thumb|right|200px|Włodzimierz Ptak (z lewej) z siostrą Wandą Włodzimierz Ptak (ur. 2 listopada 1928 w Krakowie, zm. 28 maja 2019 tamże) – polski immunolog, mikrobiolog, profesor nauk medycznych, członek Polskiej Akademii Nauk i Polskiej Akademii Umiejętności, nauczyciel akademicki Akademii Medycznej w Krakowie i Collegium Medicum Uniwersytetu Jagiellońskiego, w latach 1978–1981 prorektor Akademii Medycznej w Krakowie, w latach 1978–1984 członek prezydium, a w latach 1988–1990 przewodniczący Rady Naukowej przy Ministrze Zdrowia i Opieki Społecznej.

Był absolwentem Akademii Medycznej w Krakowie. W latach 1952–1957 odbył przymusową służbę wojskową podczas której był pracownikiem fizycznym, kontrolerem medycznym i pediatrą. W 1962 uzyskał doktorat na Akademii Medycznej w Szczecinie. W 1967 był stypendystą British Council w w Londynie.

Był profesorem kolejno w Instytucie Mikrobiologii Akademii Medycznej w Krakowie i Zakładzie Immunologii Collegium Medicum Uniwersytetu Jagiellońskiego. Był zastępcą dyrektora Instytutu Mikrobiologii, kierownikiem Zakładu Immunologii Doświadczalnej i Klinicznej Instytutu Mikrobiologii oraz kierownikiem Katedry i Zakładu Immunologii Akademii Medycznej w Krakowie (1971–1999). W latach 1974–1999 był profesorem wizytującym na Yale University. Był sekretarzem (1989–1995) i wiceprzewodniczącym (do 2008) Wydziału Lekarskiego Polskiej Akademii Umiejętności.

Opublikował ponad dwieście prac badawczych w recenzowanych czasopismach naukowych. Zajmował się między innymi badaniem mechanizmów regulacyjnych odpowiedzi immunologicznej. Wraz z Richardem K. Gershonem był współautorem odkrycia limfocytów T regulatorowych. Znalazł się w sporządzonym przez Andrzeja Pilca zestawieniu najczęściej cytowanych polskich naukowców w dziedzinie biomedycyny za lata 1965–2001. Został odznaczony Krzyżami Kawalerskim i Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski.

Życiorys Pochodzenie Pochodził z klasy robotniczej. Jego rodzice mieli pochodzenie robotniczo-chłopskie. Jego ojciec Wojciech Ptak (1888–1946) był inżynierem, absolwentem Politechniki Lwowskiej, synem Franciszka Ptaka (1859–1936); jako pierwszy w rodzinie ukończył studia w szkole wyższej. Matka, Maria z domu Krawczyk (1904–1986), była urzędniczką w kasie chorych, córką Józefa Krawczyka (1865–1942), majstra w fabryce papierosów „Cygar fabryce” przy ulicy Dolnych Młynów w Krakowie i Anieli.

1928–1952: Młode lata i edukacja Urodził się 2 listopada 1928 w Krakowie. W swoich wspomnieniach opisywał ojca jako człowieka twardego, wymagającego i stanowczego, który biegle posługiwał się językiem francuskim i niemieckim. W 1936 roku Wojciechowi Ptakowi zaproponowano wysokie stanowisko we francusko-polskim towarzystwie kolejowym. W związku z tym rodzina przeniosła się do Bydgoszczy. Tam Włodzimierz Ptak zaprzyjaźnił się z Czesławem Radzikowskim. W 1939, po wybuchu II wojny światowej, Ptakowie powrócili do Krakowa, jak mówił Włodzimierz: „Z czteropokojowego mieszkania wróciliśmy do Krakowa, do pokoju z kuchnią. Straciliśmy wszystko”.

W dzieciństwie Włodzimierz Ptak uczył się gry na skrzypcach. Uczęszczał początkowo do Bydgoskiego Konserwatorium Muzycznego. W Krakowie, w czasie okupacji hitlerowskiej, był uczniem koncertmistrza Filharmonii Krakowskiej Stanisława Syrewicza. Od dzieciństwa interesował się biologią i astronomią. Czytał wiele książek popularnonaukowych o tematyce przyrodniczej. Jak mówił, szczególne zainteresowanie wzbudziła w nim Historia naturalna jednego pierwotniaka Jana Dembowskiego. Miał w domu zbiór pierwotniaków, a obok tego: psa, kota, kanarka, rybki i białą mysz. Wraz z przyjacielem skonstruowali ze szkieł zakupionych w lokalnym sklepie optycznym prosty teleskop, którego używali do obserwacji nocnego nieba. Miał też mikroskop.

thumb|right|160px|Pod koniec studiów zainteresowania Włodzimierza Ptaka zaczęły skupiać się wokół mikrobiologii i bakteriologii. Wkrótce po uzyskaniu dyplomu został wcielony do wojska, gdzie spędził pięć lat. Lata 50. XX wieku

W czasie okupacji Włodzimierz Ptak uczęszczał do szkoły handlowej przy ulicy Brzozowej. Pobierał też tajne lekcje łaciny u profesora Pardiaka. Od 1943 pracował jako robotnik przy budowie drogi z Dębnik do Prokocimia, a później jako uczeń mechanika samochodowego w warsztacie przy ulicy Grzegórzeckiej. Jak wspominał: „W czasie wojny w zasobnej bibliotece mojego dziadka mając bodaj lat trzynaście, natrafiłem na książkę, która w dużej mierze wpłynęła na ukształtowanie mojego światopoglądu. Studja o doktrynach socjalnych chrześcijaństwa przyczyniły się do tego, że jestem areligijny”.

Włodzimierz Ptak wspominał: „Ojciec zaczął chorować. Zmarł tuż po wojnie na zawał serca, przed moją maturą”. Uczęszczał do II Liceum Ogólnokształcącego im. Króla Jana III Sobieskiego, jednak ze względu na konflikt z nauczycielem matematyki w klasie maturalnej przeniósł się do IV Państwowego Liceum im. Henryka Sienkiewicza i tam w 1946 zdał maturę w trybie eksternistycznym. W tym samym roku rozpoczął studia na Akademii Medycznej w Krakowie. Ukończył je w 1952. Wśród jego wykładowców był m.in. Henryk Niewodniczański, u którego Włodzimierz Ptak otrzymał stopień celujący z fizyki. Pod koniec studiów jego zainteresowania zaczęły skupiać się przede wszystkim wokół mikrobiologii i bakteriologii.

W czasie studiów na Akademii Medycznej wraz z kolegami z różnych uczelni założył zespół muzyczny i zarabiał grając przy różnych zabawach sezonowych i weselach.

1952–1970: Służba w wojsku, doktorat 200px|right|thumb|Włodzimierz Ptak ze swoją partnerką W 1952, bezpośrednio po ukończeniu studiów, został wcielony do wojskaBył to okres nasilonego poboru spowodowanego wojną koreańską., a następnie do Służby Polsce. Początkowo otrzymał przydział w Jeleniej Górze, gdzie pracował przy produkcji włókien wiskozowych. Następnie został przyjęty przez Ludwika Hirszfelda jako wolontariusz do Instytutu Immunologii i Terapii Doświadczalnej Polskiej Akademii Nauk. Przebywał tam jednak jedynie przez kilka tygodni, zanim został przeniesiony do Katowic, gdzie pracował jako kontroler medyczny jednostek Służby Polsce na Górny Śląsk i Opolskie. W praktyce oznaczało to stałą mobilność i pracę w różnych placówkach na terenie całego regionu. W 1954 został skierowany do Bydgoszczy, gdzie przez dwa miesiące pracował jako pediatra, bez żadnego uprzedniego doświadczenia w praktyce z pacjentami. Następnie na własną prośbę został przeniesiony do Szczecina, gdzie chciał kontynuować naukę.

Zaczął pisać podania o zwolnienie z wojska. Podczas dwumiesięcznego zwolnienia lekarskiego w 1955 pracował w Krakowie, w Zakładzie Mikrobiologii Akademii Medycznej przy ulicy Czystej, gdzie prowadził badania wraz z doktorem Janem Bobrem. W 1957 został zwolniony ze służby i rozpoczął pracę w Zakładzie Patologii Akademii Medycznej w Szczecinie. W 1961 złożył tam pracę doktorską, a w 1962 uzyskał stopień doktora nauk medycznych w zakresie patologiiJego promotor Janusz Mąkowski, jak i obaj recenzenci, nie byli obecni na obronie: „Obrona odbyła się przedziwnie – pewnie nie powinienem używać tytułu <<doktor>>. Promotor Mąkowski wyjechał do Paryża, dwóch recenzentów nie dojechało. (...) Nie było nikogo, kto wiedziałby, na jaki temat zrobiłem i napisałem pracę. Dziekan Krechowiecki, anatom, jednak zadecydował: <<nie będziemy pana odsyłać z powrotem, przejmę funkcje pańskiego promotora>>. Miałem jednakże kłopoty na egzaminie z filozofii. Mój egzaminator, filozof szczeciński, był bardzo czerwonym marksistą, a ja przyznałem mu się od razu, że jestem zwolennikiem pozytywizmu logicznego. To go dotknęło, zaczął mnie maglować”. Zob. . Wspominał: „Miałem już wtedy lat 34 – przez wojsko. Zmarnowałem pięć lat życia. W tym wieku moi dwaj pierwsi współpracownicy byli już docentami”.

Po złożeniu pracy doktorskiej przeniósł się na stałe do Krakowa, gdzie mieszkała jego matka. W 1967 wyjechał na dziesięciomiesięczne stypendium British Council do National Institute for Medical Research w Londynie. Na przestrzeni lat nawiązywał znajomości i przyjaźnił się z artystami i intelektualistami, m.in. w latach 50. ze Zbigniewem CybulskimPtakowie mieszkali przy ul. Garncarskiej, a Cybulski za rogiem – przy ul. Dolnych Młynów., Adamem Walacińskim, Arturem Marią Swinarskim, w latach 60. z Franciszkiem Studnickim i Adamem Macedońskim, w latach 70. z Krzysztofem Pendereckim i Alexandrem Schenkerem.

1970–1999: Między Krakowem a New Haven right|200px|thumb|Wielokrotnie wizytował na Yale University, gdzie współpracował z Richardem K. Gershonem. Nigdy nie przeprowadził się na stałe do USA. Na zdjęciu: w swoim gabinecie w Krakowie, lata 80. lub 90. XX wieku. Fot. Lech Polcyn Habilitował się w zakresie patologii w 1970Na podstawie rozprawy Badania nad nadwrażliwością kontaktową u myszy i mechanizmami jej powstawania. Jednym z recenzentów był Julian Aleksandrowicz.. W 1976 otrzymał tytuł profesora nadzwyczajnego, zaś w 1983 tytuł profesora zwyczajnego. Na przestrzeni lat był zastępcą dyrektora Instytutu Mikrobiologii, Kierownikiem Zakładu Immunologii Doświadczalnej i Klinicznej Instytutu Mikrobiologii oraz Kierownikiem Katedry i Zakładu Immunologii Akademii Medycznej w Krakowie (1971–1999). W latach 1978–1981 był prorektorem Akademii Medycznej w Krakowie.

W latach 1974–1999 był profesorem wizytującym w Department of Immunology, Department of Internal Medicine na Yale University. Przebywał tam łącznie przez ponad siedem lat składając dwadzieścia sześć wizyt. Na Yale jego bezpośrednim przełożonym był Richard K. Gershon, z którym Włodzimierz Ptak blisko współpracował i zaprzyjaźnił się.

Włodzimierz Ptak wyraził przekonanie, że jego częste wyjazdy z kraju bloku wschodniego do Stanów Zjednoczonych były możliwe dzięki rektorowi Akademii Medycznej w Krakowie, Tadeuszowi Popieli: „Wyjeżdżaliśmy, kiedyśmy chcieli, nie dlatego, że nas reżim kochał, tylko dlatego, że Popiela niejednokrotnie nas krył i wysyłał na własną odpowiedzialność”. Mimo ponownych zaproszeń, Ptak zaprzestał wyjazdów na Yale pod koniec lat 90., co uzasadniał wiekiem: „W Krakowie mogę sobie regulować pracę: 3–4 godziny dziennie, a tam pracowałem 14–16 godzin na dobę. Tego już nie dam rady”.

W 1986 został wybrany na członka korespondenta Polskiej Akademii Nauk, a w 1989 na członka Polskiej Akademii Umiejętności. W 1998 został członkiem rzeczywistym PAN.

Był członkiem Komitetu Immunologii PAN oraz członkiem Prezydium International Union of Immunological Societies (1983–1986). W 1989 został wybrany na członka, a później na członka honorowego Polskiego Towarzystwa Immunologicznego. Działał jako członek prezydium (1978–1984) i przewodniczący (1988–1990) Rady Naukowej przy Ministrze Zdrowia i Opieki Społecznej. W latach 1989–1995 był sekretarzem, a później do 2008 wiceprzewodniczącym Wydziału Lekarskiego PAU.

1999–2019: Późna działalność 200px|right|thumb|Włodzimierz Ptak, 2015

thumb|240px|Włodzimierz Ptak w rozmowie z Jerzym Vetulanim, 2016

Był członkiem Rady Redakcyjnej czasopisma „European Journal of Immunology” (1985–2004), a także członkiem Rady Naukowej Instytutu Farmakologii PAN w Krakowie (1994–2018).

Był aktywny na polu dydaktyki. Przez szereg lat prowadził wykłady na Akademii Medycznej w Krakowie, a następnie w Collegium Medicum Uniwersytetu Jagiellońskiego. Wykładał również w Wyższej Szkole Nauk o Zdrowiu w Żyrardowie. Napisał podręcznik dla studentów medycyny Podstawy immunologii (pierwsze wydanie w 1976, późniejsze wznowienia wspólnie z Marią Ptak i Marianem Szczepanikiem: 1987, 1999, 2009, 2017, 2021).