thumb|230px|Arthur Schmidt, proboszcz w latach 1894–1923 thumb|230px|Uroczystość odsłonięcia pomnika Marcina Lutra w dniu 8 września 1900 thumb|230px|Pomnik Marcina Lutra thumb|230px|Dawna ewangelicka szkoła ludowa, obecnie plebania thumb|230px|Budynek dawnej Ewangelickiej Szkoły Męskiej i Seminarium Nauczycielskiego, obecnie Wyższa Szkoła Administracji i Szkoła Podstawowa nr 2 Towarzystwa Szkolnego im. Mikołaja Reja (klasy 4–8) thumb|230px|Dawne alumneum seminarium nauczycielskiego thumb|230px|Budynek dawnej Ewangelickiej Szkoły Żeńskiej, obecnie Szkoła Podstawowa nr 2 Towarzystwa Szkolnego im. Mikołaja Reja (klasy 1–3) thumb|230px|Dawny Dom Sierot, obecnie Ewangelicki Dom Opieki Soar thumb|230px|Dawny Ewangelicki Dom Sióstr, obecnie siedziba Prokuratury Rejonowej thumb|230px|Brama Starego Cmentarza Ewangelickiego thumb|230px|Stary Cmentarz Ewangelicki w Bielsku-Białej thumb|230px|Kaplica na Nowym Cmentarzu Ewangelickim thumb|230px|Nowy Cmentarz Ewangelicki w Bielsku-Białej thumb|230px|Cmentarz ewangelicki w Komorowicach Śląskich thumb|230px|Cmentarz ewangelicki w Mikuszowicach Śląskich thumb|230px|Studia Pastorów na placu Marcina Lutra Parafia Ewangelicko-Augsburska w Bielsku – parafia luterańska w Bielsku-Białej, w dzielnicy Bielsko, należąca do diecezji cieszyńskiej Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego w RP. Jej siedziba mieści się przy placu Księdza Marcina Lutra 12. W 2024 skupiała 835 wiernych.
Historia Reformacja Idee Reformacji i nauczanie Marcina Lutra zostało przyniesione na tereny Księstwa Cieszyńskiego przez studentów pobierający nauki w Europie Zachodniej oraz kupców, rzemieślników, a także robotników sezonowych.
Nabożeństwa ewangelickie rozpoczęto prowadzić w kościołach Cieszyna około 1540, za sprawą dziekana księstwa Jana. Po tym wprowadzono je w około 50 pozostałych parafiach na tym terenie. Dokładna data powstania parafii w Bielsku nie jest możliwa do ustalenia. W 1550 działał cmentarz ewangelicki zlokalizowany przy ul. Krowiej w Bielsku (obecna ul. Listopadowa).
Pierwszym znanym proboszczem bielskim był Mateusz Richter, pełniący urząd od 1553. Najstarsza pisemna wzmianka na temat istnienia parafii z siedzibą w Bielsku pochodzi z 1566.
W 1572 tereny w okolicy Bielska zostały sprzedane Karolowi Promnitzowi i utworzyły państwo bielskie. Zostało ono odstąpione Adamowi Schaffgotschowi w 1582. Schaffgotschow wydał dokument, gwarantujący odbywanie się nabożeństw ewangelickich we wszystkich kościołach Bielska i pozostałych miejscowościach państwa bielskiego.
W latach 1588–1598 urząd proboszcza pełnił ks. Piotr Stosius, a jego następcą został ks. Łukasz Wenzelius, sprawujący obowiązki w latach 1600–1626. Podczas jego kadencji, w latach 1604–1608 wybudowano kościół Świętej Trójcy, jako upamiętnienie ofiar epidemii dżumy w 1599.
Na skutek wybuchu wojny trzydziestoletniej, Bielsko przyjęło uchodźców wyznania ewangelickiego pochodzących z tereny Czech. Razem z nimi do miasta przyjechał ks. Jerzy Trzanowski, pełniący posługę w parafii w latach 1625–1627.
Kontrreformacja Po śmierci księżnej Elżbiety Lukrecji w 1653, władza w księstwie przeszła w ręce Habsburgów, będących wyznawcami katolicyzmu. 15 kwietnia 1654 komisja cesarska udała się do Bielska, aby przejąć kościół Świętej Trójcy, co w wyniku oporu mieszkańców uczyniono wchodząc przez okno do świątyni. Zezwolono jedynie na pochówki zmarłych na dotychczasowym cmentarzu. Kielich komunijny, patera i butelki na wino zostały ukryte i zakopane przez jednego z wiernych pod progiem jego domu w Międzyrzeczu, gdzie były przechowywane do czasu otwarcia kościoła w Jaworzu w 1782.
W związku z zakazem prowadzenia nabożeństw ewangelickich, prowadzone były one potajemnie początkowo na zamku w Bielsku oraz dworach, a następnie w leśnych kościołach w Beskidach.
Na mocy ugoda altransztadzkiej, zawartej w 1707 pomiędzy królem Szwecji Karolem XII i cesarzem Józefem I Habsburgiem, cesarz zezwolił na wzniesienie sześciu ewangelickich kościołów łaski, z których jeden rozpoczęto budować w 1709 w Cieszynie. W powstaniu kościoła uczestniczyli również wierni z Bielska. Po otwarciu Kościoła Jezusowego uczęszczali oni tam na nabożeństwa.
Czasy po patencie tolerancyjnym 13 października 1781 r. cesarz Józef II Habsburg ogłosił patent tolerancyjny dla ewangelików, dzięki któremu mogli oni m.in. wznosić świątynie i tworzyć własne szkoły. Przystąpiono do tego również w Bielsku, będącym w XVII w. najsilniejszym ośrodkiem protestanckim na Śląsku Cieszyńskim. Z dolnego pastwiska miejskiego, znajdującego się na północ od istniejących jeszcze murów miejskich, wykupiono od Adama Klimkego sporych rozmiarów teren, na którym rozpoczęto budowę świątyni i szkoły ewangelickiej. Obszar ten nazwano Bielskim Syjonem, nawiązując do Syjonu w Jerozolimie jako prawzoru świętego miejsca i skupionej wokół niego społeczności wiernych.
Budowę kościoła Zbawiciela rozpoczęto 19 marca 1782, kiedy położony został kamień węgielny. Powstało również tymczasowe miejsce prowadzenia nabożeństw, w postaci drewnianej kaplicy. Podczas budowy kościoła parafia bielska liczyła 1600 rodzin, co stanowiło 9-10 tysięcy wiernych.
Wyposażenie nowej świątyni zostało przeniesione z kaplicy tymczasowej w 1790, a dawne miejsce modlitwy zostało zajęte przez wojsko austriackie na magazyn. Oficjalnie budowę kościoła Zbawiciela ukończono w 1791Polska Niezwykła – Ewangelicki kościół Zbawiciela (1782-1791)..
W grudniu 1791 parafia zadecydowała o powstaniu nowego budynku dla szkoły, której dokonano w okresie 1792–1794. Obiekt mieścił cztery duże sale lekcyjne zlokalizowane na parterze, natomiast piętro zostało przeznaczone na mieszkania pastora i rektora szkoły. Na dachu budynku umieszczono wieżyczkę, gdzie w 1795 wstawiony został dzwon szkolny i zegar. Wobec funkcjonującego wówczas zakazu używania dzwonów w kościołach ewangelickich, dzwon szkolny był używany przed nabożeństwami, a wobec władz cel dzwonienia tłumaczono wzywaniem uczniów na lekcje.
Patent tolerancyjny ustanowił również strukturę oficjalnie działającego Kościoła ewangelickiego w Przedlitawii. Wszystkie zbory zostały podległe konsystorzowi powstałemu w 1784 w Cieszynie, a w 1785 przeprowadzonemu do Wiednia. W 1784 powstała superintendentura dla Moraw, Śląska i Galicji. W 1807 powstał seniorat śląski, któremu z czasem podległe zostały wszystkie zbory na Śląsku Austriackim.
Do parafii w Bielsku należały sąsiednie gminy od strony Bystrej Śląskiej i Mikuszowic Śląskich (z własną szkołą), do Międzyrzecza i Mazańcowic (również z własną szkołą). W 1827 wyodrębniła się parafia w Starym Bielsku, a po równouprawnieniu wyznaniowym w 1848 parafia w Międzyrzeczu.
6 czerwca 1808 miał miejsce pożar miasta, w efekcie którego zniszczeniu uległ budynek nowej szkoły. Z uwagi na pomoc finansową ofiarowaną przez członków parafii oraz wiernych innych zborów, obiekt został odbudowany jeszcze w 1808. W 1809 w zakładzie Samuela Palischa w Kremnica uszkodzony podczas pożaru dzwon szkolny został przetopiony na nowy instrument i umieszczony obok kościoła. W 1824 do budynku szkoły dobudowano brakującą wieżę, a później dodany został także ponownie zegar.
W 1853 wiedeński konsystorz utworzył plany powstania w Bielsku szkoły realnej. Zbiórka środków na ten cel została zainicjowana w 1860 i odbywała się ona pomimo protestów w związku z jej prowadzeniem czynionych przez wiernych z Cieszyna, którzy pragnęli umieszczenia siedziby placówki w swoim mieście. Ewangelicka Szkoła Realna w Bielsku pod dyrekcją Karola Ambrożego została uruchomiona w 1860.
Kamień węgielny pod budowę nowej siedziby szkoły realnej według projektu Emanuela Rosta został położony 30 lipca 1863 w północnej części bielskiego placu kościelnego. Środki na jej powstanie pochodziły z funduszy własnych parafii, dotacji państwowej, środkom pozyskanym z funduszu Bratniej Pomocy im. Gustawa Adolfa oraz ofiarom z austriackich parafii ewangelickich, natomiast drewno zostało przekazane bezpłatnie przez miasto Bielsko. Prace zostały zakończone w marcu 1866.
W 1867 w budynku szkoły realnej rozpoczęło działalność również seminarium nauczycielskie. Plany założenia tej instytucji zostały przekazane Ministerstwu Oświaty w 1864. Miała być ona wzorcową dla całego kraju placówką tego typu, jednak założenia te nie zostały wdrożone z uwagi na sprzeciw ministerstwa wobec znacznego rozbudowania formy jej prowadzenia. W 1867 projekt trzyletniego seminarium został zatwierdzony przez cesarza Franciszka Józefa I, wobec czego pastor Theodor Haase sprowadził do miasta wybitnego pedagoga Karla Volkmara Stoya w celu organizacji działalności instytucji. Stoy zatrudnił do pracy w seminarium znakomitych nauczycieli z Niemiec. Inauguracja działalności bielskiego męskiego ewangelickiego seminarium nauczycielskiego miała miejsce 9 grudnia 1867, a jego siedzibą stał się budynek współdzielony ze szkołą realną. Uruchomiona tu została także męska szkoła ludowa. W kwietniu 1868 Karl Volkmar Stoy wyjechał do Niemiec. Seminarium nauczycielskie było do końca XIX jedyną tego typu instytucją przygotowującą do pracy nauczycieli na terenie Austro-Węgier i charakteryzowało się najnowocześniejszym programem nauczania.
W latach 1868–1870 na potrzeby seminarium wybudowano alumneum (internat) z 86 miejscami, położone przy Alumneumgasse (współczesna ul. Modrzewskiego). Środki finansowe na jego powstanie zostały zebrane przez fundację działającą od 1868 i założoną przez zamieszkałego w Paryżu Paula Eugeniusza Lauerbacha, pochodzącego z Bielska. Zamieszkali w alumneum uczniowie, poza zakwaterowaniem, byli objęci pełnym wyżywieniem oraz nadzorem pedagogicznym. Pobyt w placówce był płatny w wysokości 100 złotych reńskich, jednak dla uczniów wywodzących się z biedniejszych rodzin wprowadzono stawki obniżone.
W 1869 weszła w życie nowa ustawa o szkolnictwie. W związku z wprowadzeniem nowych, wyższych wymagań edukacyjnych dla przygotowujących się do pracy w placówkach szkolnych, zarówno państwowych, jak i prywatnych, w 1873 seminarium rozpoczęło naukę w cyklu czteroletnim, a jego nazwę zmieniono wówczas na Instytut Kształcenia Nauczycieli. W październiku 1880 w szkole gościł cesarz Franciszek Józef.
20 kwietnia 1871 powołano trzyklasowe Państwowe Gimnazjum Humanistyczne, otwarte dla uczniów różnych wyznań. Większość kształcących się w nim stanowili w 1878 żydzi. Z powodu braku własnej siedziby, prowadziło ono naukę początkowo w salach ewangelickiego alumneum, a od 1874 dokonano jego przeniesienia i od tej pory zajęło część pomieszczeń w siedzibie Państwowej Wyższej Szkoły Realnej.
W 1861 pastor Theodor Haase powołał Bielski Ewangelicki Związek Kobiet, którego członkinie początkowo zajmowały się prowadzeniem ochronki dla małych dzieci oraz oddziału Bratniej Pomocy Gustawa Adolfa. W 1872 placówka ta została przeformowana w żeński sierociniec, a od 1897 instytucja przyjmowała również chłopców.
Na konwencie senioralnym przeprowadzonym 1863 zadecydowano o druku polskojęzycznego kancjonału Jerzego Heczki.
W latach 1895–1897 przy placu kościelnym parafia wystawiła nowoczesny budynek, w którym 16 września 1897 działalność zainaugurowała Żeńska Szkoła Ludowa. W nabożeństwie i uroczystościach mających miejsce z okazji uruchomienia placówki udział wzięli m.in. miejscowi duchowni, przedstawiciele władz powiatowych oraz Rady Miasta, jak również burmistrz Karl Steffan. Szkoła dysponowała ogrzewanymi salami lekcyjnymi oraz szatniami przeznaczonymi dla uczniów poszczególnych klas. W budynku swoją siedzibę znalazła ponadto żeńska szkoła średnia. W związku z jego zbyt małym rozmiarem na potrzeby placówek, w 1906 obiekt podniesiono przez dobudowę kolejnego, drugiego piętra.
Szkoła realna z powodów finansowych została zamieniona w 1877 w instytucję państwową.