thumb|Ułan 1 pułku Królestwa Kongresowego, akwarela Bronisława Gembarzewskiego z 1903 thumb|Grób Bronisława Gembarzewskiego na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie Bronisław Gembarzewski (ur. w Petersburgu, zm. 11 grudnia 1941 w Warszawie) – pułkownik saperów Wojska Polskiego, malarz batalista, historyk wojskowości, muzealnik, wieloletni dyrektor Muzeum Narodowego i Muzeum Wojska w Warszawie.
Życiorys Był synem Kazimierza i Eulalii z Zawadzkich. Herbu Habdank. Kształcił się w VI Gimnazjum w Warszawie oraz w gimnazjum w Carskim Siole. Studiował malarstwo w Akademii Sztuk Pięknych w Petersburgu (1892–1894) i w Conservatoire national des arts et métiers w Paryżu (1895–1896). Jednym z jego pedagogów malarskich był Wojciech Gerson; jako malarz tworzył głównie pejzaże, ale jego prace nie cieszyły się uznaniem krytyków sztuki. Przed I wojną światową zajmował się, wspólnie z Edwardem Krasińskim i Stanisławem Patkiem, porządkowaniem zbiorów Muzeum Narodowego Polskiego w Rapperswilu.
Powołany został do Armii Imperium Rosyjskiego w 1914. Służył tam jako kapitan wojsk saperskich. Z ramienia Komitetu Obywatelskiego m. Warszawy opiekował się gmachami państwowymi stolicy w latach 1915–1916; od 1916 (do 1936) był dyrektorem Muzeum Narodowego w Warszawie, a od 1920 dyrektorem Muzeum Wojska w Warszawie. W 1913 został prezesem, później członkiem honorowym Towarzystwa Opieki nad Zabytkami Przeszłości w Warszawie, brał także udział w pracach Cesarskiego Towarzystwa Historycznego Wojskowego w Petersburgu. Od 1916 był członkiem rzeczywistym Towarzystwa Naukowego Warszawskiego. Był pracownikiem Komisji Słownikowej Tymczasowej Rady StanuWłodzimierz Suleja, Tymczasowa Rada Stanu, Warszawa 1998, s. 220..
W 1921 został awansowany na pułkownika. Zweryfikowany ze starszeństwem z dniem 1 czerwca 1919 roku w korpusie oficerów administracyjnych, dział naukowo-oświatowy. 19 czerwca 1923 został przeniesiony do korpusu oficerów inżynierii i saperów z zachowaniem starszeństwa z dniem 1 czerwca 1919 i 33,1 lokatą. W czasie pełnienia funkcji dyrektora Muzeum Wojska pozostawał oficerem nadetatowym 1 pułku saperów. Z dniem 30 kwietnia 1927 przeniesiony został w stan spoczynku. Po wybuchu II wojny światowej był krótko więziony na Pawiaku, po zwolnieniu brał udział w akcji ratowania zabytków Muzeum Wojska w Warszawie. Pochowany na Cmentarzu Powązkowskim w Warszawie (kwatera 22-1-26).
Gembarzewski zorganizował w Muzeum Narodowym w Warszawie Archiwum Ikonograficzne, był jednym z twórców Muzeum Wojska. W 1929 wydał inwentarz zbiorów Muzeum Wojska z XVIII i pierwszej połowy XIX wieku, organizował liczne wystawy z dziejów Wojska Polskiego. Opracował bibliografię historii wojskowości w Polsce, zainicjował badania nad dziejami polskiego munduru wojskowego; opracował kilkadziesiąt tysięcy dokładnych rysunków umundurowania z epoki Księstwa Warszawskiego. Opisał stanowiska pułków polskich w czasie powstania listopadowego, był jednym z konsultantów Stefana Żeromskiego w trakcie pracy pisarza nad Popiołami. Przygotował wydanie Wspomnień wojskowych Józefa Patelskiego (obejmujących lata 1823–1831, 1914). Od 1934 współpracował z miesięcznikiem „Broń i Barwa”. Za monografię Wojsko polskie. Królestwo Polskie 1815–1830 (1903) otrzymał nagrodę Kasy im. Mianowskiego.
Wybrane publikacje Zabytki wojskowe polskie. (1894–1896) Źródła do historii pułku lekkokonnego gwardii. (1897) (1903) (1905) (1923) (1923) Kopja a lanca, Warszawa: Główna Księg. Wojskowa (1921) (1925) Muzeum Narodowe w Warszawie. Wybór i opis celniejszych zabytków i dzieł sztuki. Warszawa. (1926) Muzeum Wojska. Warszawa. (1929) Pułki kaliskie w roku 1831. (1930) Husarze. Ubiór, oporządzenie i uzbrojenie 1500-1775. Warszawa: Broń i Barwa. (1939) Żołnierz polski. Ubiór, uzbrojenie i oporządzenie wojska polskiego od XI wieku do 1831 roku. (1960-1966, 4 tomy)
Był także encyklopedystą. Na prośbę Zygmunta Glogera pisał artykuły do jego Encyklopedii staropolskiej. Jego nazwisko jako współtwórcę tej encyklopedii wymienia autor w posłowiu tomu IV z adnotacją dotyczącą jego wkładu: mnóstwo artykułów z dziedziny wojskowości.
Odznaczenia Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski (2 maja 1922) Kawaler Orderu Legii Honorowej (Francja, 11 października 1922)
Upamiętnienie Od 24 listopada 1961 ulica w Warszawie, na terenie obecnej dzielnicy Rembertów, nosi nazwę ulicy Bronisława GembarzewskiegoUchwała nr 28 Rady Narodowej Miasta Stołecznego Warszawy z dnia 24 listopada 1961 r. w sprawie nadania nazw ulicom, „Dziennik Urzędowy Rady Narodowej m.st. Warszawy”, Warszawa, dnia 20 grudnia 1961 r., nr 22, poz. 96, s. 7. Ulica Bronisława Gembarzewskiego w Warszawie w Targeo.
Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie przyznaje „Medal pamiątkowy im. płk. Bronisława Gembarzewskiego” osobom zasłużonym dla polskiego muzealnictwa wojskowegohttps://clkp.policja.pl/clk/aktualnosci/120862,Medal-plk-Bronislawa-Gembarzewskiego-dla-Dyrektora-CLKP.html.
Przypisy
Bibliografia Biogramy uczonych polskich, Część I: Nauki społeczne, zeszyt 1: A-J, Wrocław 1983 Rocznik Oficerski 1924, Ministerstwo Spraw Wojskowych, Oddział V Sztabu Generalnego Wojska Polskiego, Warszawa 1924, s. 797, 827, 1401. Rocznik Oficerski 1928, Ministerstwo Spraw Wojskowych, Warszawa 1928, s. 883.
Linki zewnętrzne Prace B. Gembarzewskiego w zbiorach Biblioteki Narodowej - wersja cyfrowa na Polona.pl
Kategoria:Członkowie Towarzystwa Naukowego Warszawskiego Kategoria:Dyrektorzy Muzeum Narodowego w Warszawie Kategoria:Dyrektorzy Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie Bronisław Kategoria:Ludzie urodzeni w Petersburgu Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski (II Rzeczpospolita) Kategoria:Oficerowie 1 Batalionu Saperów Legionów Kategoria:Pochowani na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie Kategoria:Polacy – oficerowie Imperium Rosyjskiego Kategoria:Polacy – Kawalerowie Legii Honorowej Kategoria:Polscy encyklopedyści Kategoria:Polscy historycy wojskowości Kategoria:Polscy malarze Kategoria:Pułkownicy naukowo-oświatowi II Rzeczypospolitej Kategoria:Pułkownicy saperów II Rzeczypospolitej Kategoria:Współpracownicy Tymczasowej Rady Stanu Kategoria:Urodzeni w 1872 Kategoria:Więźniowie Pawiaka (okupacja niemiecka) Kategoria:Zmarli w 1941