Cuda Jezusa – nadprzyrodzone czyny Jezusa Chrystusa, których według chrześcijan miał dokonać w okresie swojej działalności w Ziemi Świętej, jak to zostało opisane w Ewangeliach. Opisy cudów stanowią jedną trzecią materiału literackiego Ewangelii.
Według Ewangelii Jana tylko część cudów dokonanych przez Chrystusa została opisana w EwangeliachJ 21,25 (BT): „Jest ponadto wiele innych rzeczy, których Jezus dokonał, a które, gdyby je szczegółowo opisać, to sądzę, że cały świat nie pomieściłby ksiąg, które by trzeba napisać”.. Teologia chrześcijańska zamyka je w czterech kategoriach: uzdrowienia fizyczne, egzorcyzmy (uwolnienia opętanych osób od złych duchów), wskrzeszenia umarłych i cuda nad naturą fizyczną.
W Ewangeliach synoptycznych (tj. u Mateusza, Marka i Łukasza) wprowadzona jest postać Jezusa odrzucającego żądanie Żydów, by cudem poświadczył autorytet, z którym nauczaPor. Mt 12,38-42; Mk 8,11-12; Łk 11,29-32.. Doktryna chrześcijańska upatruje w Jezusowych cudach wypełnienia się proroctw Starego Testamentu odnośnie do przymiotów Mesjasza PańskiegoWedług Łk 7,18-23 Chrystus odsyła uczniów Jana Chrzciciela z nakazem, by dali świadectwo, iż „niewidomi wzrok odzyskują, chromi chodzą, trędowaci doznają oczyszczenia i głusi słyszą; umarli zmartwychwstają” (BT).. W 35. rozdziale Księgi Izajasza znajduje się wizja, interpretowana w tej tradycji jako zapowiedź czasów mesjańskich, w których niewidomi będą odzyskiwali wzrok, głusi słuch, niemi mowę, a chorzy zdrowieIz 35,5-6; 42,7; 26,19.. U Jana zostało podkreślonych siedem znaków, które stanowią szkielet kompozycyjny opisu jego działalności: od przemiany wody w wino na godach w Kanie Galilejskiej, aż po opowieść o wskrzeszeniu przyjaciela Łazarza w Betanii w Judei (rozdziały 1,19-12,50).
Niektórzy badacze chrześcijańscy prezentują argumenty za historycznością cudów. Bibliści chrześcijańscy w większości uznają autentyczność przynajmniej części cudów. Są również badacze, którzy uznają perykopy o cudach za historie figuratywne, ukrywające tajemnicze sensy, nie zaś opisy realnych wydarzeń.
Z punktu widzenia religioznawczego historyczność cudów Jezusa nie jest podstawowym zagadnieniem badań, ponieważ taumaturgowie znani są w innych religiach (np.: Budda i Mahomet – choć sami sobie tej władzy nie przypisywali, Apoloniusz z Tiany). Religioznawcza analiza cudów prowadzona jest przede wszystkim ze względu na ich cele i metody.
Tło historyczno-kulturowe W czasach Chrystusa powszechnie wierzono w możliwość dokonania znaków, w cuda. Bogowie i półbogowie, jak Herkules, Asklepios (grecki lekarz, który stał się bogiem), czy Izyda w Egipcie uzdrawiali, według wierzeń, z przeróżnych chorób, a nawet zachowywali od śmierci. Utrzymywano również, iż śmiertelni, ale sławni, czy też szczególnie uzdolnieni mogą czynić cuda. Istniały np. mity o filozofach, jak Pitagoras czy Empedokles, którzy uspokajali sztormy czy zapobiegali zarazom. Witano ich jak bogówDzieje Apostolskie opisują w rozdziale 14 wydarzenia w Listrze, gdzie został uzdrowiony pewien człowiek o bezwładnych nogach, dzięki interwencji św. Pawła Apostoła. Barnaba i Paweł mieli być wówczas wzięci za Zeusa i Hermesa, którzy zstąpili na ziemię. Znamienna reakcja na cud przypisany bogom pogańskim ucieleśnionym w osobach przybyszów.. Żydzi wierzyli, że prorok Eliasz uzdrawiał z trądu i przywracał do życia. Echa tych wierzeń znajdują swoje odbicie w Starym TestamenciePor. np. 1Krl 7,8-24.. W I w. czyny Apoloniusza z Tiany były tak sławne i tak przypominały niektóre z tych dokonanych przez Jezusa, iż oponenci Ojców Kościoła z III w. opisywali je i używali jako argumentów przeciwko oryginalności i boskiej naturze Chrystusa. Jednym ze znanych odpierających ich argumenty był Euzebiusz z Cezarei.
Ewangelie bazowały na tle hellenistycznym i żydowskim I w. Pojęcia cudownego czynu czy cudu w jakimś stopniu odnoszą się do środowiska powstania pism kanonicznych. Wywodzące się z filozofii greckiej pojęcie cudu, jako czynu wykraczającego poza prawa natury, jest jednak obce tradycji Biblijnej, jak zresztą samo pojęcie praw natury. Bóg był uważany za pana przyrody i w jego woli, a nie stałych prawach, widziano źródło regularności zjawisk. Stąd też grecki termin τέρας oznaczający cud jest użyty w ewangeliach jedynie trzykrotnie w liczbie mnogiej (τέρατα) oznaczając czyn, potwierdzający czyjąś moc i władzę – jednokrotnie w odniesieniu do Jezusa (J 4,48), dwukrotnie w odniesieniu do fałszywych mesjaszy (Mt 24,24; Mk 13,22). Częściej użyte są terminy δυνάμεις (czyn płynący z mocy) oraz σημεῖον (znak).
Rodzaje i motywy Cuda Chrystusa można w uproszczony sposób podzielić, jak to czyni np. w książce The Miracles of Jesus H. Van der Loos, na dwie podstawowe kategorie: te które dotyczyły ludzi – „uzdrowienia”, także „uwolnienia” od złego ducha (np. uzdrowienie niewidomego BartymeuszaPor. Mk 10,46-52.) oraz te które dotyczyły panowania nad naturą (np. Jezusowe kroczenie po wodziePor. Mk 6,45-52 czy J 6,16-21.). Uzdrowienia dzielą się na: uzdrowienia z choroby, uwolnienia od złego ducha i wskrzeszenia umarłych. Wśród tych znaków czymś szczególnym i niepowtarzalnym pod każdym względem jeśli chodzi o opisywane w Ewangeliach cuda, było Przemienienie na Górze Tabor. Cud ten dotyczył niejako Jezusa samego. „Cudem cudów” było zaś Zmartwychwstanie Chrystusa i związany z nim cały szereg objawień się pierwszym uczniom.
Co charakterystyczne, jeśli chodzi o cudowne uzdrowienia dokonywane przez Jezusa, nigdy nie zażądał on za nie jakiejś odpłaty czy wynagrodzenia. W Ewangelii Mateusza Jezus uprzedza uczniów, by uzdrawiali chorych nie oczekując niczego w zamian. Zostaje to podkreślone w Mt 10,8: „Darmo otrzymaliście, darmo dawajcie!”.
Znaczenie teologiczne Cuda Jezusa są w ewangeliach poświadczeniem jego posłannictwa i znakiem nadchodzącego Królestwa Bożego. Tradycja o cudotwórczej działalności Jezusa była częścią pierwotnego kerygmatu (Dz 2,22; 10,37n); zdaniem M. Karrera wzmianki o cudach Jezusa zawarto w hipotetycznym źródle Q. Relacje o cudach Jezusa przekazują wszystkie ewangelie, przy czym przekaz teologiczny każdej z nich ma swoje cechy indywidualne. W Ewangelii Marka cuda stanowią przede wszystkim dowód Bożego Synostwa Jezusa, a opisy cudów wkomponowane są w schemat tajemnicy mesjańskiej (Jezus zabrania rozgłaszania, że jest Mesjaszem). Egzorcystyczne praktyki Jezusa są ukazane jako element walki z szatanem i mocami zła. W Ewangelii Mateusza cuda są dowodem miłosierdzia Jezusa, przy czym miłosierdzie odgrywa tu też rolę motywującą. W Ewangelii Łukasza cuda poświadczają zbawcze posłannictwo Jezusa; zostaje też podkreślone, że nieodłącznym elementem cudu jest wiara. W Ewangelii Jana cuda ukazują chwałę Jezusa (J 2,11) i mają prowadzić do wiary, że jest on Mesjaszem i Synem Bożym (J 20,31).
Synoptyczna tabela cudów Jezusa Ewangelie zawierają opisy 37 cudów oraz zmartwychwstania i objawień po zmartwychwstaniu. Niektóre z cudów opisuje tylko Jan Ewangelista, inne znane są tylko tradycji synoptycznej:
L.P. Cud/znak Mateusz Marek Łukasz Jan 1 Zamiana wody w wino – – – J 2,1-11 2 Uzdrowienie opętanego w synagodze w Kafarnaum – Mk 1,21-28 Łk 4,31-37 – 3 Obfity połów – – Łk 5,1-11 – 4 Wskrzeszenie młodzieńca z Nain – – Łk 7,11-17 – 5 Uzdrowienie trędowatego Mt 8,1-4 Mk 1,40-45 Łk 5,12-16 – 6 Uzdrowienie sługi setnika Mt 8,5-13 – Łk 7,1-10 J 4,46-54 7 Uzdrowienie teściowej Piotra Mt 8,14-17 Mk 1,29-34 Łk 4,38-41 – 8 Egzorcyzmy o zachodzie słońca Mt 8,16-17 Mk 1,32-34 Łk 4,40-41 – 9 Uciszenie burzy Mt 8,23-27 Mk 4,35-41 Łk 8,22-25 – 10 Dwaj opętani w kraju Gadareńczyków Mt 8,28-34 Mk 5,1-20 Łk 8,26-39 – 11 Uzdrowienie paralityka w Kafarnaum Mt 9,1-8 Mk 2,1-12 Łk 5,17-26 – 12 Córka Jaira Mt 9,18-26 Mk 5,35-43 Łk 8,49-56 – 13 Kobieta cierpiąca na krwotok Mt 9,20-22 Mk 5,25-34 Łk 8,43-48 – 14 Uzdrowienie dwóch niewidomych Mt 9,27-31 – – – 15 Uzdrowienie opętanego niemowy Mt 9,32-34 – Łk 11,14-15 – 16 Uzdrowienie chromego nad sadzawką – – – J 5,1-18 17 Człowiek z uschłą ręką Mt 12,9-13 Mk 3,1-6 Łk 6,6-11 – 18 Niewidomy i niemy opętany Mt 12,22-28 Mk 3,20-30 Łk 11,14-23 – 19 Uzdrowienie kobiety w szabat – – Łk 13,10-17 – 20 Pierwsze rozmnożenie chleba Mt 14,13-21 Mk 6,31-34 Łk 9,10-17 J 6,5-15 21 Jezus chodzi po jeziorze Mt 14,22-33 Mk 6,45-52 – J 6,16-21 22 Uzdrowienia w Genezaret Mt 14,34-36 Mk 6,53-56 – – 23 Córka kobiety kananejskiej Mt 15,21-28 Mk 7,24-30 – – 24 Uzdrowienie głuchoniemego w Dekapolis – Mk 7,31-37 – – 25 Drugie rozmnożenie chleba Mt 15,32-39 Mk 8,1-9 – – 26 Uzdrowienie niewidomego w Betsaidzie – Mk 8,22-26 – – 27 Przemienienie Pańskie Mt 17,1-13 Mk 9,2-13 Łk 9,28-36 – 28 Opętany chłopiec (uzdrowienie epileptyka) Mt 17,14-21 Mk 9,14-29 Łk 9,37-49 – 29 Moneta w pyszczku ryby Mt 17,24-27 – – – 30 Człowiek chory na puchlinę wodną – – Łk 14,1-6 – 31 Dziesięciu trędowatych – – Łk 17,11-19 – 32 Uzdrowienie niewidomego od urodzenia – – – J 9,1-12 33 Niewidomi pod Jerychem Mt 20,29-34 Mk 10,46-52 Łk 18,35-43 – 34 Wskrzeszenie Łazarza – – – J 11,1-44 35 Nieurodzajne drzewo figowe Mt 21,18-22 Mk 11,12-14 – – 36 Uzdrowienie uciętego ucha – – Łk 22,49-51 – 37 Cudowny połów 153 ryb – – – J 21,1-14
Cuda w apokryfach Również księgi apokryficzne zawierają opisy szeregu cudów Jezusa:
Cud/znak Źródło Wskrzeszenie bogatego młodzieńca Tajemna Ewangelia Marka 1 Ujarzmienie i oczyszczenie wody Dzieciństwo Pana 2,2 Zrobienie ptaszków z gliny i ożywienie ich Dzieciństwo Pana 2,3 Wskrzeszenie chłopca Zenona Dzieciństwo Pana 9 Uzdrowienie stopy drwala Dzieciństwo Pana 10 Utrzymanie wody w płaszczu Dzieciństwo Pana 11 Cudowny zasiew Dzieciństwo Pana 12 Naciągnięcie kawałka drewna Dzieciństwo Pana 13 Wskrzeszenie nauczyciela Dzieciństwo Pana 14-15 Uzdrowienie ukąszonego Jakuba Dzieciństwo Pana 16 Wskrzeszenie dziecka Dzieciństwo Pana 17 Wskrzeszenie człowieka Dzieciństwo Pana 18 Cudowne narodziny z Dziewicy Protoewangelia Jakuba 19-20
Cuda Jezusa w judaizmie
Literatura judaistyczna potwierdza cudotwórczą działalność Jezusa; twierdzi się w niej, że Jezus został skazany na śmierć, ponieważ czynił czary.
Według Talmudu Jezus został zabity w wigilię Paschy, ponieważ „czynił czary i zwodził Izraela” (Sanhedrin 43a). Cudotwórczą działalność Jezusa potwierdza Józef Flawiusz (Antiquitates 18, 3.3). Świadectwa te są o tyle ważne, że pochodzą od przeciwników JezusaTeologia Nowego Testamentu, pod red. F. Gryglewicz, KUL, Lublin 1986, t. 1, s. 39.. Talmud twierdzi również, że gdy przyjdzie prawdziwy mesjasz, to nie dokona żadnego cudu poza wybawieniem Izraela.
Zobacz też
Cud Słońca Cud eucharystyczny Wniebowstąpienie
Przypisy