmTak . Według , w październiku 1940 roku zastąpiono działo plot. 76 mm przez trzy(!) podwójne stanowiska działek 25 mm (łącznie 6 działek). Według natomiast , wkm-y zastąpiono przez 4 działka 25 mm dopiero 23-27 lutego 1942 roku, a okręt posiadał armatę plot. 76,2 mm przynajmniej do października 1942 roku lub do końca.. Podczas remontu 23–27 lutego 1942 roku w bazie Truk zamontowano dalsze dwa podwójne stanowiska działek 25 mm w części rufowejTak i . Zamontowanie czterech działek 25 mm podczas remontu 23–27 lutego 1942 roku potwierdzają wszystkie źródła, z tym, że według zwiększono wówczas ich liczbę do 10, natomiast według zamontowano wtedy 4 pierwsze działka 25 mm, zastępując wkm-y.. Zdemontowano wówczas także działka salutacyjne. Część publikacji podaje jeszcze, że na początku czerwca 1942 roku podczas remontu w Maizuru zamontowano dwa podwójne stanowiska działek 25 mm w części rufowej (według jednego z autorów, ich liczba miała sięgnąć 14)Według w czerwcu 1942 roku zwiększono liczbę działek 25 mm do 14, a według – do 8. Brak potwierdzenia dozbrojenia w czerwcu 1942 roku w .. Większość autorów jednak zgadza się, że liczba działek kalibru 25 mm ostatecznie sięgnęła ośmiu, w czterech stanowiskach, .
Oprócz uzbrojenia artyleryjskiego, krążowniki tego typu przenosiły dwie potrójne wyrzutnie torpedowe kalibru 533 mm, z zapasem sześciu torped Typ 6. Mogły też przenosić 48 min na dwóch torach minowych na pokładzie górnym. Przewidziano dla nich pływające miny Nr 1 B, nietypowej konstrukcji, które miały być stawiane na kursie nieprzyjacielskich okrętów – dwie takie miny były połączone 100-metrową liną, którą powinien zaczepić okręt, przyciągając miny do kadłuba. We wrześniu 1942 roku faktycznie zwiększono możliwość przenoszenia min do 56. Według niektórych autorów, 3 stycznia 1942 roku zamontowano na „Tenryū” w bazie Truk dwa miotacze bomb głębinowych i dwie zrzutnie takich bomb, czego brak jest potwierdzenia w innych publikacjach.
Służba Służba w latach 1919–1935 thumb|„Tenryū” w latach 20., z masztem palowym Po wejściu do służby 20 listopada 1919 roku „Tenryū” został przydzielony do bazy morskiej w Kure i od 1 grudnia służył jako okręt flagowy 2. Eskadry (Flotylli) Niszczycieli 2. Floty (zastępując krążownik „Chikuma”)Niszczyciele były organizowane w czterookrętowe dywizjony (jap. kuchikutai, ang. DesDiv, destroyer division), a cztery (zazwyczaj) dywizjony tworzyły eskadry, tłumaczone też jako flotylle (jap. suirai-sentai, ang. DesRon, destroyer squadron lub flotilla). .. Od 29 sierpnia do 10 września 1920 roku wraz ze swoją eskadrą, a także 1. Eskadrą i bliźniaczym krążownikiem „Tatsuta”, odbył rejs wzdłuż dalekowschodnich wybrzeży Rosji. 18 kwietnia 1921 roku w charakterze lidera 2. Eskadry zmienił go nowo oddany do służby lekki krążownik i „Tenryū” został 20 kwietnia przeniesiony do rezerwy, ale już 1 grudnia został okrętem flagowym 1. Eskadry Niszczycieli 1. Floty, w miejsce „Tatsuty”. Wiosną 1922 roku zainstalowano na nim radionamiernik, w kabinie ustawionej przed działem nr 3. 1 grudnia 1922 roku został na powrót zastąpiony przez „Tatsutę” i przeniesiony do rezerwy, po czym rok później, 1 grudnia 1923 roku powtórnie zastąpił ten okręt w roli lidera 1. Eskadry. 1 grudnia 1925 roku ponownie trafił do rezerwy, zastąpiony przez „Yūbari”.
5 lutego 1927 roku „Tenryū” wszedł w skład 1. Eskadry Wydzielonej, patrolującej na wodach Chin, u ujścia Jangcy, skąd powrócił do Japonii 3 czerwca tego roku. Po remoncie w Kure, połączonym z podniesieniem o 50 cm wyżej wyrzutni torped i modyfikacją wyposażenia radiowego, 1 grudnia 1927 roku „Tenryū” po raz trzeci stał się okrętem flagowym 1. Eskadry Niszczycieli, w miejsce „Tatsuty”. Od 1 grudnia 1928 roku „Tenryū” wchodził w skład sił bazy Kure, służąc jako okręt strażniczy i ćwiczebny okręt dla szkoły okrętów podwodnych. W połowie 1930 roku przeszedł niewielką modernizację w stoczni w Kure – otrzymał wówczas bardziej stabilny maszt trójnożny w miejsce palowego, a brezentowe ścianki odkrytego pomostu nawigacyjnego zastąpiono stalowymi ściankami z oknami (dach pozostał brezentowy).