Willa Kramstów – willa z ogrodem wybudowana w latach 1875–1876 w Śródmieściu Katowic, przy ul. Warszawskiej 37, wpisana do rejestru zabytków nieruchomych województwa śląskiego.
Według niektórych przypuszczeń, w XVIII w. w miejscu, w którym teraz wznosi się willa, przy tzw. szosie mysłowickiej, miał stać niewielki dwór właścicieli Ordynacji Mysłowickiej, Mieroszewskich. Jego mieszkanką była Józefina Mieroszewska, jedyna córka pierwszego Ordynata Mysłowickiego Jana Krzysztofa i czeskiej hrabianki N. Kolowrat-Krakowsky. Kramstowie, przemysłowcy przybyli ze Świebodzic na Dolnym Śląsku, nabyli od Mieroszewskich tę posesję w XIX wieku, gdy kupowali od nich kopalnie w Zagórzu, Niwce i Klimontowie"Kronika Katowicka" nr 45, czerwiec 2017 .
Obiekt wybudowano w latach 1875−1876 według projektu Juliusa Haasego (projekt z 1874Katowice - Informator, red. S. Adamczyk, wyd. Urząd Miasta w Katowicach, Katowice 1993, s. 15.Katowickie wille przemysłowców www.mmsilesia.pl [dostęp 2011-09-28]), w stylu neoklasycystycznym, jako jednopiętrową willę ogrodową dla rodziny Gustava von Kramsta, przemysłowca i właściciela dóbr ziemskichLipońska-Sajdak Jadwiga, Szota Zofia: Gruss aus Kattowitz. Pozdrowienia z Katowic. Katowice 2004, , s. 52. Willa posiadała zadaszony podjazd, boazerie, parkiety www.marcholt.pl [dostęp 2011-09-28] oraz użytkowo-ozdobną pergolęKatarzyna Łakomy: Pergola w ogrodach willi miejskich Katowic przełomu XIX i XX wieku www.bc.biblos.pk.edu.pl [dostęp 2011-09-28].
W 1906 r. willę nabył kupiec Siegfried Silberstein. Dom pozostawał formalnie w jego rękach do 1945 r., chociaż w czasie II wojny światowej budynek skonfiskowały władze okupacyjne i urządziły w nim klub niemieckiZbior. (red. Nowak Jerzy): Przewodnik po Katowicach, PTTK, Zarząd Okręgu Katowice, Wydawnictwo „Śląsk”, Katowice 1962, s. 108-109. Po wojnie willę zajmował krótko Instytut Śląski, a po jego likwidacji w 1948 r. kilka innych instytucji. W tym czasie miało tu m.in. swoją siedzibę powstałe w 1947 r. terenowe koło Polskiego Towarzystwa Geograficznego (od grudnia 1948 r. Oddział Katowicki PTG)Hibszer Adam: Z dziejów Polskiego Towarzystwa Geograficznego na Górnym Śląsku i w Zagłębiu Dąbrowskim, w: "Przyroda Górnego Śląska" nr 97, jesień 2019, s. 4-5.
W 1955 r. obiekt przydzielony został Klubowi Pracy Twórczej. W latach 1956–1957 trzy pokoje na parterze budynku od strony ul. Warszawskiej zajmowała redakcja efemerycznego tygodnika „Przemiany”Tadeusz Kijonka: Miasto bez gazet, 5 kwietnia 2013 r. [sdrp.katowice.pl/]. Jak podawał ówczesny przewodnik „Dzięki pomocy finansowej PWRN, ze szczególnym staraniem v. przewodniczącego Prezydium Wojewódzkiej rady Narodowej Jerzego Ziętka, przeprowadzono generalny remont domu i w lutym 1959 r. dokonano otwarcia Klubu”. Projekt przebudowy oraz wyposażenia wnętrz były dziełem Tadeusza Gieruli, natomiast rozwiązania dekoracyjno-kolorystyczne artystów malarzy Wiesława Langego i Jana DutkiewiczaKalinowski Janusz: Katowice i okolice. Przewodnik, Wydawnictwo "Sport i Turystyka", Warszawa 1981, 83-217-2352-7, s. 48. Obiekt wzbogacił się m.in. o salę imprez kulturalno-artystycznych na 100 miejsc oraz o usytuowaną w piwnicy restaurację „Piwniczka” (obecnie „Marchołt”), jednak zewnętrzny wygląd budynku został zmieniony. „Klub” stał się miejscem, w którym od wielu lat koncentruje się życie zawodowe i towarzyskie katowickich środowisk twórczych: literatów, dziennikarzy, plastyków, architektów, muzyków, fotografików i in. Od chwili powołania do życia w 1962 r. przez dwa lata mieściła się tu redakcja dwutygodnika „Poglądy”.
Budynek wpisano do rejestru zabytków 31 października 1991 (nr rej.: A/1439/91). Granice ochrony obejmują całą działkę (budynek wraz z otoczeniem). Obecnie mieści się tu siedziba Klubu Niezależnych Stowarzyszeń Twórczych „Marchołt”Sale wykładowe www.studia.wszop.edu.pl [dostęp 2011-09-28]Piwnica u Marchołta www.katowice.naszemiasto.pl [dostęp 2011-09-28], działającego w tym miejscu od 5 lutego 1992 www.marcholt.pl [dostęp 2011-09-28]Klub Niezależnych Stowarzyszeń Twórczych "Marchołt" www.gosilesia.pl [dostęp 2011-09-28].
Od 26 czerwca 2015 roku do 30 grudnia 2022 roku w budynku działała restauracja i klubokawiarnia Drzwi Zwane Koniem, założona przez spółdzielnię socjalną Honolulu, która zatrudniała osoby z niepełnosprawnościami.
Nowym właścicielem willi została Fundacja Nowy Marchołt, której prezesem jest Przemysław Miśkiewicz; na remont pozyskano 3,5 mln złotych.
Galeria
Przypisy
Kategoria:Zabytki nieruchome w Katowicach Kramstów 37