Jan Amos Komenský, Jan Amos Komeński, Comenius, Komeniusz (ur. 28 marca 1592 w NivnicyZa Nivnicami przemawia podpisywanie się przez Komeńskiego: Nivnický. Innymi prawdopodobnymi miejscami są Uherský Brod, który umieszczono na jego nagrobku w Naarden lub Komňa, skąd może pochodzić nazwisko Komenský użyte przez jego ojca razem z rodowym Szeges. Dziadek Komeńskiego przybył z Węgier., zm. 15 listopada 1670 w Amsterdamie) – czeski pedagog, filozof, reformator i myśliciel protestancki, senior generalny braci czeskich w latach 1648–1670, przejściowo mieszkaniec Leszna.

Życiorys Jan Amos Komenský urodził się 28 marca 1592 roku na Morawach w rodzinie mieszczańskiej. Dokładne miejsce urodzenia jest sporne. Bierze się pod uwagę Nivnicę, Uherský Brod lub Komňę. Był ostatnim biskupem wspólnoty braci czeskich, narodowego kościoła czeskiego. Kształcił się na uniwersytecie w Heidelbergu. Całe życie poświęcił praktycznej działalności wychowawczej, układaniu podręczników szkolnych i teoretycznemu opracowywaniu zagadnień pedagogicznych, a szczególnie dydaktycznych. Twórca i propagator jednolitego systemu powszechnego nauczania. Zalecał objęcie nauczaniem wszystkich niezależnie od płci i stanu, a także nauczanie w języku ojczystym (nauka łaciny miała być wprowadzana później).

W roku 1616 został duchownym wspólnoty braci czeskich. W roku 1627 na skutek prześladowań religijnych musiał opuścić Czechy. Jako przywódca radykalnego ruchu politycznego i religijnego zwalczany w Czechach przez Habsburgów i Kościół katolicki, schronił się w Polsce w Lesznie u Rafała Leszczyńskiego.

Między 1628 a 1656 rokiem (z przerwami na wyjazdy do Anglii, Szwecji, Siedmiogrodu i Elbląga) mieszkał w Lesznie, gdzie pracował, jednocześnie będąc profesorem leszczyńskiego gimnazjum, które dzięki niemu stało się znanym oraz chętnie wybieranym miejscem pobierania nauk przez polską i czeską młodzież. W Lesznie wydał swoje najważniejsze dzieła, m.in. podręcznik do nauki języka łacińskiego pt. Ianua linguarum reserata, tłumaczony na kilkanaście języków. Jego poglądy głosiły wiarę w dobrobyt i naprawę ludzkości poprzez rozpowszechnianie wiedzy (aby wszyscy wiedzieli wszystko o wszystkim).

W roku 1645 uczestniczył w dyspucie teologicznej Colloquium charitativum, na której reprezentował wspólnotę braci czeskich.

Jan Amos Komeński opublikował w 1649 roku dzieło Novissima linguarum methodus. W traktacie tym czeski uczony zawarł pierwszą w historii literatury czeskiej bezpośrednią wzmiankę o Kaszubach i języku kaszubskim.

W trakcie najazdu szwedzkiego na Polskę (potopu) stojąc na czele wspólnoty braci czeskich w Lesznie poparł Szwedów pisząc panegiryk na cześć najeźdźcy, króla szwedzkiego Karola Gustawa oraz odezwę do Polaków, by wyrzekli się katolicyzmu i króla Jana KazimierzaZbigniew Wójcik, Międzynarodowe położenie Rzeczypospolitej, w: Polska XVII wieku, Warszawa 1974, s. 54.. Poparcie udzielone Szwedom spowodowało akcję odwetową i spalenie miasta w roku 1656 przez wojska polskie. Utracił wówczas swoją bibliotekę i rękopisy. thumb|Pomnik Jana Amosa Komeńskiego w Lesznie W 1656 musiał uchodzić z miasta. Zamieszkał na Śląsku, a następnie przeniósł się do Amsterdamu. Tam w roku 1660 doprowadził do wydania wznowienia Biblii gdańskiej u Christofella Cunradusa. Zmarł w Amsterdamie w roku 1670. Pochowany został w kalwińskim kościele w Naarden na przedmieściach Amsterdamu.

Labirynt świata i raj serca Dzieło Komeńskiego, książka Labirynt świata albo raj serca, zostało spisane w 1623 roku. Uważa się je za jedno z najważniejszych dzieł tego autora. Pierwsze wydanie ukazało się w 1631 roku w Saskiej Pirnie, a kolejne w 1663 roku w Amsterdamie.

Labirynt świata albo raj serca można uznać za dzieło fantastycznonaukowe. Istotną cechą tej książki jest duża ilość alegorii, w których autor krytykuje świat osób uczonych. Pokazuje w nim świat w jakim rządzą głównie bogaci, uczeni oraz dobrze urodzeni, nie zawsze moralni i odpowiednio kształceni, gnębiący słabszych, dobrych i uczciwych.

Treść powyższego dzieła przedstawia podróż chłopca po świecie, podczas której poruszane są zagadnienia związane z ludzkim życiem oraz sytuacją społeczną i ideową ówczesnej Europy. W trakcie tej podróży bohater przygląda się różnym stanom i zawodom, pochylając się między innymi nad zagadnieniami alchemii.

Dzieła thumb|Via Lucis, 1668 thumb|Podobizna Jana Amosa Komeńskiego została umieszczona na banknocie 200 koron czeskich Drzwi języków (otworzone) (Ianua linguarum) Labyrynt świata i raj serca, 1623–31, znany też jako Labirynt świata i dom pociechy Listy do nieba (Briefe an den Himmel), 1616 Pampaedia Świat w obrazach (Orbis sensualium pictus), 1658 Wielka Dydaktyka (Didaktika Magna/Opera didactica omnia), 1638

Upamiętnienia 11.12.1957 - Poczta Polska wprowadziła do obiegu znaczek pocztowy z wizerunkiem Jana Amosa Komeńskiego o wartości 2,50 zł (numer katalogowy 896) z okazji jego 365. rocznicy urodzin.

Zobacz też pansofia

Uwagi

Przypisy

Bibliografia Stanisław Helsztyński: Uczeń Amosa. Comenius and the Problem of Interdisciplinarity. Andrzej Borkowski, Roman Mnich (red.), Siedlce, Wyd. IKRiBL, 2017, . Andrzej Borkowski: Poznawcze i dydaktyczne funkcje symboli w dziełach Jana Amosa Komeńskiego, [w:] Jan Amos Komeński a Europa XVII w., red. Barbara Sitarska i Roman Mnich, Siedlce, Wyd. UPH, 2012, s. 235–244, . Andrzej Borkowski: Biblijne oraz antyczne konteksty przedstawień władców i polityków w dziełach Jana Amosa Komeńskiego (rekonesans na podstawie edycji polskojęzycznych), „Studia Comeniana et historica” 87-88, XXXXII/2012, s. 5–12. Daniel S. Larangé: La Parole de Dieu en Bohême et Moravie. La tradition de la prédication dans l’Unité des Frères de Jan Hus à Jan Amos Comenius, L’Harmattan, Paris: 2008 . Manfred Richter: Jan Amos Komeński w Polsce. Zarys życia i działalności, Siedlce, Wyd. IKRiBL, 2016, .

Linki zewnętrzne Dzieła Jana Amosa Komenský'ego w serwisie Polona.pl Labyrynt świata i raj serca (polskie tłumaczenie z 1914 roku w serwisie ŚBC) Silva Rerum; Jan Amos Komenský i jego Orbis pictus, Magdalena Spychaj, Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie Comenius, John Amos (1592–1670) , Routledge Encyclopedia of Philosophy, rep.routledge.com [dostęp 2023-05-12]. Siedleckie Zeszyty Komeniologiczne, seria PEDAGOGIKA

Kategoria:Czescy filozofowie Kategoria:Absolwenci Uniwersytetu w Heidelbergu Kategoria:Biskupi i superintendenci protestanccy Kategoria:Czescy pedagodzy Kategoria:Czescy duchowni protestanccy Kategoria:Czescy teolodzy protestanccy Kategoria:Duchowni braci czeskich Kategoria:Ludzie związani z braćmi czeskimi w I Rzeczypospolitej Kategoria:Ludzie związani z Elblągiem w I Rzeczypospolitej Kategoria:Ludzie związani z Lesznem (I Rzeczpospolita) Kategoria:Ludzie upamiętnieni nazwami uniwersytetów Kategoria:Osoby przedstawione na znaczkach pocztowych Kategoria:Teoretycy pedagogiki Kategoria:Uczestnicy colloquium charitativum w Toruniu 1645 Kategoria:Urodzeni w 1592 Kategoria:Zmarli w 1670