thumb|skaluj|Grób Dionizego Smoleńskiego (oraz jego żony i Rudolfa Ostrihanskiego) Dionizy Smoleński (ur. 6 października 1902 w Łodzi, zm. 8 lutego 1984 w Warszawie) – polski specjalista z zakresu teorii spalania, materiałów wybuchowych oraz balistyki wewnętrznej, profesor Politechniki Wrocławskiej i Politechniki Warszawskiej. Pierwszy samodzielny rektor Politechniki Wrocławskiej (1951–1960), w latach 1965–1969 rektor Politechniki Warszawskiej. Członek PAN, sekretarz naukowy, potem wiceprezes, w latach 1960–1963 przewodniczący Komitetu do Spraw Techniki. Poseł na Sejm PRL II i V kadencji.

Życiorys Syn Mariana, księgowego i Weroniki z OstrowskichAkt chrztu 5801/1902, parafia rzymskokatolicka Podwyższenia Świętego Krzyża w Łodzi, sygn. 39/1563/0/-/120, Archiwum Państwowe w Łodzi.. Jego starszym bratem był Eugeniusz Jan, kapitan Wojska Polskiego zamordowany w zbrodni katyńskiejAkt chrztu 4587/1901, parafia rzymskokatolicka Podwyższenia Świętego Krzyża w Łodzi, sygn. 39/1563/0/-/106, Archiwum Państwowe w Łodzi..

W 1921 zdał maturę w Państwowym Gimnazjum im. Mikołaja Kopernika w ŁodziJan Kamiński (red.), Nasz Wiek. Gimnazjum i Liceum imienia Mikołaja Kopernika w Łodzi 1906–2006. Zarys historyczny. Wspomnienia., 2006, s. 485, .. 16 października 1923 usiłował wraz z kolegą Bohdanem Gablerem popełnić samobójstwo rozszerzone przy użyciu rewolweru; ponieważ to on obsługiwał broń i w przeciwieństwie do Gablera przeżył postrzał, został oskarżony o zabójstwo i skazany na sześć miesięcy więzienia (bronił go Eugeniusz Śmiarowski). 23 listopada 1926 ukończył studia na Wydziale Chemii Politechniki Warszawskiej z tytułem inżyniera chemika. Po studiach odbył roczną (1927–1928) służbę wojskową w Szkole Podchorążych Rezerwy Piechoty Nr 7 w Śremie. W 1929 podjął swoją pierwszą pracę w Komisji Doświadczalnej Centralnej Szkoły Strzelniczej w Toruniu, na stanowisku kierownika laboratorium chemicznego, pirotechnicznego i fotograficznego. W 1932 został przeniesiony do Centrum Wyszkolenia Piechoty w Rembertowie, a w 1935 trafił do Centrum Badań Balistycznych Instytutu Technicznego Uzbrojenia w Zielonce, gdzie pełnił funkcję referendarza w dziale doświadczalnym. W tym czasie został także starszym asystentem w Zakładzie Balistyki PW.

W trakcie II wojny światowej wstąpił do Armii Krajowej, gdzie służył jako zastępca Szefa Służby Uzbrojenia Komendy Głównej AK oraz dowódca oddziału AK w Zielonce. W 1944 został wywieziony z rodziną do Wrocławia, gdzie po wojnie współorganizował filię Państwowego Zakładu Higieny. Dionizy Smoleński miał duże zasługi w odbudowie wrocławskiej uczelni – Uniwersytetu i Politechniki (do 1951 uczelnie te funkcjonowały łącznie), z którą był związany od 1946 do 1960, obejmując najwyższe stanowisko w 1952, kiedy został mianowany rektorem PWr. Następnie powrócił do Warszawy, gdzie kontynuował pracę naukowo-dydaktyczną. Przez pierwsze trzy lata przewodniczył Komitetowi do Spraw Techniki w rządach Józefa Cyrankiewicza, za jego sprawą rozpoczęto opracowywanie rocznych i pięcioletnich planów badań naukowych oraz zintegrowano badania naukowe prowadzone przez różne jednostki. W listopadzie 1947 wstąpił do Polskiej Partii Socjalistycznej, a w grudniu 1948 wraz z nią do Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej. Pełnił mandat poselski na Sejm PRL II (w latach 1957–1961, w okręgu Wrocław) i V (w latach 1969–1972, w okręgu Katowice) kadencji.

Jako przewodniczący polskiej delegacji w Komisji Nauki i Techniki Rady Wzajemnej Pomocy Gospodarczej, przyczynił się do powstania Międzynarodowego Instytutu Niskich Temperatur we Wrocławiu i Międzynarodowego Centrum Matematycznego im. Stefana Banacha w Warszawie.

Od 1961 pracował na Politechnice Warszawskiej na Wydziale Mechanicznym Energetyki i Lotnictwa, w 1970 był profesorem zwyczajnym w Instytucie Techniki Cieplnej na Wydziale Mechanicznym i Energetyki Cieplnej, a w latach 1965–1969 pełnił funkcję rektora uczelni, przyczyniając się do istotnych zmian organizacyjnych. Z jego inicjatywy powstał nowy kierunek studiów, dostosowany do potrzeb ówczesnego rynku pracy – inżynieria chemiczna, powołano Instytut Inżynierii Materiałowej na Wydziale Mechanicznym Energetyki i Lotnictwa, oraz ustanowiono nowy terminarz przyjęć na studia, umożliwiając kandydatom rekrutację w dwóch terminach – w lipcu i w lutym. Za jego kadencji uruchomiono Filię w Płocku (1967), podniesiono liczbę studentów po przyłączeniu Wieczorowej Szkoły Inżynierskiej do PW (1966), oraz uruchomiono dzienne studia inżynierskie (1967). W czasie pełnienia wysokich stanowisk w szkolnictwie wyższym, był bardzo aktywny na polu naukowym; w 1964 został członkiem korespondentem, w 1969 członkiem rzeczywistym Polskiej Akademii Nauk, w latach 1969–1980 był członkiem jej prezydium, w latach 1969–1971 sekretarzem naukowym, w latach 1972–1974 wiceprezesem PANCzłonkowie PAN: Skorowidz.. Należał także do wielu rad naukowych i towarzystw m.in. Wrocławskiego Towarzystwa Naukowego i Polskiego Towarzystwa Cybernetycznego.

Badania naukowe, którym się poświęcił dotyczyły balistyki wewnętrznej, materiałów wybuchowych i techniki spalania. Swoje doświadczenia i wiedzę zawarł w książkach i licznych artykułach, m.in. na łamach „Wiadomości Chemicznych”, „Zeszytów Naukowych Politechniki Wrocławskiej” i „Archiwum Budowy Maszyn”.

W 1961 został pierwszym doktorem honoris causa Politechniki Wrocławskiej. We wrześniu 1973 przeszedł na emeryturę. Tytuł doktora honoris causa w 1976 przyznała mu również Politechnika Warszawska.

Jego żoną była Wacława z Rażniewskich (1904–1989). Mieli córkę Barbarę (ur. 1931), historyk.

Zmarł 8 lutego 1984 w Warszawie, został pochowany z honorami w Alei Zasłużonych cmentarza Wojskowego na Powązkach (kwatera A32-tuje-12). Władze partyjne i państwowe reprezentowali na pogrzebie: członek Biura Politycznego KC PZPR prof. Tadeusz Porębski, zastępca przewodniczącego Rady Państwa prof. Kazimierz Secomski oraz minister nauki, szkolnictwa wyższego i techniki prof. Benon MiśkiewiczPogrzeb prof. Dionizego Smoleńskiego, „Trybuna Ludu”, nr 38, 14 lutego 1984, s. 8..

Stanowiska Kierownik laboratorium chemicznego, pirotechnicznego i fotograficznego Komisji Doświadczalnej Centralnej Szkoły Strzelniczej w Toruniu Referendarz w dziale doświadczalnym Centrum Badań Balistycznych Instytutu Technicznego Uzbrojenia w Zielonce k. Warszawy Starszy asystent w Zakładzie Balistyki PW Zastępca szefa Służby Uzbrojenia Komendy Głównej AK Komendant poligonu w Zielonce Asystent naukowy w Dziale Badania Żywności i Przedmiotów Użytku Państwowego Instytutu Higieny w Warszawie Kierownik działu badań żywności Państwowego Zakładu Higieny 1946–1947 – ekspert techniczny w grupie przemysłu chemicznego BGK, Oddział we Wrocławiu 1946 – adiunkt przy Katedrze Technologii Organicznej, Wydział Chemii Technicznej Uniwersytetu i Politechniki we Wrocławiu; 1946 – zastępca profesora na Wydziale Matematyczno-Przyrodniczym, Wydział Chemii Technicznej Uniwersytetu i Politechniki we Wrocławiu; 1947–1949 – zastępca profesora na Katedrze Technologii Materiałów Wybuchowych (od 1955 Katedra Związków Azotowych II), Wydział Chemii Technicznej Uniwersytetu i Politechniki we Wrocławiu 1948/1949–1950/1951 – prorektor Uniwersytetu i Politechniki we Wrocławiu 1950/1951 – pełniący obowiązki rektora Politechniki Wrocławskiej 1952/1953–1959/1960 – rektor Politechniki Wrocławskiej 1960–1963 – przewodniczący Komitetu do Spraw Techniki 1961–1966 – kierownik Zakładu Teorii Spalania w Katedrze Silników Spalinowych, Przemysłowych i Lotniczych na Wydziale Mechanicznym Energetyki i Lotnictwa Politechniki Warszawskiej 1966–1968 – kierownik Katedry Silników Spalinowych, Przemysłowych i Lotniczych na Wydziale Mechanicznym Energetyki i Lotnictwa Politechniki Warszawskiej; 1961–1967 – kierownik Katedry Balistyki Wewnętrznej i Teorii Spalania w Wojskowej Akademii Technicznej 1963–1970 – zastępca przewodniczącego Komitetu Nauki i Techniki 1964–1967 – zastępca przewodniczącego Komitetu Nagród Państwowych 1965/1966-1968/1969 – rektor Politechniki Warszawskiej 1967–1984 – sekretarz Komitetu Nagród Państwowych 1968–1971 – sekretarz PAN 1971–1974 – wiceprezes PAN 1984 – przewodniczący Komitetu Nagród Państwowych od 1970 – profesor zwyczajny w Instytucie Techniki Cieplnej na Wydziale Mechanicznym i Energetyki Cieplnej 1975–1977 – redaktor naczelny kwartalnika „Archiwum Termodynamiki i Spalania” Przewodniczący polskiej delegacji w Komisji Nauki i Techniki RWPG

Członkostwa od 1953 – członek Sekcji Technicznej Rady Głównej Szkolnictwa Wyższego 1953 – członek zwyczajny Wrocławskiego Towarzystwa Naukowego od 1961 – członek Państwowej Rady do Spraw Pokojowego Wykorzystania Energii Jądrowej 1960–1967 – członek Komisji Planowania przy Radzie Ministrów 1960–1969 – członek Komitetu Nauk Chemicznych od 1962 – członek Rady Społeczno-Naukowej Towarzystwa Przyjaźni Polsko-Amerykańskiej od 1963 – członek Polskiej Sekcji Międzyrządowej Polsko-Radzieckiej Komisji Współpracy Gospodarczej i Naukowo-Technicznej od 1963 – członek rady naukowej Instytutu Techniki Cieplnej 1963–1966 – członek rady naukowej Zakładu Syntezy Organicznej PAN od 1964 – członek korespondent PAN 1965–1969 – członek prezydium Zarządu Głównego Ligi Obrony Kraju 1965–1968 – członek rady naukowej Instytutu Chemii Stosowanej w Warszawie od 1969 – członek rzeczywisty PAN 1972–1977 – członek Komitetu Naukowego Termodynamiki i Spalania od 1972 – członek Komitetu ds. Badań i Pokojowego Wykorzystania Przestrzeni Kosmicznej od 1975 – członek Rady Towarzystw Naukowych i Upowszechniania Wiedzy PAN członek Centralnej Rady Związków Zawodowych

Ordery i odznaczenia Order Budowniczych Polski Ludowej (1979) Order Sztandaru Pracy I klasy (dwukrotnie: 1964) Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski (1974) Order Sztandaru Pracy II klasy (1959) Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski (28 września 1954) („w 10 rocznicę Polski Ludowej za zasługi w pracy naukowej i dydaktycznej”). Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski (22 lipca 1951) („za wybitną działalność naukową”). Złoty Krzyż Zasługi (14 października 1947) („za zasługi położone przy odbudowie i organizacji wyższych uczelni we Wrocławiu”). Srebrny Krzyż Zasługi (1937) Medal 30-lecia Polski Ludowej (1974) Medal 10-lecia Polski Ludowej (24 lutego 1955) – Uchwała Rady Państwa z dnia 24 lutego 1955 r. nr 0/343 – na wniosek Ministra Szkolnictwa Wyższego. Złoty Medal „Za zasługi dla obronności kraju” (1973) Srebrny Medal „Za zasługi dla obronności kraju” (1971) Medal Komisji Edukacji Narodowej (1968) Medal im. Mikołaja Kopernika PAN (1975) Medal 25-lecia Politechniki Śląskiej (1969) Medal za Wybitne Zasługi dla Rozwoju Politechniki Wrocławskiej (1970) Medal na 500-lecie urodzin Mikołaja Kopernika (1973) Odznaka tytułu honorowego „Zasłużony Nauczyciel Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej” Złota Odznaka „Zasłużony dla Politechniki Warszawskiej” Odznaka honorowa Polskiego Towarzystwa Astronautycznego (1971) Komandor I klasy Orderu Lwa Finlandii (Finlandia, 1974) Medal z okazji 100-lecia Bułgarskiej Akademii Nauk (Bułgaria, 1973) Złoty Medal Słowackiej Akademii Nauk (Czechosłowacja, 1970)

Nagrody i wyróżnienia 1953 – Nagroda Państwowa II stopnia 1961 – tytuł doktora honoris causa Politechniki Wrocławskiej 1969 – tytuł członka honorowego Stowarzyszenia Inżynierów i Techników Przemysłu Chemicznego 1974 – tytuł członka honorowego Polskiego Towarzystwa Cybernetycznego 1974 – tytuł członka honorowego Towarzystwa Przyjaciół Nauk w Legnicy 1976 – tytuł doktora honoris causa Politechniki Warszawskiej 1978 – tytuł członka honorowego Towarzystwa Naukowego Płockiego

Wybrane publikacje Balistyka wewnętrzna, Warszawa 1949. Teoria materiałów wybuchowych, Warszawa 1954. Ładunki kumulacyjne w wojsku, górnictwie i przemyśle (współautor Henryk Nowak), Warszawa 1974. Spalanie materiałów wybuchowych, Warszawa 1979. Detonacja materiałów wybuchowych, Warszawa 1981.

Przypisy

Bibliografia