mały|Nagrobek Janusza Tazbira. (autor: arch. Tomasz Skorupa) Janusz Tazbir (ur. 5 sierpnia 1927 w Kałuszynie, zm. 3 maja 2016 w Warszawie) – polski historyk, profesor nauk humanistycznych, badacz dziejów kultury staropolskiej oraz reformacji i kontrreformacji w Polsce, członek Polskiej Akademii Nauk.

Życiorys Ukończył VII Liceum Ogólnokształcące im. Juliusza Słowackiego w Warszawie (świadectwo dojrzałości uzyskał w 1947), następnie studiował historię na Uniwersytecie Warszawskim. Magisterium uzyskał w Instytucie Historii UW w 1950. Tam też uzyskał w 1954 stopień doktorski (kandydat nauk historycznych) na podstawie rozprawy napisanej pod kierunkiem Władysława Tomkiewicza.

We wczesnym okresie swojej kariery Tazbir angażował się w ideologicznie nacechowane publikacje, jak artykuł Fałsz Historyczny i Zdrada Narodu w Pracach O. Haleckiego (z 1953 roku), w którym ostro krytykował Oskara Haleckiego z pozycji marksistowsko-leninowskich, co odzwierciedlało ówczesne naciski polityczne PZPR na polską historiografię.

Habilitował się w 1960 w Instytucie Historii Polskiej Akademii Nauk. Profesorem nadzwyczajnym został w 1966, a profesorem zwyczajnym w 1973. Pracownik IH PAN w latach 1953–1997 (zastępca dyrektora 1968–1983, dyrektor 1983–1990). Wiceprezes PAN w latach 1999–2003. Był członkiem PAN: korespondentem od 1983, rzeczywistym od 1989. Był członkiem czynnym Polskiej Akademii Umiejętności i członkiem Komitetu Nauk Historycznych Polskiej Akademii Nauk. Jako członek Rady Języka Polskiego przy Prezydium PAN od 1996 r., czyli od początku jej istnienia, był współodpowiedzialny m.in. za wszystkie uchwały ortograficzne Rady.

W 1965 został redaktorem naczelnym rocznika „Odrodzenie i Reformacja w Polsce”. W latach 1986–1989 był członkiem Ogólnopolskiego Komitetu Grunwaldzkiego. Był przewodniczącym rady naukowej Polskiego Słownika Biograficznego. Przez wiele lat pełnił funkcję przewodniczącego Centralnej Komisji do Spraw Stopni i Tytułów. Był członkiem Stowarzyszenia Pisarzy Polskich oraz prestiżowych gremiów naukowych m.in. Nagrody Naukowej KLIO (członek jury od 1996). Przewodniczył kapitule Konkursu o Nagrodę i Medal Zygmunta Glogera, od 1984 prowadzonego przez Społeczne Stowarzyszenie Prasoznawcze „Stopka” z Łomży. W latach 1990–1997 pełnił funkcję przewodniczącego Polsko-Niemieckiej Komisji Podręcznikowej. Jego żoną była historyk Julia Tazbir.

Zmarł w Warszawie, pochowany na cmentarzu Komunalnym Północnym (kwatera W-VII-8-4-9).

Wybrane publikacje Święci grzesznicy i kacerze, Wiedza Powszechna (1959) Piotr Skarga. Szermierz kontrreformacji (1962) Historia Kościoła katolickiego w Polsce (1460–1795) (1966) Państwo bez stosów. Szkice z dziejów tolerancji w Polsce w XVI i XVII w., Wydawnictwo Iskry (1967) Arianie i katolicy (1971) Rzeczpospolita szlachecka wobec wielkich odkryć, tom 249 serii wydawniczej Omega (1973) Kultura szlachecka w Polsce (1978) Spotkania z historią (1979) Tradycje tolerancji religijnej w Polsce (1980) Świat panów Pasków (1986) Kultura polskiego baroku (1986) Od Haura do Isaury – szkice o literaturze (1989) Protokoły mędrców Syjonu. Autentyk czy falsyfikat (1992, 1996 (czes.), 2003, 2004) Okrucieństwo w nowożytnej Europie (1993) Reformacja, kontrreformacja, tolerancja (1997) Polska na zakrętach dziejów (1997) W pogoni za Europą (1998) Pożegnanie z XX wiekiem, Wydawnictwo Iskry (1999) Silva Rerum Historicarum (2002) Polska. Losy państwa i narodu do 1939 roku (współautor), Wydawnictwo Iskry (2003) Łyżka dziegciu w ekumenicznym miodzie (2004) Polacy na Kremlu i inne historyje, Wydawnictwo Iskry (2005) Długi romans z muzą Klio, Wydawnictwo Iskry (2007) W co wierzymy? (2007, jeden ze współautorów) Czego się boimy? (2008, jeden ze współautorów) Co kochamy? (2009, jeden ze współautorów) Prawda i fałsz. O polskiej chwale i wstydzie (2010, jeden ze współautorów) Pokuszenie historyczne. Ze świata szabel i kontuszy (2011) Od sasa do lasa, Wydawnictwo Iskry (2011)[=Tazbir%2C%20Janusz&type0[]=author&lastposition Janusz Tazbir: Bibliografia] w LitDok Europa Środkowo-Wschodnia / Instytut Herdera w Marburgu.

Ordery i odznaczenia Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski (12 stycznia 1999) „w uznaniu wybitnych zasług dla rozwoju nauki polskiej”. Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski (1992) Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski (1978) Złoty Krzyż ZasługiKto jest kim w Polsce, Interpress 1984. Medal Komisji Edukacji Narodowej Złoty Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” (2 września 2008) Medal „Zasłużony dla Tolerancji” (1998) Medal ZAiKS-u (1998) Odznaka Honorowa ZAiKS-u (1993)

Nagrody i wyróżnienia Nagroda TWP i miesięcznika „Problemy” za popularyzację wiedzy historycznej (1977) Nagroda Sekretarza Naukowego PAN (1978) Nagroda „Miesięcznika Literackiego” (1987) za książkę Szlaki kultury polskiej (Państwowy Instytut Wydawniczy)Nagrody „Miesięcznika Literackiego”, „Życie Warszawy”, nr 140, 17 czerwca 1987, s. 2. Nagroda Fundacji Alfreda Jurzykowskiego (1988, USA) Nagroda im. Tadeusza Kotarbińskiego (nadana przez Towarzystwo Krzewienia Kultury Świeckiej w 1989)VI Plenum ZG TKKŚ, "Trybuna Ludu", nr 100, 28 kwietnia 1989, s. 3. Tytuł doktora honoris causa Uniwersytetu Opolskiego (2000) Tytuł doktora honoris causa Rosyjskiej Akademii Nauk (2000) Nagroda im. Profesora Hugona Steinhausa (2001) Dotychczasowi laureaci nagrody im. Hugona Steinhausa (archiwum), pfun.pan.pl [dostęp 2021-12-18]. Medal Puszkina (2001, Rosja)Указ Президента Российской Федерации от 29 сентября 2001 года № 1163 «О награждении государственными наградами Российской Федерации граждан Республики Польша» [dostęp 2024-02-05]. tytuł „Honorowy Obywatel Kałuszyna” (2008) Nagroda miesięcznika „Odra” za zbiór napisanych z wielką pasją i talentem literackim esejów historycznych Od sasa do lasa (2011) Kowadło Kuźnicy (1985)

Przypisy

Bibliografia A. Karpiński, E. Opaliński, Bibliografia publikacji Janusza Tazbira za lata 1949–1986, [w:] Kultura polska a kultura europejska. Prace ofiarowane Januszowi Tazbirowi w sześćdziesiątą rocznicę urodzin, red. M. Bogucka, J. Kowecki, Warszawa 1987, s. 5–52. A. Karpiński, E. Opaliński, Bibliografia publikacji Janusza Tazbira 1987–czerwiec 1997, [w:] Kultura staropolska – kultura europejska. Prace ofiarowane Januszowi Tazbirowi w siedemdziesiątą rocznicę urodzin, red. W. Kriegseisen, Warszawa 1997, s. 8–18. Bibliografia de Janusz Tazbir, „Estudios Latinoamericanos” 13 (1990), s. 51–58. Janusz Tazbir, Długi romans z muzą Klio, Warszawa 2007.

Linki zewnętrzne

Kategoria:Absolwenci VII LO im. Juliusza Słowackiego w Warszawie Kategoria:Absolwenci Wydziału Historycznego Uniwersytetu Warszawskiego Kategoria:Członkowie Centralnej Komisji do Spraw Stopni i Tytułów Kategoria:Członkowie Komitetu Nauk Historycznych PAN Kategoria:Członkowie Ogólnopolskiego Komitetu Grunwaldzkiego Kategoria:Członkowie Polskiej Akademii Umiejętności Kategoria:Członkowie Rady Języka Polskiego Kategoria:Członkowie rzeczywiści PAN Kategoria:Członkowie Stowarzyszenia Pisarzy Polskich Kategoria:Doktorzy honoris causa Uniwersytetu Opolskiego Kategoria:Dyrektorzy Instytutu Historii PAN Kategoria:Honorowi obywatele Łomży Kategoria:Laureaci Mistrza Mowy Polskiej Kategoria:Laureaci Nagrody im. Profesora Hugona Steinhausa (PFUN i TPiKN) Kategoria:Laureaci Nagrody Literackiej m.st. Warszawy Kategoria:Nagrodzeni Kowadłem Kuźnicy Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski (III Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski (III Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Złotym Medalem „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” Kategoria:Pochowani na cmentarzu komunalnym Północnym w Warszawie Kategoria:Polacy odznaczeni Medalem Puszkina Kategoria:Polscy historycy protestantyzmu Kategoria:Polscy redaktorzy naczelni Kategoria:Przewodniczący Centralnej Komisji do Spraw Stopni i Tytułów Kategoria:Urodzeni w 1927 Kategoria:Zmarli w 2016