Eparchia stawropolska – jedna z eparchii Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego z siedzibą w Stawropolu. Jej obecnym ordynariuszem jest metropolita Cyryl (Pokrowski)Ставропольская и Невинномысская епархия, zaś funkcję katedry pełni sobór Kazańskiej Ikony Matki Bożej w Stawropolu. Eparchia obejmuje obszar Kraju Stawropolskiego z wyłączeniem rejonów minierałowodskiego, priedgornego i kirowskiego.
Eparchia powstała w 1842 lub 1843 pod nazwą kaukaska i czarnomorska, została wydzielona z eparchii astrachańskiejСтавропольская и Владикавказская епархия. Następnie nosiła kolejno nazwy: kaukaska i jekatierinodarska – od 1867 do 1886 stawropolska i jekatierinodarska – do 1916 kaukaska i stawropolska – do 1922 stawropolska i kubańska – do 1935 stawropolska i dońska – do 1943 stawropolska i piatigorska – do 1945 stawropolska i bakijska – do 1994 stawropolska i władykaukaska – do 2011 stawropolska i niewinomysska – od 2011.
W momencie powstania eparchia prowadziła 192 placówki duszpasterskie. Jej pierwszym ordynariuszem został biskup Jeremiasz (Sołowjow), który zainicjował budowę kolejnych cerkwi, zaś w 1846 powołał w Stawropolu seminarium duchowne. W 1885 z obszaru eparchii kaukaskiej wydzielono samodzielną eparchię władykaukaską i mozdocką (działała do 1920), zaś w 1919 decyzją Wyższego Zarządu Cerkiewnego Południa Rosji – eparchię kubańską i jekatierinodarską. W latach 20. i 30. XX wieku, podobnie jak inne instytucje Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego, eparchia została poddana gwałtownym represjom – z polecenia władz bolszewickich doszło do ataków na duchowieństwo i zniszczenia większości świątyń. W Stawropolu z ponad 20 cerkwi czynnych przed rewolucją październikową czynna pozostawała jedna. Częściowe odrodzenie życia religijnego w regionie miało miejsce po zmianie polityki władz ZSRR wobec Kościoła prawosławnego w czasie II wojny światowej oraz po objęciu godności biskupa stawropolskiego przez metropolitę Antoniego (Romanowskiego). Doszło wówczas do otwarcia szeregu nieczynnych cerkwi oraz reaktywacji pracy seminarium duchownego w Stawropolu. Zostało ono zamknięte ponownie w latach 60. XX wieku. Sytuacja eparchii zmieniła się całkowicie po upadku ZSRR. W czasie sprawowania urzędu biskupa stawropolskiego przez Gedeona (Dokukina) w latach 1990–2003 liczba czynnych świątyń wzrosła czterokrotnie, otwarto również seminarium duchowne oraz prywatne szkoły prawosławne.
W 1995 i 1998 z terytorium eparchii stawropolskiej wydzielano odpowiednio eparchię elisteńską i kałmucką oraz eparchię bakijską i nadkaspijską. W 2011 eparchia stawropolska i władykaukaska została rozdzielona na stawropolską i niewinnomysską, piatigorską i czerkieską oraz władykaukaską i machaczkalskąhttp://www.patriarchia.ru/db/text/1434889.html Образованы новые епархии Русской Православной Церкви на Северном Кавказе]. W 2012 wydzielono z niej eparchię gieorgijewskąЖУРНАЛЫ заседания Священного Синода от 6–7 июня 2012 года.
W 2010 w eparchii działało 356 cerkwi parafialnych, ponadto również 47 kaplic, 50 cerkwi filialnych, 20 domów modlitewnych i 19 cerkwi domowych, obsługiwanych przez 483 kapłanów.
Biskupi stawropolscy Jeremiasz (Sołowjow), 1843–1849 Joannicjusz (Obrazcow), 1849–1857 Ignacy (Brianczaninow), 1857–1861 Teofilakt (Gubin), 1862–1872 German (Osiecki), 1872–1886 Włodzimierz (Pietrow), 1886–1889 Eugeniusz (Szerieszyłow), 1889–1893 Agatodor (Prieobrażenski), 1893–1919 Michał (Kosmodiemjanski), 1919–1923 Dymitr (Dobrosierdow), 1923 Euzebiusz (Rożdiestwienski), 1923 Innocenty (Letiajew), 1923–1926 Irynarch (Sinieokow-Andriejewski), 1926 Innocenty (Jastriebow), 1926–1927 Serafin (Mieszczeriakow), 1928–1933 Lew (Czeriepanow), 1933–1934 Antoni (Romanowski), 1943–1945, ponownie od 1945 do 1962 Michał (Czub), 1962–1968 Jonasz (Zyrianow), 1968–1975 Antoni (Zawgorodny), 1975–1989 Gedeon (Dokukin), 1989–2003 Teofan (Aszurkow), 2003–2011Феофан, архиепископ Челябинский и Златоустовский (Ашурков Иван Андреевич) Cyryl (Pokrowski), od 2011Кирилл, епископ Ставропольский и Невинномысский (Покровский Леонид Николаевич)
Przypisy
*