Mordor (sin. Czarny Kraj, qya. Kraj CieniaJ.R.R Tolkien, Silmarillion (tłum. Maria Skibniewska), Warszawa 2000, s. 301.) – w legendarium Tolkiena kraina w Śródziemiu, siedziba złego Saurona.
Geografia mały|skaluj=2|Szkic mapy Śródziemia pod koniec Trzeciej Ery (Mordor z prawej strony, między Rhûnem, a Haradem). Mordor przypominał swoim kształtem prostokąt, którego dłuższe boki znajdują się na północy i południu krainy. Od reszty Śródziemia oddzielały go łańcuchy gór Ered Lithui (na północy) i Ephel Dúath (na zachodzie i południu).
Według szacunków Karen Wynn Fonstad, autorki Atlasu Śródziemia, powierzchnia Mordoru wynosiła ok. 140 000 mil kwadratowych (tj. ok. 360 000 kilometrów kwadratowych)K.W. Fonstad, The Atlas of Middle-earth, Nowy Jork 1992, s. 191..
Barad-dûr Barad-dûr – twierdza w centrum Mordoru, główna siedziba Saurona.
Góra Przeznaczenia Góra Przeznaczenia (sind. Amon Amarth, Orodruina) – wulkan na płaskowyżu Gorgoroth. Miejsce, w którym Sauron wykuł Jedyny Pierścień.
Sąsiednie krainy Kraina graniczyła z:J.R.R. Tolkien, Władca Pierścieni. Drużyna Pierścienia (tłum. M. Skibniewska), Warszawa 2005, s. 539 (mapa zachodniej części Śródziemia) Ithilien (na zachodzie), Martwymi Bagnami i równiną Dagorlad (na północnym zachodzie), Dziki Krajami (na północy), Rhûnem (na północnym wschodzie i na wschodzie), Khandem (na południowym wschodzie), Haradem (na południu).
Historia Pierwsza Era Karen Wynn Fonstad uznała, że w Pierwszej Erze tereny, które później stały się Mordorem, Rhûn i Khandem, były zajęte przez morze Helkar (pozostałością po tym zbiorniku wodnym miałoby być morze Rhun). Podstawą dla tego stanowiska była mapa autorstwa Tolkiena, przedstawiająca Ardę w Pierwszej Erze (opublikowana w czwartej części Historii Śródziemia)K.W. Fonstad, The Atlas of Middle-earth, Nowy Jork 1992, s. 16.. Dopiero wydany w 1996 r. dwunasty tom Historii Śródziemia (The Peoples of Middle-earth) ujawnił, że morze Rhun istniało już w Pierwszej ErzeJ.R.R. Tolkien, The Peoples of Middle-earth, Glasgow 1996, s. 373, przypis 13.
Druga Era Ok. 1000 roku Drugiej Ery Sauron, sługa Morgotha, obrał Mordor za swoją siedzibę. Tam powstała jego twierdza Barad-dûr i tam, we wnętrzu góry Orodruiny, wykuł Jedyny PierścieńJ.R.R. Tolkien, Władca Pierścieni. Powrót króla (tłum. Maria Skibniewska), Warszawa 2002, s. 468 (Dodatek B. Kronika Lat)J.R.R Tolkien, Silmarillion (tłum. Maria Skibniewska), Warszawa 2000, s. 269-270 (Pierścienie Władzy i Trzecia Era).
W latach 3262–3320 Sauron przebywał poza Mordorem, dając się wziąć do niewoli królowi Numenoru, Ar-Pharazonowi i deprawując NumenoryjczykówJ.R.R. Tolkien, Władca Pierścieni. Powrót króla (tłum. Maria Skibniewska), Warszawa 2002, s. 469-470 (Dodatek B. Kronika Lat).
Po bitwie na równinie Dagorlad wojska Ostatniego Sojuszu wkroczyły do Mordoru i rozpoczęły 7-letnie oblężenie Barad-Dur, zakończone pokonaniem SauronaJ.R.R Tolkien, Silmarillion (tłum. Maria Skibniewska), Warszawa 2000, s. 271 (Pierścienie Władzy i Trzecia Era).
Trzecia Era Po klęsce Saurona Czarna Wieża została zrównana z ziemią, a wokół Mordoru (aż do 1640 r. Trzeciej EryJ.R.R. Tolkien, Władca Pierścieni. Powrót króla (tłum. Maria Skibniewska), Warszawa 2002, s. 474 (Dodatek B. Kronika Lat)) pełniły straż wojska Gondoru.
Za panowania króla Telemnara upiory Pierścienia wróciły do Mordoru, by rozpocząć przygotowania do powrotu Saurona. Obejmowały one między innymi atak na Minas Ithil, którą po przejęciu przez Nazgule zaczęto nazywać Minas MorgulJ.R.R Tolkien, Silmarillion (tłum. Maria Skibniewska), Warszawa 2000, s. 273 (Pierścienie Władzy i Trzecia Era).
W 2941 r. Trzeciej Ery, gdy Biała Rada zaatakowała Dol Guldur, Sauron opuścił tę twierdzę i powrócił do Mordoru, gdzie odbudował Barad-DurJ.R.R Tolkien, Silmarillion (tłum. Maria Skibniewska), Warszawa 2000, s. 278 (Pierścienie Władzy i Trzecia Era).
W trakcie Wojny o Pierścień na terenie Mordoru Sauron gromadził potężne armie, mające przynieść mu zwycięstwo w walce z wolnymi ludami. Sauron poniósł jednak klęskę w bitwie na polach Pelennoru i bitwa pod MorannonemJ.R.R Tolkien, Silmarillion (tłum. Maria Skibniewska), Warszawa 2000, s. 279 (Pierścienie Władzy i Trzecia Era).
Po Wojnie o Pierścień król Elessar wyzwolił niewolników Mordoru i przekazał im kraj leżący wokół jeziora NûrnenJ.R.R. Tolkien, Władca Pierścieni. Powrót króla (tłum. Maria Skibniewska), Warszawa 2002, s. 308..
Inspiracje Kraina Grendela w Beowulfie Brytyjscy mediewiści, Stuart D. Lee i Elizabeth Solopova, zwrócili uwagę na podobieństwo Mordoru do krainy Grendela – potwora, z którym walczy tytułowy bohater poematu heroicznego BeowulfS.D. Lee, E. Solopova, The keys of Middle-earth: discovering medieval literature through the fiction of J.R.R. Tolkien, Nowy Jork 2005, s. 238-243.. mały|Erupcja Stromboli w nocy 18 sierpnia 1979 r.
Czarny kraj środkowej Anglii Organizatorzy wystawy The Making of Mordor, zorganizowanej w 2014 r. w Wolverhampton Art Gallery stali na stanowisku, że inspiracją dla Mordoru były zakłady przemysłowe, zlokalizowane w pobliżu miast Wolverhampton i Birmingham. Obszar ten, z powodu zanieczyszczeń powietrza, znany był jako Black Country (pol. Czarny kraj). Jako dziecko Tolkien mieszkał na przedmieściach Birmingham i miał obserwować negatywny wpływ przemysłu na wiejską okolicę domu rodzinnego.
Front zachodni w czasie I wojny światowej W liście do profesora L.W. Forstera z 1960 r. Tolkien stwierdził, że żadna wojna nie miała wpływu na intrygę bądź sposób prezentacji historii opisanej we Władcy Pierścieni – z wyjątkiem krajobrazu:Martwe Bagna oraz podejście pod Morannon zawdzięczają coś północnej Francji po bitwie nad SommąH. Carpenter, Listy (tłum. A. Sylwanowicz), Poznań 2020, list #226..Jane Ciabattari nazwała ponadto przeprawę Frodo i Sama odbitym w krzywym zwierciadle przeżyciem młodych żołnierzy, toczących wojnę pozycyjną na froncie zachodnim I wojny światowej.
Stromboli We wrześniu 1966 r. Tolkien był uczestnikiem rejsu po Morzu Śródziemnym. W jego trakcie miał zwrócić uwagę, że Basen Tyrreński mniej więcej odpowiada wyglądem Mordorowi. Gdy był świadkiem nocnej erupcji wulkanu Stromboli, miał wyrazić się ponadto, że nigdy w życiu nie widział niczego, co byłoby tak podobne do OrodruinyD. Plotz, Many Meetings with Tolkien: An Edited Transcript of Remarks at the December 1966 TSA Meeting, Niekas 19/1968, s. 37 (https://fanac.org/fanzines/Niekas/Niekas19.pdf)..
Nawiązania mały|Mordor Macula na biegunie północnym Charona.
Mordorem jest żartobliwie nazywane skupisko biurowców znajdujące się w rejonie ulic: Domaniewskiej, Wołoskiej, Cybernetyki i Marynarskiej w dzielnicy Mokotów w Warszawie, plama na biegunie północnym Charona, księżyca Plutona, nosi nieoficjalną nazwę Mordor Macula (ang. Plamka Mordoru).
Przypisy
Kategoria:Geografia i geologia Śródziemia