200px|right|thumb|Średniowieczny muzyk 200px|right|thumb|Arcybiskup gnieźnieński, Henryk Kietlicz w 1207 roku otrzymał list od papieża Innocenta III w sprawie m.in. „Święta Głupców”. 200px|right|thumb|Katedra gnieźnieńska w dawnych czasach
Święto Głupców, lub festa fatuorum, stultorum, follorum – średniowieczne święto obchodzone przez żaków, szkolarów i niższych kleryków kilka razy w roku. Najgłośniej obchodzone było 20 sierpnia w dzień św. Stefana, 1 stycznia na Nowy Rok, 28 grudnia na dzień św. Młodzianków i 24 czerwca w dzień św. JanaJózef Grzegorz Ratajczak Życie teatralne Poznania 1207-1793, t. 1, Poznań 1983, s. 5.
Święta te pierwotnie obchodzono w kościołach i miały charakter legalny, pod koniec średniowiecza były zakazane, choć obchodzono je nadal na ulicach i tawernach i włączyły się w zabawy zapustne. Święto miało charakter parodystycznej trawestacji oficjalnego kultu, towarzyszyły mu przebrania, maskarady i nieprzystojne tańceMichaił Bachtin, Twórczość Franciszka Rabelais'ego a kultura ludowa średniowiecza i renesansu, Kraków 1975, s. 146. W opinii Bachtina szczególnie nieokiełznane były owe zabawy niższego kleru na Nowy Rok i w święto Bożego CiałaMichaił Bachtin, Twórczość Franciszka Rabelais'ego a kultura ludowa średniowiecza i renesansu, Kraków 1975, s. 147..
W czasach swojej największej popularności święto było manifestacją niezależności, wyśmiewało nieudolność oraz nadużycia władzy (zarówno świeckiej jak i duchownej)Włodzimierz Wójcik, Danuta Opacka-Walasek Liryka polska XX wieku: analizy i interpretacje, seria druga, Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego 2000, s. 52 Obchodzono je przy uniwersytetach lub szkołach katedralnych, gdzie świętujący wybierali spośród siebie króla, który "rządził" tłumem bawiącym się tańcem i śpiewem (często były to wulgarne kantyczki lub twórczość scholarzy-włóczęgów)Ze wstępu Janiny Pawłowiczowej do Król w Kraju Rozkoszy Franciszka Zabłockiego, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Kraków 1973, s.12.
"Święto Głupców" było inspirowane głównie przez tzw. igrców lub rybałtów, wędrownych artystów uprawiających aktorstwo, pieśniarstwo, kuglarstwo i żonglerkę, którzy za drobnym wynagrodzeniem zabawiali tłumy. Jak mogła wyglądać podobna zabawa w dawnych czasach próbują odpowiedzieć wyniki prac naukowych opublikowane w "Obyczajach w Polsce" pod redakcją Andrzeja Chwalby: Rozrywki dostarczali też liczni wędrowni artyści. Kuglarze popisywali się żonglerką, igrcowie naśladowali i przedrzeźniali głosy ludzkie i zwierzęce, skoczkowie wykonywali różne ćwiczenia gimnastyczne.
Święto było popularne w całej Europie aż do XVI wieku. Zdaniem Jacka Sieradzana "Święto Głupców" ostatecznie zniknęły w XVII wieku, a ich uczestników odtąd bito i zamykano w szpitalach dla obłąkanych, spętanych łańcuchami jak pospolitych przestępcówJacek Sieradzan Szaleństwo w religiach świata: szamanizm, religia starogrecka, judaizm, chrześcijaństwo, hinduizm, buddyzm, islam, Kraków 2005, s.114.
„Festa Fatuorum” w Gnieźnie Pierwsze badania i kulturowe zrekonstruowanie „Święta Głupców” w Gnieźnie powstały z inicjatywy Dawida Junga, który w 2003 roku w ramach Sekcji Literacko-Filozoficznej im. W. Nehringa Collegium Europaeum Gnesnense, stworzył projekt „Festa Fatuorum”M. Miazak, E. Jarmakowska, A. Szpulak Ponad granicami. Collegium Europaeum Gnesnense 2000-2003, Wydawnictwo Collegium Europaeum Gnesnense, Gniezno 2003, s. 71.. Realizacja odtworzenia średniowiecznego święta (uwzględniającego literaturę, teatr oraz muzykę) nastąpiła w 2004 roku w ramach VII Poznańskiego Festiwalu Nauki i Sztuki (UAM, edycja gnieźnieńska) w dniach 13–16 październikaProgram I Festa Fatuorum, Gniezno 2004 – na terenie Gniezna festiwal organizowały „Zeszyty Poetyckie”, Collegium Europaeum GnesnenseM. Piotrowiak „Zeszyty Poetyckie” w: Pisma kulturalne w Polsce po 1989 roku. Leksykon Wydawnictwo Naukowe Śląsk, Katowice 2010, s. 346.. Po festiwalu powstała m.in. prezentacja multimedialna „Festa Fatuorum – Gniezno 2004”Prezentacja multimedialna. W intencji pomysłodawcy odtworzenia średniowiecznego święta „Festa Fatuorum” jest festiwalem kultury niezależnej, prowadzi również dialog międzykulturowyPoezja żydowska na zakończenie Festa Fatuorum. Od drugiej, aż do ostatniej edycji (w 2011 r.) festiwal stanowił jedno z ważniejszych wydarzeń kulturalnych GnieznaFesta Fatuorum 2010. Jego kontynuatorem jest organizowany przez Urząd Miejski w Gnieźnie Królewski Festiwal Artystyczny.
Przypisy
Linki zewnętrzne Dawid Jung: Niepokorność jest przy mnie - Głos Wielkopolski [data opublikowania: 2014-02-27]
Kategoria:Święta Kategoria:Kultura średniowiecza Kategoria:Kultura w Gnieźnie Kategoria:Historia Gniezna w średniowieczu