Tadeusz Stanisław Grabowski, ps. „Tangeus”, T. Barg, Ziemowit Buława, Władysław Dobromilski, Stanko Karadżow, Tau-Gama (ur. 15 stycznia 1881 w Dobromilu„Kto był kim w II Rzeczypospolitej”, pod red. prof. Jacka. M. Majchrowskiego, Warszawa 1994, wyd I, zm. 22 stycznia 1975 w Krakowie) – polski działacz niepodległościowy, dyplomata, historyk literatury słowiańskiej, profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego i Wrocławskiego.

Życiorys Był synem Władysława (adwokata) i Katarzyny Adeli z Hauserów; uczęszczał do gimnazjum humanistycznego w Jarosławiu (do 1901), następnie studiował na uniwersytetach w Krakowie, Pradze, Zagrzebiu i Wiedniu (1903–1907). Uzupełniał studia na uniwersytetach w Belgradzie, Sofii, Petersburgu, Moskwie, Kazaniu i Kijowie (1907–1908). Wśród jego wykładowców byli m.in. Tomasz Garrigue Masaryk, Jan Łoś, Wiktor Czermak, Jan Michał Rozwadowski. W 1910 obronił na uniwersytecie w Wiedniu doktorat na podstawie pracy Silvije Kranjčevic und seine Dichtung. W latach 1908–1915 był lektorem języków słowiańskich na Uniwersytecie Jagiellońskim, a 1910–1918 uczył języków rosyjskiego i polskiego w II gimnazjum w Krakowie.

W kolejnych latach był zaangażowany w działalność polityczną i dyplomatyczną. Pracował m.in. jako referent prasy słowiańskiej w Departamencie Wojskowym Naczelnego Komitetu Narodowego (1915–1916), w 1916 organizował polskie biuro prasowe w Konstantynopolu. 1 kwietnia 1917 został mianowany chorążym kancelaryjnym.

W latach 1916–1918 był delegatem Departamentu Stanu Królestwa Polskiego w Sofii, a w latach 1918–1925 ministrem pełnomocnym i posłem nadzwyczajnym w Sofii. Po powrocie do Polski wiosną 1925 objął stanowisko szefa Wydziału Prasowego w MSZ. Następnie kierował Wydziałem Nauki Ministerstwa Spraw Zagranicznych (1925–1927); ze względu na zaangażowanie publiczne nie przyjął Katedry Literatur Słowiańskich na UJ. W 1927 wyjechał ponownie na placówkę dyplomatyczną – został ministrem pełnomocnym i posłem nadzwyczajnym w Rio de Janeiro; w 1938 odszedł z dyplomacji po konflikcie z ministrem spraw zagranicznych Józefem Beckiem. Przez pewien czas prowadził wykłady z historii kultury narodów słowiańskich na uniwersytecie w Rio de Janeiro (1935–1936). W 1939 był dyrektorem Polskiego Instytutu Współpracy z Zagranicą w Warszawie.

W czasie okupacji niemieckiej uczestniczył w tajnym nauczaniu w Krakowie i Warszawie, zarówno na poziomie licealnym, jak i akademickim (na tajnym Uniwersytecie Warszawskim). Po wojnie został profesorem nadzwyczajnym (1945) i zwyczajnym (1946) Uniwersytetu Jagiellońskiego oraz kierownikiem Katedry Nowszych Literatur Słowiańskich (do 1955); w latach 1955–1960 pozostawał pracownikiem naukowym Katedry Filologii Słowiańskiej. Był również związany z Uniwersytetem Wrocławskim (1946–1947 pracownik naukowy Katedry Filologii Słowiańskiej) i Uniwersytetem Warszawskim (1951–1953 wykładowca). Prowadził wykłady z historii współczesnych literatur bułgarskiej, czeskiej i serbsko-chorwackiej, zaangażowany w prace oraz przewodniczący Komitetu Słowiańskiego w Polsce.

Od 1936 był członkiem korespondentem Towarzystwa Naukowego Warszawskiego; w latach 1961–1963 przewodniczył Komisji Słowianoznawstwa Oddziału PAN w Krakowie. Brał również udział w pracach m.in. Towarzystwa Słowiańskiego w Sofii, Towarzystwa Przyjaźni Polsko-Czesko-Słowackiej, Towarzystwa Polsko-Łużyckiego, Towarzystwa Polsko-Bułgarskiego, Polskiego Towarzystwa Filologicznego, Polskiego Towarzystwa Historycznego, Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego.

W badaniach naukowych zajmował się historią literatur południowosłowiańskich, historią literatury i kultury łużyckiej. Przedstawił szerokie uzasadnienie związków kulturowych i ideowych, łączących narody polski i bułgarski; przyczynił się do wydania przekładów wielu dzieł literatury polskiej na język bułgarski, dokonanych przez Dorę Gabe. Analizował twórczość Zygmunta Krasińskiego na tle literatur słowiańskich, badał także wykłady Mickiewicza w Paryżu, poświęcone kulturze i literaturze Słowian południowych, wschodnich i zachodnich. Interesował się współczesną literaturą chorwacką, łużycką i słowacką. Badał sprawę grobu Władysława Warneńczyka. Opracował dla potrzeb edytorskich nieznane wcześniej Pamiętniki Władysława Gawrońskiego (członka Oddziału Kozaków Sułtańskich Michała Czajkowskiego – Sadyka Paszy). Badał związki wybitnego slawisty i językoznawcy łużyckiego Karola Muki z krakowską Akademią Umiejętności. Współpracował z czasopismami „Świat Słowiański” (1905–1914) oraz „Pamiętnik Słowiański” (1949–1952). W młodości nawiązał przyjaźń ze znanym pisarzem Ivo Andriciem.

Został pochowany na cmentarzu Rakowickim w Krakowie (kwatera XIXA-zach).

Ordery i odznaczenia Złoty Krzyż Zasługi – 7 stycznia 1938 „za zasługi w służbie państwowej” Medal Niepodległości – 29 grudnia 1933 „za pracę w dziele odzyskania niepodległości”. Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości Krzyż Wielki Orderu Zasługi Cywilnej (Bułgaria, 1932) Krzyż Wielki Order Świętego Sawy (Jugosławia) Krzyż Wielki Order Krzyża Południa (Brazylia, 1938) Wielki Oficer Order Krzyża Południa (Brazylia, 1934) Wielki Oficer Order Gwiazdy Rumunii (Rumunia, 1932) Wielki Oficer Order Lwa Białego (Czechosłowacja)Odznaczenia. „Dziennik Urzędowy Ministerstwa Spraw Zagranicznych Rzeczypospolitej Polskiej”. Nr 9, s. 143, 1932 Order Cyryla i Metodego III klasy (Bułgaria, 1963)Wiktor Krzysztof Cygan: Oficerowie Legionów Polskich1914–1917: G-K. Warszawa: Barwa i Broń, 2007, s. 57 Krzyż Oficerski Orderu Legii Honorowej (Francja)

Publikacje Współczesna Chorwacja (1905–1908, 2 tomy) Anton Ażkerc, poeta słoweński (1906) Liryka Mihovila Nikolića (1906) Orzeszkowa (1906) Lucjan Siemieński jako krytyk i historyk literatury (1907) Najnowsza historia literatur południowo-słowiańskich (1909) S. S. Bobczew (1910) Romantyzm polski wśród Słowian (1910) Ślady wpływów Schopenhauera i Hartmanna na poezję S. Kranjčevica (1910) Silvije Kranjčevic und seine Dichtung (1911) Sprawa szczątków grobu Warneńczyka (1911) Komisariat królewski Chorwacji (1912) Dzieło rosyjskie o Skardze (1913) Zygmunt Krasiński w literaturach słowiańskich (1914) Balgari i Poljaci (1916) Polska a Słowiańszczyzna. Historyczny rzut oka na polskie słowianofilstwo (1927) Łużyczanie, ich walka, klęski i... triumf (1947) Kultura i literatura Łużyczan (1948) Z badań nad macedońską twórczością ludową (1960) Józef Dobrowski, twórca slawistyki naukowej (1963) Ivo conte Vojnović i in.

Przypisy

Bibliografia

Biogramy uczonych polskich, Część I: Nauki społeczne, zeszyt 1: A-J, Wrocław 1983.

Kategoria:Członkowie Towarzystwa Naukowego Warszawskiego Kategoria:Kierownicy Wydziałów MSZ II Rzeczypospolitej Kategoria:Ludzie urodzeni w Dobromilu Kategoria:Odznaczeni Medalem Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości Kategoria:Odznaczeni Medalem Niepodległości Kategoria:Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi (II Rzeczpospolita) Kategoria:Oficerowie kancelaryjni Legionów Polskich 1914–1918 Kategoria:Pochowani na cmentarzu Rakowickim Kategoria:Polacy – Oficerowie Legii Honorowej Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Cyryla i Metodego Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Gwiazdy Rumunii Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Krzyża Południa Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Lwa Białego Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem św. Sawy Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Zasługi Cywilnej Kategoria:Polscy dyplomaci doby zaborów Kategoria:Polscy historycy literatury Kategoria:Polscy slawiści Kategoria:Polscy teoretycy kultury Kategoria:Posłowie II Rzeczypospolitej Kategoria:Przedstawiciele dyplomatyczni II Rzeczypospolitej w Bułgarii Kategoria:Przedstawiciele dyplomatyczni Polski w Brazylii Kategoria:Przedstawiciele dyplomatyczni Rady Regencyjnej Królestwa Polskiego 1917–1918 Kategoria:Uczestnicy tajnego nauczania na ziemiach polskich 1939–1945 Kategoria:Urodzeni w 1881 Kategoria:Nauczyciele akademiccy Uniwersytetu Jagiellońskiego Kategoria:Nauczyciele akademiccy Uniwersytetu Warszawskiego Kategoria:Zmarli w 1975