thumb|Friedrich Kühn – popiersie Józefa Sułkowskiego thumb|Fort Sulkowski thumb|Upamiętnienie Sułkowskiego na południowej kolumnie Łuku Triumfalnego w Paryżu Józef Sułkowski herbu Sulima (ur. 18 stycznia 1773 w Raab, zm. 22 października 1798 w Kairze) – polski oficer, adiutant Napoleona, kawaler maltańskiCiąg dalszy Kalendarzyka narodowego i obcego na rok ... 1792, czyli II część, z konstytycyami od roku 1788 dnia 6 października do roku 1791 dnia 23 grudnia przez daty oznaczonemi, s. 428. i Kawaler Orderu Virtuti Militari.

Urodzony na Węgrzech w miejscowość Raab, oficjalnie syn grafa Teodora Sułkowskiego, pułkownika wojsk cesarskich, i Węgierki Julii Quelisk. Pochodzenie Józefa Sułkowskiego jest dość tajemnicze ("syn dwóch ojców i trzech matek"). Według jednej z hipotez był naturalnym synem księcia Franciszka Sułkowskiego (1733-1812) i księżnej Marianny Radziwiłłowej z Lubomirskich (1730-1795).

Życiorys Wychowany przez stryja, ordynata rydzyńskiego księcia Augusta Sułkowskiego. 1 stycznia 1783 roku rozpoczął, jako kadet, służbę w 10 Regimencie Pieszym Koronnym. 1 kwietnia 1784 roku awansował tam na podchorążego, następnie 29 grudnia tegoż roku na chorążego. 15 maja 1786 roku awansował na porucznika, a 16 czerwca 1791 roku na kapitana. Mimo arystokratycznego pochodzenia Konstytucję 3 maja uważał za „nieśmiałą, niepełną, zbyt ustępliwą wobec kastowych uprzedzeń i wstecznych wyobrażeń szlachty”.

Uczestniczył w wojnie polsko-rosyjskiej w 1792 roku, jako jeden z pierwszych został odznaczony nowo ustanowionym orderem Virtuti Militari za męstwo okazane podczas obrony przeprawy mostowej podczas bitwy pod Zelwą. Generał Michał Zabiełło tak pisał o nim do króla:

Po zakończeniu wojny wyjechał do Francji, gdzie od rewolucyjnego rządu francuskiego otrzymał misję dyplomatyczną do Turcji. Misji tej jednak nie wypełnił, gdyż dowiedziawszy się o wybuchu insurekcji kościuszkowskiej w 1794 roku, przekradł się z powrotem do kraju, aby stanąć do walki. Przybył za późno, gdyż powstanie już upadało. Po krótkim udziale w ostatnich walkach ponownie wyjechał do Francji. Od 1793 r. obywatel Republiki Francuskiej.

We Francji udało mu się wstąpić do armii francuskiej w stopniu kapitana i otrzymać przydział do generała Berthiera w północnych Włoszech. Traktowany z nieufnością, przez pierwsze miesiące służby w Armii Włoch był odsuwany od pracy sztabowej i wysyłany do walki. Wyróżniwszy się walecznością podczas ataku na czele trzystu grenadierów na redutę San Giorgio i zdolnościami taktycznymi w czasie kampanii włoskiej w 1796 roku, Sułkowski został zauważony przez Napoleona, który mianował go swoim adiutantem. W bitwie pod Arcole został poważnie ranny, ratując życie Napoleona. Po zakończeniu kampanii włoskiej powrócił do Paryża, gdzie zajął się organizowaniem biblioteki wojskowej dla Bonapartego. Wszedł w spór z Janem Henrykiem Dąbrowskim na tle listy obsady oficerskiej Legionów Polskich we Włoszech, w którym Napoleon wziął stronę Dąbrowskiego. Chcąc odzyskać utraconą pozycję u Napoleona, odrzucił ofertę nowego wodza Armii Włoch, generała André Massény, który zamierzał mianować go szefem swojego sztabu głównego.

W 1798 roku otrzymał nominację na brygadiera i wyruszył z Napoleonem na wyprawę do Egiptu. Sułkowski jako jeden z pierwszych wdarł się na mury twierdzy na Malcie. Brał udział w kilku bitwach (m.in. podczas oblężenia Aleksandrii i w bitwie pod piramidami), odnosząc rany. Za odwagę wykazaną podczas bitwy pod Salkeyeh Napoleon awansował go z szefa szwadronu na szefa brygady, co oznaczało zamianę szlifów kapitana na dystynkcje pułkownika. Po podleczeniu ran Sułkowski został przydzielony przez Napoleona do zadań cywilnych w Instytucie Egipskim; zajmował się organizacją sądów i oświatą. Zginął 22 października 1798 roku, gdy wracając ze zwiadu, na przedmieściach Kairu został zaatakowany przez oddział powstańczy. Aby uczcić jego pamięć, Napoleon nazwał imieniem Sułkowskiego jeden z fortów pod Kairem. Jego nazwisko też zostało wpisane na kolumnie południowej Łuku Triumfalnego w Paryżu. Nazwę (ros. Мыс Сулковского, ang. Mys Sulkovskogo) nosi północny cypel Wyspy Miedzianej należącej do Wysp Komandorskich, na wschód od Kamczatki, na Morzu Beringa.

W swym raporcie dla Dyrektoriatu Bonaparte napisał:

Sułkowski w kulturze Sułkowski jest tytułowym bohaterem dramatów Stefana Żeromskiego Sułkowski (1910) oraz Romana Brandstaettera Józef Sułkowski (1952).

Jest też główną postacią 3 obrazów batalistycznych, autorstwa Stanisława Eugeniusza Bodes, z serii Chwała Bohaterom – Dzieje Oręża Polskiego: Bitwa pod Piramidami – 21/22 VII 1798 Bitwa pod Salhayeh – 11 VIII 1798 Kair – śmierć Józefa Sułkowskiego – 22 X 1798

Zobacz też Sułkowscy

Przypisy

Bibliografia Źródła

Opracowania

Linki zewnętrzne

Józef Sułkowski – publikacje w bibliotece Polona

Kategoria:Kapitanowie piechoty I Rzeczypospolitej Kategoria:Kawalerowie maltańscy (I Rzeczpospolita) Kategoria:Ludzie związani z Rydzyną (I Rzeczpospolita) Kategoria:Nazwiska zapisane na Łuku Triumfalnym w Paryżu Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Kawalerskim Orderu Virtuti Militari (I Rzeczpospolita) Kategoria:Polacy – oficerowie armii francuskiej Kategoria:Polacy – uczestnicy kampanii egipskiej 1798–1801 Kategoria:Polacy upamiętnieni nazwami obiektów fizjograficznych na Ziemi Józef Kategoria:Uczestnicy wojny polsko-rosyjskiej 1792 Kategoria:Urodzeni w 1773 Kategoria:Zmarli w 1798 Kategoria:Ludzie urodzeni w Rydzynie