Obserwowana wielkość gwiazdowa (także widzialna, pozorna lub widoma, oznaczana literą ) – wielkość gwiazdowa obiektu widzianego z Ziemi (przy założeniu braku atmosfery). Zależy od mocy promieniowania (jasności) gwiazdy i jej odległości od Ziemi.
Definicja Obserwowaną wielkość gwiazdową określa wzór:
gdzie: – natężenie oświetlenia powierzchni znajdującej się na Ziemi, prostopadłej do padającego promieniowania, pochodzącego z rozpatrywanego obiektu wyrażone w luksach (mierzone bolometrycznie, fotometrycznie lub oceniane wizualnie), – stała zależna od rodzaju wielkości obserwowanej.
Wzrost o 1 w skali magnitudo oznacza spadek jasności obiektu około 2,512 raza, vice versa dla obiektów o blasku na minusie. Na podstawie własności logarytmów, wzór na różnicę jasności można przekształcić na wzór do obliczania stosunku jasności:
Dla wielkości wizualnej, stałą dobiera się tak, by najsłabsze gwiazdy widoczne gołym okiem miały jasność równą 6 magnitudo. Standardowo dla wielkości wizualnej: .
Przykładowe obliczenia – Słońce i Księżyc Jaki jest stosunek jasności Słońca do jasności Księżyca w pełni?
Obserwowana jasność Słońca wynosi −26,74, a średnia jasność Księżyca w pełni wynosi −12,74.
Różnica jasności:
Stosunek jasności:
Słońce jest ok. 400 000 razy jaśniejsze od Księżyca w pełni.
Zakres fal Wielkość obserwowana zależy także od długości fali, na jaką czuły jest odbiornik, dlatego zazwyczaj podaje się, w jakim zakresie prowadzono obserwacje: – wielkość wizualna – natężenie w zakresie widmowym odpowiadającym maksimum czułości ludzkiego oka; – wielkość bolometryczna – określa natężenie światła wysyłanego przez obiekt we wszystkich długościach fali, pomijając pochłanianie przez atmosferę ziemską; gdzie to tak zwana poprawka bolometryczna; – wielkość fotograficzna – odbiornikiem jest ortochromatyczna klisza fotograficzna (obecnie nieużywana); – wielkość fotowizualna – odbiornikiem jest panchromatyczna klisza fotograficzna naświetlona przez odpowiednio dobrany filtr (umożliwia to uzyskanie charakterystyki czułości zbliżonej do ludzkiego oka).
Gołym okiem można w dobrych warunkach dostrzec maksymalnie gwiazdy do ok. 8m gwiazdowej wielkości wizualnej. Jednak, w wyniku powszechnego zanieczyszczenia światłem w większości miejsc próg dostrzegalności jest obniżony – na niebie miejskim wynosi ok. 4m. W dobrych warunkach przez lornetkę można dostrzec obiekty do ok. 10m. Najsłabiej świecące obiekty obecnie obserwowane (przez Kosmiczny Teleskop Hubble’a) mają jasność ok. 28m.
Wartości wielkości widzialnych Maksymalne wielkości widzialne Słońca, Księżyca i planet Słońce: –26,74m Księżyc w pełni: –12,71m Wenus (w pobliżu maksymalnej elongacji): –4,7m Mars (podczas wielkiej opozycji): –2,7m Jowisz: –2,5m Merkury (w pobliżu maksymalnej elongacji): –1,8m Saturn: ok. –0,2m Uran: ok. 5,5m Neptun: ok. 7,5m
Najjaśniejsze gwiazdy i ich wielkości widzialne α CMa (Syriusz): –1,46m α Car (Kanopus): –0,74m α Cen (Alfa Centauri): –0,27m (układ podwójny jasnych gwiazd) α Boo (Arktur): –0,05m α Lyr (Wega): 0,03m (zmienna) α Aur (Kapella): 0,08m (zmienna) β Ori (Rigel): 0,13m (zmienna) α CMi (Procjon): 0,37m α Ori (Betelgeza): 0,42m (zmienna) α Eri (Achernar): 0,46m (zmienna) β Cen (Hadar): 0,58m α Cru (Acrux): 0,67m (układ podwójny jasnych gwiazd) α Aql (Altair): 0,76m α Tau (Aldebaran): 0,86m (zmienna) α Sco (Antares): 0,91m (zmienna) α Vir (Spica): 0,97m (zmienna)
Znane obiekty na niebie Większość wyników została obliczona na bazie wzorów, które opisano w artykule absolutna wielkość gwiazdowa. Do obliczeń przeważnie używana była jasność absolutna gwiazdy. Niektóre wyniki zostały zaokrąglone do 0,1 mag.