thumb|Trumna-relikwiarz ze szczątkami świętego Stanisława biskupa i męczennika Archidiecezja krakowska () – jedna z 14 archidiecezji obrządku łacińskiego w polskim Kościele katolickim. Utworzona w roku 1000 jako sufragania metropolii gnieźnieńskiej. Papież Pius XI podniósł ją do rangi archidiecezji i stolicy metropolii 28 października 1925 r. Papież Jan Paweł II wprowadził zmiany terytorialne 25 marca 1992 r.

Historia Diecezja krakowska została erygowana w 1000 roku przez papieża Sylwestra II (od XI w. Kraków był stolicą Polski). Pierwszym biskupem został Poppon. Diecezja krakowska była drugim po Gnieźnie ośrodkiem kościelnym w Polsce. W 1046 roku Kazimierz I Odnowiciel odnowił diecezję krakowską, a nowym biskupem został mnich iroszkocki Aron. W okresie rozbiorów ulegała licznym podziałom. Należała do: metropolii gnieźnieńskiej (do 1807) metropolii lwowskiej (1807–1818) metropolii warszawskiej (1818–1880) bezpośrednio do Stolicy Apostolskiej (1880–1925) archidiecezja krakowska i metropolia krakowska (od 1925) 1992 – zmiana podziału administracyjnego kościoła w Polsce. Nowe granice metropolii obejmującej poza archidiecezją krakowską diecezje bielsko-żywiecką, kielecką i tarnowską W archidiecezji krakowskiej odbyły się 44 synody – ostatni przeprowadził kard. Karol Wojtyła w latach 1972–1979. Od wieków działają w niej szpitale, bractwa i instytucje charytatywne.

Od 1200 roku, kiedy są dokładne dane historyczne na ten temat, posługę biskupa archidiecezji krakowskiej objęło 64 biskupów. 33 z nich pochodziło z terenu diecezji (a później archidiecezji) krakowskiej, zaś 31 spoza. Trzydziestym czwartym pochodzącym z jej terenu jest nominowany na ten urząd kard. Grzegorz Ryś. Największą grupę biskupów niekrakowskich stanowią pasterze wielkopolscy, których było 14.

Z danych Annuarium Statisticum Ecclesiae in Polonia wynika, że na terenie metropolii krakowskiej (stan na 2015 r.) znajduje się 1413 parafii, z czego 210 w diecezji bielsko-żywieckiej, 304 w diecezji kieleckiej, 447 w diecezji krakowskiej oraz 452 w diecezji tarnowskiej. Zatem blisko 14% wszystkich polskich parafii znajduje się na terenie metropolii krakowskiej. Ponadto posługę sprawuje 4160 księży, 314 braci zakonnych oraz 3462 sióstr zakonnych. 53,5% mieszkańców archidiecezji krakowskiej regularnie uczęszcza na mszę św. w niedziele (tzw. dominicantes), a 20,7% regularnie korzysta z sakramentu komunii św. (tzw. communicantes).

Papież Franciszek w bulli nominacyjnej abpa Marka Jędraszewskiego – nazwał archidiecezję krakowską „najwspanialszą pośród gwiazd”.

Biskupi

Biskup diecezjalny kard. Grzegorz Ryś – metropolita krakowski od 2025

Biskupi pomocniczy bp Damian Muskus OFM (wikariusz generalny) – od 2011 bp Janusz Mastalski (wikariusz generalny) – od 2019 bp Robert Chrząszcz (wikariusz generalny) – od 2021

Biskupi seniorzy kard. Stanisław Dziwisz – metropolita krakowski w latach 2005–2016, senior od 2016 abp Marek Jędraszewski – metropolita krakowski w latach 2017–2025, senior od 2025 bp Jan Zając – biskup pomocniczy krakowski w latach 2004–2014, senior od 2014

Święci i błogosławieni alt=Bazylika Wawelska|mały|282x282px|Bazylika archikatedralna św. Stanisława i św. Wacława w Krakowie Wśród świętych i błogosławionych związanych z Krakowem i archidiecezją krakowską są: św. Stanisław – patron Polski, biskup krakowski, zamordowany na skutek decyzji króla Bolesława Śmiałego św. Jan Paweł II – papież, wcześniej arcybiskup metropolita krakowski. św. Faustyna Kowalska – siostra zakonna ze Zgromadzenia Sióstr Matki Bożej Miłosierdzia, apostołka Miłosierdzia Bożego, wizjonerka. św. Jan Kanty – duchowny, profesor Akademii Krakowskiej św. Albert Chmielowski – zakonnik posługujący ubogim i wykluczonym społecznie, założyciel albertynów i albertynek św. Szymon z Lipnicy – bernardyn, uczeń św. Jana Kapistrana, gorliwy kaznodzieja św. Jan Kapistran – Włoch, reformator zakonu franciszkanów, przebywał w Krakowie, gdzie wygłosił wiele kazań. św. Jacek – pierwszy dominikanin w Polsce, misjonarz i kaznodziejamały|kard. Grzegorz Ryś – metropolita św. Jadwiga Andegaweńska – królowa Polski, żona Władysława Jagiełły, wrażliwa na potrzeby biednych św. Stanisław Kazimierczyk – pochodzący z Kazimierza krakowski duszpasterz i kaznodzieja św. Kazimierz Jagiellończyk (królewicz) – polski królewicz, syn Kazimierza IV Jagiellończyka i Elżbiety Rakuszanki, od 1481 namiestnik królewski w Koronie Królestwa Polskiego, patron Polski i Litwy św. Jan z Dukli – zakonnik bernardyn, pustelnik św. Rafał Kalinowski – karmelita, przeor klasztoru w Wadowicach, wcześniej powstaniec zesłany na Syberię, wychowawca bł. Augusta Czartoryskiego św. Józef Sebastian Pelczar – biskup przemyski, wcześniej wykładowca i rektor Uniwersytetu Jagiellońskiego, gorliwy duszpasterz i kierownik duchowy św. Józef Bilczewski – absolwent krakowskiego seminarium, później łaciński arcybiskup lwowski, rektor Uniwersytetu Jana Kazimierza, duszpasterz i patriota bł. Wincenty Kadłubek – biskup krakowski, później mnich, autor Kroniki Polski bł. Bernardyna Maria Jabłońska – zakonnica ze zgromadzenia sióstr albertynek, posługująca ubogim bł. Aniela Salawa – świecka tercjarka franciszkańska, mistyczka, posługująca ubogim i chorym bł. Stanisław Pyrtek – polski duchowny katolicki, prezbiter, męczennik II wojny światowej bł. Piotr Dańkowski – kapłan, katecheta, prefekt gimnazjum i liceum w Zakopanem, męczennik II wojny światowej bł. Hilary Januszewski – karmelita, nauczyciel akademicki, wychowawca, przeor krakowskiego klasztoru, męczennik II wojny światowej

Instytucje Kuria Metropolitalna Uniwersytet Papieski Jana Pawła II w Krakowie Wyższe Seminarium Duchowne Archidiecezji Krakowskiej w Krakowie Kapituła katedralna Trybunał Metropolitalny Caritas archidiecezjalne Archiwum archidiecezjalne

Główna świątynia Bazylika archikatedralna św. Stanisława i św. Wacława w Krakowie (rocznica poświęcenia: 4 lipca)

Sanktuaria

Kościół św. Marcina w Bystrej Podhalańskiej Sanktuarium Pana Jezusa Miłosiernego w Alwernii Sanktuarium Matki Bożej Jasnogórskiej na Bachledówce Sanktuarium Matki Bożej Szkaplerznej i św. Rafała Kalinowskiego w Czernej Sanktuarium Macierzyństwa Najświętszej Maryi Panny w Dziekanowicach Sanktuarium Matki Bożej Gajowskiej w Gaju Sanktuarium Matki Bożej Gdowskiej w Gdowie Sanktuarium Matki Bożej Trudnego Zawierzenia w Jordanowie Sanktuarium pasyjno-maryjne w Kalwarii Zebrzydowskiej Domek loretański w Krakowie Kościół św. Katarzyny Aleksandryjskiej i św. Małgorzaty w Krakowie Kościół św. Szczepana w Krakowie Kościół Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny w Krakowie Sanktuarium Bożego Miłosierdzia w Krakowie Sanktuarium Ecce Homo św. Brata Alberta w Krakowie Sanktuarium Krzyża Świętego w Krakowie Sanktuarium Matki Bożej Bolesnej, bł. Salomei Piastówny i bł. Anieli Salawy w Krakowie Sanktuarium Matki Bożej Fatimskiej w Krakowie Sanktuarium Matki Bożej Jurowickiej w Krakowie Sanktuarium Matki Bożej Nieustającej Pomocy w Krakowie Sanktuarium Matki Bożej Piaskowej w Krakowie Sanktuarium Matki Bożej Płaszowskiej, Błogosławionego Macierzyństwa w Krakowie Sanktuarium Matki Bożej Różańcowej i św. Jacka Odrowąża w Krakowie Sanktuarium Matki Bożej Świętojańskiej i bł. Zofii Czeskiej w Krakowie Sanktuarium Męczeństwa św. Stanisława w Krakowie Sanktuarium św. Józefa Mężnego Opiekuna Rodzin Kraków (Podgórze) Sanktuarium Najświętszej Rodziny w Krakowie Sanktuarium św. Jana Pawła II w Krakowie Sanktuarium św. Szymona z Lipnicy w Krakowie Sanktuarium Matki Bożej Ludźmierskiej, Królowej Podhala w Ludźmierzu Sanktuarium Matki Bożej Opiekunki i Królowej Rodzin w Makowie Podhalańskim Sanktuarium Matki Bożej Myślenickiej w Myślenicach Sanktuarium św. Karola Boromeusza w Niepołomicach Sanktuarium św. Jana Pawła II w Nowym Targu Sanktuarium Matki Bożej Opiekunki Rodzin Robotniczych w Płokach Sanktuarium Matki Bożej Pani Saneckiej, Matki Oczekiwanego Macierzyństwa w Sance Sanktuarium bł. Anieli Salawy w Sieprawiu Sanktuarium Matki Bożej Sidzińskiej w Sidzinie Sanktuarium Matki Bożej Kołomyjskiej w Skomielnej Czarnej Sanktuarium Matki Bożej Bolesnej w Staniątkach Sanktuarium Matki Bożej na Jasnej Górce w Ślemieniu Sanktuarium Matki Bożej Tenczyńskiej w Tenczynku Sanktuarium Matki Bożej Śnieżnej w Tokarni Sanktuarium Matki Bożej Fatimskiej w Trzebini Sanktuarium Matki Bożej Pocieszenia w Trzemeśni Sanktuarium Matki Bożej Nieustającej Pomocy w Wadowicach Sanktuarium św. Józefa w Wadowicach Sanktuarium Matki Bożej Łaskawej w Wieliczce Sanktuarium Matki Bożej Jaworzyńskiej, Królowej Tatr na Wiktorówkach Sanktuarium Matki Bożej Wiśniowskiej w Wiśniowej Sanktuarium Matki Bożej Fatimskiej w Zakopanem Sanktuarium Matki Bożej Nieustającej Pomocy w Zakopanem Sanktuarium Matki Bożej Objawiającej Cudowny Medalik w Zakopanem Sanktuarium Najświętszej Rodziny w Zakopanem Sanktuarium św. Antoniego z Padwy w Zakopanem

Patroni św. Stanisław ze Szczepanowa św. Jan Paweł II św. Jan z Kęt (Jan Kanty) św. Szymon z Lipnicy św. Faustyna Kowalska św. Jacek Odrowąż św. brat Albert bł. Wincenty Kadłubek św. Stanisław Kazimierczyk bł. Michał Giedroyć zwany błogosławionym Izajasz Boner

Rezydencje biskupów Obecne: Pałac Biskupi w Krakowie Historyczne: Zamek w Bodzentynie Zamek w Iłży Zamek w Koziegłowach Zamek Lipowiec Zamek w Muszynie Zamek biskupi w Siewierzu Zamek biskupów krakowskich w Sławkowie Pałac Biskupów Krakowskich w Kielcach Pałac Biskupów Krakowskich w Koziegłowach Pałac Biskupów Krakowskich w Warszawie

Zobacz też Schematyzm Archidiecezji Krakowskiej Metropolia krakowska Podział administracyjny Kościoła katolickiego w Polsce Nuncjatura Stolicy Apostolskiej w Polsce Sanktuarium Bożego Miłosierdzia w Krakowie-Łagiewnikach

Przypisy

Bibliografia Inglot Stefan, Stan i rozmieszczenie uposażenia biskupstwa krakowskiego w połowie XV wieku. Próba odtworzenia zaginionej części Liber Beneficiorum Długosza z mapą, Lwów 1925 Kracik Jan, Ryś Grzegorz, Dziesięć wieków diecezji krakowskiej, Kraków 1998 Księga dochodów beneficjów diecezji krakowskiej z roku 1529 (tzw. Liber Retaxationum), Leszczyńska-Skrętowa ZPofia [wyd.], Wrocław [i in.] 1968 Kumor Bolesław Stanisław, Dzieje diecezji krakowskiej do roku 1795, T. 1-4, Kraków 1998-2002 Kuraś Stanisław, Regestrum Ecclesiae Cracoviensis: studium nad powstaniem tzw. Liber Beneficiorum Jana Długosza, Warszawa 1966 Ks. Witold Zdaniewicz, Ks. Sławomir H. Zaręba, Robert Stępisiewicz Wykaz parafii w Polsce 2006 (s. 277–308) Instytut Statystyki Kościoła Katolickiego SAC. Warszawa 2006

Linki zewnętrzne Oficjalna strona archidiecezji krakowskiej