thumb|Tradycyjne japońskie śniadanie (w ryokanie, hotelu) thumb|O-konomi-yaki thumb|Soba thumb|Una-don (miska z węgorzem i ryżem), tu: jako kaba-yakiKaba-yaki → sposób przyrządzania węgorza lub innych, długich ryb bezłuskowych: rozcięta, wypatroszona i oczyszczona z ości ryba, rozkładana jest na płasko, krojona w kwadratowe filety, maczana w słodkim sosie sojowym i grillowana. maczany w shōyu i grillowany, podawany na ryżu thumb|Sałatka czerwono-biała kōhaku-namasu thumb|Nabe-mono z Kansai thumb|Shabu-shabu
Dla kuchni japońskiej charakterystyczne jest użycie ryb (jedzonych także na surowo), rozmaitych owoców morza, w tym wodorostów oraz warzyw. Popularne są zupy gotowane bezpośrednio na stole, w specjalnym garnku podgrzewanym dawniej węglem drzewnym, a obecnie gazem, a także jedzenie zanurzanych we wrzątku mięsa, ryb i warzyw.
Kultura jedzenia Japończycy jedzą pałeczkami (hashi). Nakrywając do stołu, po lewej stronie stawiają miseczkę z ryżem, po prawej – z zupą. Pałeczki leżą równolegle przed nimi, oparte o hashioki. Zupę pije się z miseczki, do innych talerzy i naczyń sięga się pałeczkami.
Przed rozpoczęciem jedzenia, w momencie otrzymywania dań, wypowiada się formułę grzecznościową: Itadakimasu → „Pozwolę sobie przyjąć poczęstunek”. W ten sposób honoruje się wszystkich zaangażowanych w wytworzenie i przygotowanie posiłku: rolników, rybaków, rodzinę, a także wyraża podziękowanie zwierzętom i roślinom, które poświęciły się, aby stać się samym posiłkiem.
Po spożyciu posiłku należy powiedzieć: Go-chisō-sama deshita → „Dziękuję za poczęstunek”, mniej formalnie: Go-chisō-sama. Dosłownie: „Wymagało to dużo pracy (przygotowanie posiłku)”, co można zinterpretować: „Dziękuję za posiłek, to była uczta”. Podobnie jak Itadakimasu, dziękuje wszystkim związanym z posiłkiem, łącznie z samym jedzeniem. Pominięcie Go-chisō-sama jest nietaktem i niewdzięcznością.
Rodzaje dań Opisy dań kuchni japońskiej można dzielić według różnych kryteriów. Jednym z nich jest rozróżnienie na podstawie pochodzenia, innym – sposób przyrządzania.
Pierwsza grupa to dania pochodzenia rodzimego nazywane po japońsku: washoku, nihon-ryōri, nihon-shoku. Są to potrawy wymyślone w Japonii lub obecne w kuchni tego kraju od tak dawna, że stały się jej integralną częścią. Drugą grupę stanowią „dania w stylu zachodnim” (yōshoku), do której zalicza się potrawy, które pojawiły się w tym kraju po restauracji Meiji. Do grupy tej zaliczyć można na przykład kluski rāmen, czy kotlet wieprzowy tonkatsu.
Według sposobu przyrządzania, potrawy mogą należeć do następujących grup: su-no-mono – rodzaj potraw, sałatek z warzyw i mięsa ryb, przyprawianych octem ryżowym: namasu – danie z surowej ryby lub warzyw (pokrojonych w drobne paski) przyprawionych osłodzonym octem ryżowym (su), rodzaj su-no-mono; w okresie Nowego Roku sałatka (kōhaku-namasu → czerwono-biała) z daikonu i marchwi oznacza szczęście i jest jednym z elementów osechi-ryōri; ni-mono – dania gotowane: miso-shiru, sui-mono (rodzaj consommé, klarowny bulion z dodatkami unoszącymi się w nim), tonjiru (zupa miso z wieprzowiną i warzywami) – zupy, buliony; nabe-mono – dania gotowane w jednym naczyniu, jednogarnkowe, rodzaj „gorącego garnka”, np. shabu-shabu; danie o nazwie chanko-nabe (bulion, różne rodzaje mięsa, grzyby, tofu, warzywa jest podstawą diety zapaśników sumo; mushi-mono – dania gotowane na parze (np. chawan-mushi → krem jajeczny z kurczakiem, krewetkami, grzybami, nasionami miłorzębu, mitsuba → pietruszka japońska, Cryptotaenia japonica); aemono – posiekane ryby, skorupiaki lub warzywa przyprawione różnego rodzaju sosami, dressingiem; znaczenie słowa odnosi się zarówno do dressingu (często przetarte tofu, pasta sezamowa z dodatkiem shōyu i cukru), jak i do samej sałatki, potrawki z niego przygotowanej. teppan-yaki – mięso i warzywa pieczone na stalowej płycie; yaki-mono – dania z ryb, owoców morza, mięsa i drobiu, pieczone na ruszcie lub opalanym węglem drzewnym grillu; age-mono – dania smażone w głębokim oleju, w wąskim znaczeniu tempura; tsukemono – japońskie pikle, czyli warzywa marynowane lub poddane fermentacji mlekowej w celu ich dłuższego przechowywania; gohan – (1) gotowany ryż, (2) posiłek; asa-gohan (asa-meshi) → śniadanie, hiru-gohan → obiad, ban-gohan, yū-gohan → kolacja sushi – jedno z najbardziej znanych dań; z zaprawionego octem ryżu, nori i owoców morza..
Typowy posiłek Współcześnie Japończycy spożywają, podobnie jak Europejczycy, trzy posiłki dziennie. Zwykle w ich skład wchodzi zestaw potraw, nazywany ichijū-sansai, złożony z pięciu elementów. Są to: miska ryżu, miska zupy (stanowią one elementy obowiązkowe) oraz trzy potrawy – każda z innej grupy dań.
Zobacz też chāshū (chāshū-ramen) chikuwa curry japońskie (karē) dango dashi edamame enoki fugu gyūdon hijiki kombuKonbu → „n” wymawia się różnie w zależności od następującej po nim spółgłoski, przed: „m”, „p”, „b” → „m” (stąd kombu); przed: „n”, „r”, „ts”, „z”, „ch” „j” „t”, „d” → „n” (stąd np. tendon, ponzu).. mirin miso miso-shiru mochi nattō nori osechi-ryōri okonomiyaki rāmen sashimi shabu-shabu shichimi tōgarashi shiitake shōgayaki soba sos sojowy (shōyu) sukiyaki sushi takoyaki tempuraTenpura → „n” wymowa, jak powyżej konbu.. teriyaki tofu tonkatsu tsukemono udon umeboshi yakitori yuzu wakame wasabi zupy japońskie Targ rybny Tsukiji Targ rybny Toyosu Japońskie noże kuchenne
Uwagi
Przypisy
Bibliografia
Linki zewnętrzne Food and Drink Japanese Table Manners Specialized Japanese Restaurants (ceny) Popular Dishes Food and Drink Dining Out