Olga Nawoja Tokarczuk (ur. 29 stycznia 1962 w SulechowieOlga Tokarczuk | Biography | Artist | Culture.pl [dostęp 2025-11-19].) – polska pisarka, eseistka, scenarzystka i psycholożkaFundacja Olgi Tokarczuk [dostęp 2025-11-19]..
Jest laureatką Nagrody Nobla w dziedzinie literatury za rok 2018The Nobel Prize in Literature 2018 [dostęp 2025-11-19]. i zdobywczynią Międzynarodowej Nagrody Bookera (2018) za powieść „Bieguni”The Man Booker International Prize 2018 | The Booker Prizes [dostęp 2025-11-19]. oraz dwukrotną laureatką Nagrody Literackiej Nike (2008 i 2015) za powieści „Bieguni”Nagroda Literacka Nike 2008 | Olga Tokarczuk za „Biegunów” [dostęp 2025-11-19]. i „Księgi Jakubowe”Nagroda Literacka ‘Nike’ 2015 | Olga Tokarczuk za „Księgi Jakubowe” [dostęp 2025-11-19]., a także pięciokrotną laureatką Nagrody Literackiej Nike Czytelników (1997, 1999, 2002, 2008 i 2015) za zbiory opowiadań i powieści „Prawiek i inne czasy”Nagroda Nagroda Literacka Nike 1997 [dostęp 2025-11-19]., „Dom dzienny, dom nocny”Nagroda Literacka Nike 1999 [dostęp 2025-11-19]., „Gra na wielu bębenkach”Nagroda Literacka Nike 2002 | Wydarzenie | Culture.pl [dostęp 2025-11-19]., „Bieguni”Nagroda Literacka Nike 2008 | Wydarzenie | Culture.pl [dostęp 2025-11-19]. i „Księgi Jakubowe”Wydawnictwo Literackie [dostęp 2025-11-19]..
Tytuł doktora honoris causa nadało pisarce dziewięć uczelni wyższych: Uniwersytet WarszawskiOlga Tokarczuk doktorą honoris causa UW. Fundacja Olgi Tokarczuk [dostęp 2025-11-19]., Uniwersytet Jagielloński (2021)Olga Tokarczuk doktorem honoris causa Uniwersytetu Jagiellońskiego [dostęp 2025-11-19]., Uniwersytet WrocławskiOlga Tokarczuk doktorą honoris causa UWr. Fundacja Olgi Tokarczuk [dostęp 2025-11-19]., Uniwersytet Gdański (2024)Olga Tokarczuk doktorem honoris causa Uniwersytetu Gdańskiego | Polska Agencja Prasowa SA [dostęp 2025-11-19]., Uniwersytet SofijskiFundacja Olgi Tokarczuk [dostęp 2025-11-19]., Hong Kong Baptist UniversityFundacja Olgi Tokarczuk [dostęp 2025-11-19]., Uniwersytet w Tel Awiwie (2023)Olga Tokarczuk odebrała doktorat w Tel Awiwie. Noblistka ma szansę na wygraną w konkursie Eurowizji! [dostęp 2025-11-19]., Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej i Sorbona w Paryżu (2025)Francja: Olga Tokarczuk otrzymała tytuł doktora honoris causa paryskiej Sorbony [dostęp 2025-11-19]..
Została odznaczona Srebrnym Medalem „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”Lista laureatów Medalu Zasłużony Kulturze Gloria Artis – Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego [dostęp 2025-11-19]., Odznaką Honorową Złota „Zasłużony dla Województwa Dolnośląskiego”Olga Tokarczuk | Życie i twórczość | Artysta | Culture.pl [dostęp 2025-11-19]., Odznaką Honorową Powiatu KłodzkiegoOlga Tokarczuk | Życie i twórczość | Artysta | Culture.pl [dostęp 2025-11-19]. oraz Medalem Senatu RPSenat Rzeczypospolitej Polskiej / Aktualności / Spotkanie Marszałka Senatu z Olgą Tokarczuk [dostęp 2025-11-19].. W Norwegii uhonorowana tytułem Arne NæssOlga Tokarczuk uhonorowana tytułem Arne Næss [dostęp 2025-11-19]..
Jest Honorową Obywatelką Miasta i Gminy BardoOlga Tokarczuk Honorowy Obywatel Miasta i Gminy Bardo [dostęp 2025-11-20]., Nowej RudyHonorowi obywatele Gmina Miejska Nowa Ruda [dostęp 2025-11-20]., WrocławiaPisarka Olga Tokarczuk z tytułem Honorowej Obywatelki Wrocławia [dostęp 2025-11-20]., WarszawyOlga Tokarczuk honorową obywatelką Warszawy [dostęp 2025-11-20]. oraz KrakowaKraków. Olga Tokarczuk odebrała tytuł honorowej obywatelki miasta [dostęp 2025-11-20]..
Od września 2025 roku pełni funkcję honorowej wiceprezeski PEN InternationalOlga Tokarczuk, członkini Polskiego PEN Clubu, dołącza do władz PEN International jako wiceprezeska [dostęp 2025-11-20]..
Wczesne lata Olga Tokarczuk urodziła się w Sulechowie, a wychowała w Klenicy (woj. lubuskie)Fundacja Olgi Tokarczuk [dostęp 2025-11-20].. Jest absolwentką Liceum Ogólnokształcącego im. Cypriana Kamila Norwida w Kietrzu (1981). Ukończyła studia na Wydziale Psychologii Uniwersytetu Warszawskiego (1987)Fundacja Olgi Tokarczuk [dostęp 2025-11-20]..
Jako wolontariuszka pracowała z osobami z zaburzeniami psychicznymi. Po ukończeniu studiów została psychoterapeutką w poradni zdrowia psychicznego w WałbrzychuFundacja Olgi Tokarczuk [dostęp 2025-11-20].. Poznała prace Carla Gustava Junga, co wywarło wpływ na jej późniejszą twórczośćOlga Tokarczuk: I was very naive. I thought Poland would be able to discuss the dark areas of our history [dostęp 2025-11-20]..
Pierwsze publikacje Tokarczuk zadebiutowała w roku 1979 dwoma krótkimi opowiadaniami o tytułach „Świąteczne zabijanie ryby” i „Moi przyjaciele”. Ukazały się one w piśmie młodzieżowym „Na przełaj”. Młodzieńcze utwory prozą pisarka opublikowała pod pseudonimem Natasza BorodinNowa Panorama Literatury Polskiej [dostęp 2025-11-20]..
W następnych latach Tokarczuk publikowała recenzje i wiersze w prasie, m.in. w „Radarze”, „Życiu Literackim”, „Mandragorze”. Aż w roku 1989 wydała arkusz poetycki „Miasto w lustrach”.
W roku 1994 Tokarczuk opublikowała debiutancką powieść – „Podróż ludzi Księgi”Debiutancka powieść Olgi Tokarczuk wznowiona po ćwierć wieku [dostęp 2025-11-20].. Książka ukazała się nakładem wydawnictwa Przedświt i zdobyła nagrodę Polskiego Towarzystwa Wydawców KsiążekFundacja Olgi Tokarczuk [dostęp 2025-11-20].. Rok później Tokarczuk została członkinią Stowarzyszenia Pisarzy Polskich.
Była na stypendiach literackich w Stanach Zjednoczonych, BerlinieNowa Panorama Literatury Polskiej [dostęp 2025-11-21]. i AmsterdamieWiesz, że książka Tokarczuk „Bieguni” powstawała w Amsterdamie? [dostęp 2025-11-21]..
Dojrzała twórczość thumb|left|Olga Tokarczuk i Agnieszka Holland w MOK w Nowej Rudzie (2017)|alt=Obok siebie na fotelach siedzą dwie kobiety. Po lewej Tokarczuk w dredach spogląda na Holland, która trzyma mikrofon i przemawia machając dłońmi. W tle wyświetlane z rzutnika loga. W roku 1995 Tokarczuk opublikowała drugą powieść o tytule „E.E.”. Uznanie przyniosła jej jednak dopiero trzecia książka prozatorska, wydana rok później – „Prawiek i inne czasy”. Za nią Tokarczuk otrzymała nominację do Nagrody Literackiej NikeHistoria Nagrody Literackiej Nike [dostęp 2015-11-21]., a także Paszport „Polityki”Literatura: Olga Tokarczuk | Polityka.pl [dostęp 2025-11-21]. i Nagrodę Fundacji im. KościelskichLaureaci nagrody im. Kościelskich – Gmina Miłosław [dostęp 2025-11-21]..
Tokarczuk kontynuowała dobrą passę i w roku 1997 opublikowała zbiór opowiadań „Szafa”, a w roku 1998 powieść „Dom dzienny, dom nocny”.
W następnych latach ukazywały się kolejno „Gra na wielu bębenkach” (2001), „Ostatnie historie” (2004), „Anna In w grobowcach świata” (2006), „Bieguni” (2007), „Prowadź swój pług przez kości umarłych” (2009), „Księgi Jakubowe” (2015), „Opowiadania bizarne” (2018), „Czuły narrator” (2020) i „Empuzjon” (2022), a także współtworzone z ilustratorką Joanną Concejo „Zagubiona dusza” (2017) i „Pan Wyrazisty” (2023)Fundacja Olgi Tokarczuk [dostęp 2025-11-21]..
Sukcesy międzynarodowe Książki Tokarczuk przetłumaczono na dziesiątki języków, w tym bułgarski, serbski, ukraiński, niemiecki, francuski, włoski, angielski, czeski, hiszpański, portugalski, rosyjski, albański i chińskiRead Tokarczuk novels in your language! [dostęp 2025-11-21].. thumb|upright|O. Tokarczuk podczas prezentacji filmu Pokot na festiwalu w Berlinie (2017) Powieść „Prowadź swój pług przez kości umarłych” brytyjski dziennik „The Guardian” umieścił na liście 1000 najlepszych książek XXI wiekuPowieść Olgi Tokarczuk na liście 100 najlepszych książek XXI w. [dostęp 2025-11-21]., "The Telegraph" na liście 50 najlepszych książek wszech czasów, a amerykański tygodnik „Time” na liście 100 najlepszych thrillerów opublikowanych po 1800 rokuNajlepsze thrillery wszech czasów według „Time’a”. Polska pisarka na liście [dostęp 2025-11-21]..
„Bieguni” trafili na listę 100 najlepszych książek literatury światowej według niemieckiego tygodnika „Die Zeit”Powieść Olgi Tokarczuk wśród 100 najlepszych książek literatury światowej tygodnika „Die Zeit” [dostęp 2025-11-21].. „Księgi Jakubowe” z kolei znalazły się wśród 100 najlepszych książek z lat 1925–2025 według niemieckiego tygodnika „Der Spiegel”100 najlepszych książek ostatnich 100 lat. Aż dwoje polskich autorów na liście [dostęp 2025-11-21]..
„Empuzjon” został wyróżniony przez „New York Times” jako jedna z najlepszych książek roku 2024100 najlepszych książek 2024 roku. Polka na prestiżowej liście „New York Timesa” [dostęp 2025-11-22]..
W roku 2018 Tokarczuk została nagrodzona międzynarodowym Bookerem za „Biegunów” w tłumaczeniu Jennifer CroftOlga Tokarczuk z Bookerem. Ta książka wciąż działa [dostęp 2025-11-22].. A w roku 2019 otrzymała literackiego Nobla (za rok 2018). Nagrodę przyznano jej za „narracyjną wyobraźnię, która z encyklopedyczną pasją reprezentuje przekraczanie granic jako formę życia”Olga Tokarczuk laureatką literackiej Nagrody Nobla w 2018 r. [dostęp 2025-11-22]..
W roku 2017 na podstawie powieści „Prowadź swój pług przez kości umarłych” powstał film „Pokot” w reżyserii Agnieszki Holland. Film zdobył Srebrnego Niedźwiedzia podczas festiwalu BerlinaleNagrody dla filmu „Pokot” [dostęp 2025-11-20]..
Na początku września 2026 roku Olga Tokarczuk została laureatką Międzynarodowej Nagrody Literackiej Halldóra Laxnessa.
Działalność pozaliteracka W 2020 roku Tokarczuk założyła fundację swojego imieniaOlga Tokarczuk powoła we Wrocławiu fundację wspierającą pisarzy i badania nad literaturą [dostęp 2025-11-22].. Fundacja Olgi Tokarczuk ma promować kulturę polską za granicą oraz wspierać „ochronę praw człowieka i ochronę środowiska, demokrację, społeczeństwo obywatelskie, swobody obywatelskie, prawa kobiet, prawa zwierząt”Fundacja Olgi Tokarczuk [dostęp 2025-11-22]., a także przeciwdziałać dyskryminacji. thumb|upright|Olga Tokarczuk podczas III Festiwalu Góry Literatury (2017) Fundacja ma też przyczynić się do wszechstronnego rozwoju Polski, a w szczególności Wrocławia, Dolnego Śląska, Ziemi Lubuskiej i powiatów wałbrzyskiego oraz kłodzkiego.
W roku 2021 fundacja zorganizowała Akcję Okaleczonych KsiążekHejterzy Olgi Tokarczuk zniszczyli jej książki. Poszły na aukcji za 40 tys. zł [dostęp 2025-11-22].. Prawicowi fundamentaliści oskarżyli Tokarczuk o „szkalowanie Polski” i urządzili zmasowaną akcję niszczenia jej książek i odsyłania ich noblistce – z obelgami. Fundacja Tokarczuk uszkodzone egzemplarze wystawiła na aukcję, a zebrane w jej efekcie pieniądze, ponad 40 tys. zł, przekazała organizacjom wspierającym społeczność LGBT+Aukcja okaleczonych książek Olgi Tokarczuk [dostęp 2025-11-22]..
Od roku 2022 Fundacja Olgi Tokarczuk organizuje Festiwal Góry Literatury. Impreza istnieje od roku 2015. Powstała z inicjatywy Tokarczuk. „Jej głównymi celami były i pozostają aktywizowanie kulturalne oraz obywatelskie mieszkańców i mieszkanek ziemi kłodzkiej i aglomeracji wałbrzyskiej, promocja kultury oraz czytelnictwa, upowszechnianie i wzmacnianie postaw ekologicznych i równościowych oraz promocja regionu”Festiwal Góry Literatury [dostęp 2025-11-22]..
Olga Tokarczuk jest członkinią rady Fundacji im. Stefana BatoregoRada i Zarząd | Fundacja im. Stefana Batorego [dostęp 2025-11-22]..
W roku 2020 Tokarczuk dołączyła do Unii LiterackiejUnia Literacka [dostęp 2025-11-22]..
Poglądy, odbiór Jest feministką. Wspiera działania na rzecz ochrony środowiska, praw zwierząt, równouprawnienia i społeczeństwa obywatelskiego. Jest członkinią Rady Fundacji im. Stefana Batorego. Regularnie uczestniczy w paradach równości. Deklaruje, że nie należy do Kościoła katolickiego. W przemowie noblowskiej wspomniała Wikipedię, którą podziwia i wspiera, a którą porównała z koncepcją pansofii Jana Amosa Komenskiego, czyli omniscjencji – wiedzy pełnej. W wypowiedzi z maja 2026 roku przyznała, że eksperymentowała również z jednym z modeli LLM i była pod wrażeniem tego, jak „fantastycznie powiększa on horyzonty i pogłębia myślenie kreatywne”.
Publikacje
Powieści +TytułWydawnictwoRok