mały|Demonstracja przed Ministerstwem Sprawiedliwości w dziesiątą rocznicę śmierci Jolanty Brzeskiej – 1 marca 2021. Jolanta Brzeska z domu Krulikowska (ur. 25 stycznia 1947 w Warszawie, zm. 1 marca 2011 tamże) – polska działaczka społeczna zaangażowana w obronę eksmitowanych lokatorów. Jej ciało znaleziono w Lesie Kabackim, a śmierć uznano za zabójstwo, którego sprawców nie wykryto mimo dwukrotnie umarzanego śledztwa. Po śmierci stała się symbolem ruchu lokatorskiego i inspiracją dla tekstów kultury, a w 2021 została pośmiertnie honorową obywatelką Warszawy.

Życiorys Życie prywatne Urodziła się w Warszawie, jako córka Franciszka Krulikowskiego i Jadwigi Krulikowskiej z domu Urbańska. W 1962 ukończyła Liceum Ogólnokształcące im. Antoniego Dobiszewskiego. W grudniu 1967 poślubiła Kazimierza Brzeskiego (ur. 10 stycznia 1941 w Drobinie, zm. 14 grudnia 2007 w Warszawie). Mieli córkę Magdalenę. Naukę kontynuowała po zamążpójściu i ukończyła ją, zdając maturę w 1970. Pracowała w firmach wydawniczych, a ostatnim miejscem jej pracy był Instytut Techniki Cieplnej Politechniki Warszawskiej. Od 2002 Jolanta Brzeska uczestniczyła w zajęciach Uniwersytetu Trzeciego Wieku.

Działalność społeczna W 2006, decyzją reprywatyzacyjną Mirosława Kochalskiego, kamienica przy ulicy Nabielaka 9 w Warszawie, w której mieszkała Brzeska, przeszła pod własność spadkobierców dawnych właścicieli. W maju 2006 pełnomocnik spadkobierców jednostronnie rozwiązał umowę najmu kwaterunkowego i po raz pierwszy podniósł czynsz. Małżonkowie Brzescy wraz z innymi rodzinami w podobnej sytuacji powołali Warszawskie Stowarzyszenie Lokatorów. W 2007 stowarzyszenie zostało oficjalnie zarejestrowaneKRS i odtąd skupia osoby zamieszkujące w budynkach zwróconych potomkom dawnych właścicieli, a które są zagrożone eksmisją. Jolanta Brzeska kilkukrotnie otrzymywała podwyżkę czynszu, który przekraczał jej emeryturę. Za niepłacenie czynszu w pełnej wysokości otrzymała nakaz eksmisji. Pełnomocnik właścicieli kilkukrotnie próbował zająć jej mieszkanie, a proponowane przez niego sposoby ugody nigdy nie doczekały się realizacji.

Jolanta Brzeska uczestniczyła w protestach związanych z realizacją wyroków eksmisyjnych. Udzielała wsparcia moralnego oraz służyła samodzielnie zdobytą wiedzą prawną. Prowadziła też rejestr spraw eksmisyjnych, ich postępu i przebiegu. Często uczestniczyła w obradach warszawskiej Rady Miasta, domagając się przyjęcia i realizacji postulatów związanych z obroną lokatorów.

Śmierć 1 marca 2011 Jolanta Brzeska opuściła mieszkanie, nie zabierając z niego m.in. torebki i telefonu. Kilka dni później córka zgłosiła jej zaginięcie na komendzie policji. Sześć dni po opuszczeniu przez nią mieszkania połączono zgłoszenie zaginięcia ze znalezieniem przez spacerowicza spalonych zwłok kobiecych. Badania genetyczne potwierdziły, że zwęglone ciało należało do Jolanty Brzeskiej. Sekcja wykazała, że bezpośrednią przyczyną śmierci był wstrząs termiczny, podtrucie tlenkiem węgla oraz rozległe oparzenia ciała powstałe w wyniku podpalenia naftą.

Ciało przez wiele miesięcy pozostawało w dyspozycji prokuratury, dlatego pogrzeb Jolanty Brzeskiej odbył się dopiero 3 stycznia 2012 na Komunalnym Cmentarzu Południowym.

Śledztwo thumb|240px|Transparent domagający się wyjaśnienia zabójstwa Jolanty Brzeskiej, warszawska Manifa 2013 Po śmierci Jolanty Brzeskiej w prasie ukazały się liczne artykuły i felietony przedstawiające jej walkę o prawa lokatorów, których usiłują się pozbyć spadkobiercy i nowi właściciele domów, zasiedlonych w poprzednim systemie poprzez system kwaterunkowy. Sprawa śmierci Jolanty Brzeskiej nie została wyjaśniona. Przez pierwsze dwa lata śledztwo prowadzono przede wszystkim pod kątem samospalenia, rozważano jednak także hipotezę zabójstwa. Policjant, który badał próbki pobrane z mieszkania Brzeskiej, zastrzelił się kilkanaście dni później.

Ujawniona w lutym 2013 ekspertyza biegłych wykluczyła hipotezę samobójstwa, prokuratura brała pod uwagę możliwość morderstwa, a wśród potencjalnych motywów wymieniano porachunki właścicieli lokali i kamieniczników. Śledztwo w sprawie pozbawienia życia Jolanty Brzeskiej zostało umorzone 8 kwietnia 2013 z powodu niewykrycia sprawców czynu zabronionego.

19 sierpnia 2016 minister sprawiedliwości i prokurator generalny Zbigniew Ziobro zapowiedział wznowienie śledztwa w sprawie zabójstwa Jolanty Brzeskiej i powierzenie go prokuraturze spoza Warszawy. Równocześnie wszczęto postępowanie wobec prokuratorów prowadzących wcześniejsze śledztwo „za rażące braki i zaniechania na pierwszym etapie śledztwa związanego z wyjaśnieniem okoliczności tragicznej śmierci Jolanty Brzeskiej”. Prokurator generalny zarzucił pierwszemu śledztwu przyjęcie błędnej kwalifikacji czynu, brak planu śledztwa, zaangażowanie niedoświadczonych prokuratorów i funkcjonariuszy, niedokładne oględziny na miejscu, gdzie znaleziono zwłoki oraz nieprzeprowadzenie wielu dowodów lub badanie ich długo po zdarzeniu. W sierpniu 2021 prokuratura kolejny raz umorzyła śledztwo z powodu niewykrycia sprawcy. Jednocześnie nie dopatrzyła się błędów we wcześniejszych działaniach policji i prokuratury.

W kulturze thumb|Graffiti upamiętniające Jolantę Brzeską na budynku przy ul. Wilczej 19 w Warszawie Jolanta Brzeska stała się ikoną walki o prawa lokatorów i symbolem ruchu lokatorskiego, a jej portret wykorzystują twórcy graffiti i pojawia się on na transparentach podczas demonstracji. Jej postać stała się też inspiracją dla licznych tekstów kultury. 25 lutego 2012 w warszawskim Teatrze Dramatycznym miała miejsce premiera sztuki „Kto zabił Alonę Iwanowną?” w reżyserii Michała Kmiecika, inspirowanej Zbrodnią i karą Dostojewskiego oraz historią Jolanty Brzeskiej. Jolanta Brzeska jest bohaterką piosenki i teledysku „Kto zabił Jolantę Brzeską” nakręconego przez duet Kopyt/Kowalski, który tworzą Szczepan Kopyt i Piotr Kowalski. Piosenkę poświęconą Jolancie Brzeskiej pt. „To jest piosenka o różnych rzeczach” napisał Pablopavo. Piosenkę poświęconą Jolancie Brzeskiej pt. „Wszystkich nas nie spalicie” nagrał zespół Kruschwitz. W 2017 dla Teatroteki powstało nagranie spektaklu „Spalenie Joanny” według tekstu Magdaleny Miecznickiej w reżyserii Agaty Baumgart. Film „Lokatorka” z 2021 w reżyserii Michała Otłowskiego opowiada o aferze reprywatyzacyjnej i zabójstwie Brzeskiej. W rolę inspirowanej Brzeską postaci Janiny Markowskiej wcieliła się Sławomira Łozińska. W serialu kryminalnym „Informacja zwrotna” z 2023 postać Jolanty Brzeskiej jest inspiracją dla przywoływanej w nim zamordowanej Małgorzaty Kalskiej.

Upamiętnienie thumb|Upamiętnienie 10. rocznicy śmierci Jolanty Brzeskiej W szóstą rocznicę śmierci, 1 marca 2017, w Warszawie otwarto skwer imienia Jolanty Brzeskiej u zbiegu ulic Zakrzewskiej i Iwickiej na Mokotowie, niedaleko ulicy Nabielaka, gdzie ustawiono też kamień pamiątkowy. 25 lutego 2021 Sejm przyjął uchwałę upamiętniającą Jolantę Brzeską w 10. rocznicę jej zabójstwa. 10 czerwca 2021 otrzymała pośmiertnie honorowe obywatelstwo miasta stołecznego Warszawy.

Zobacz też Afera reprywatyzacyjna w Warszawie Czyszczenie kamienic Reprywatyzacja w Warszawie

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Działacze społeczni i kulturalni związani z Warszawą Kategoria:Honorowi obywatele miasta stołecznego Warszawy Kategoria:Ludzie urodzeni w Warszawie Kategoria:Ofiary zabójstw w III Rzeczypospolitej Kategoria:Pochowani na Cmentarzu Komunalnym Południowym Kategoria:Urodzeni w 1947 Kategoria:Zmarli w 2011