Siła państwa (siła kraju, siła narodowa, potęga państwa, potęga narodowa) – suma wszystkich zasobów, jakimi dysponuje naród lub państwo w osiąganiu narodowych celówOrłowski Witold: Stulecie chaosu. Alternatywne dzieje XX wieku. Wydawnictwo OPEN, 2006.. Według stanowiska wyrażanego przez przedstawicieli polskiej Akademii Obrony Narodowej siła narodowa to dynamiczny zbiór czynników materialno-energetycznych, społecznych i kulturowych w wymiarze jednostkowym, narodowym (państwowym) i międzynarodowym, które – wzajemnie się przenikając – tworzą podstawę sukcesu narodu (państwa) w zakresie realizacji jego interesów i celów narodowych* .
Składniki siły państwa Siła państwa składa się z różnych elementów (atrybutów, instrumentów), które można podzielić na dwie kategorie w oparciu o ich pochodzenie i odpowiedniość – „narodowe” i „społeczne”Jablonsky"m : http://www.strategicstudiesinstitute.army.mil/pubs/display.cfm?pubID=1004.
Narodowe: geografia, zasoby, ludność, Społeczne (socjalne): ekonomiczne, polityczne, militarne, psychologiczne, informacyjne.
Ważne czynniki geograficzne, takie jak: położenie geograficzne (geopolityka), klimat, topografia i powierzchnia, odgrywają główną rolę w możliwościach danego państwa w uzyskaniu siły. Położenie geopolityczne ma znaczny wpływ na politykę zagraniczną danego państwa.
Pomiar siły państwa Istnieją rozmaite wzory pomiaru siły państwa zależne od stopnia uwzględnienia w nich poszczególnych czynników. Według modelu, który zaproponował Mirosław Sułek, produkt krajowy brutto (D) reprezentuje czynnik ekonomiczny, wydatki wojskowe (W) oraz liczba żołnierzy służby czynnej (S) – czynnik militarny. Stopa wydatków wojskowych (m) reprezentuje czynnik moralny, tzw. napięcie woli oraz czynnik strategiczny, czyli uznanie roli czynnika militarnego. Czynnik demograficzny zaś reprezentowany jest przez ludność (L), natomiast czynnik geograficzny – przez powierzchnię (p)https://web.archive.org/web/20130805121752/http://geopolityka.net/wp-content/uploads/2013/07/BG_nr_2.pdf Globalny układ sił ujęcie ilościowe w: Biuletyn Polskiego towarzystwa Geopolitycznego IV-VI 2013, s. 6-9. Potęga państwa jest mierzona w milimirach, przyjmując że ogólna potęga świata wynosi 1 mir.
Potęga pierwszych 10 państw świata w 2011 r.https://web.archive.org/web/20160403151346/http://www.geopolityka.org/programy/potegi-panstw Projekt badawczy – Potęgi ogólne państw członkowskich Organizacji Narodów Zjednoczonych w poszczególnych latach:
L.p. Państwo Potęga1. 139,462. Chiny 119,023. 43,484. 39,565. 38,696. 31,647. 28,478. 24,479. 21,1210. 19,9
„” i „” Joseph Nye – amerykański politolog i pracownik instytucji związanych z polityką międzynarodową rozróżnia między następującymi rodzajami siły państwa:
„Twarda siła” (ang. „”) – jest to potencjał danego państwa wynikający z czynników geostrategicznych i ekonomicznych. „Miękka siła” (ang. „”) – zdolność państwa do pozyskiwania sojuszników i zdobywania wpływów dzięki atrakcyjności własnej kultury, polityki i ideologiiJoseph Nye: Soft Power. Jak Osiągnąć Sukces W Polityce Światowej – perswazyjne środki oddziaływania politycznego (kultura, propaganda, dyplomacja) Warszawa: Wydawnictwa Akademickie i Profesjonalne, 2007.
Na tej podstawie opisuje współczesne relacje międzynarodowe jako „trójpłaszczyznową szachownicę”:
W wymiarze geostrategicznym główną rolę pełnią Stany Zjednoczone jako supermocarstwo, pozostałe to wielkie mocarstwa o aspiracjach globalnych np.: Unia Europejska, Chiny, Rosja, Japonia czy Indie. W wymiarze geoekonomicznym: główną rolę odgrywa triada: USA – Unia Europejska – Azja Wschodnia (Chiny i Japonia), pozostali to transnarodowe korporacje lub międzynarodowe instytucje finansowe. „Miękka siła” – główną rolę odgrywa triada: Unia Europejska – Japonia – USA, pozostałymi są: transnarodowe korporacje, międzynarodowe instytucje finansowe, ugrupowania religijne oraz organizacje pozarządowe.
„Twarda siła” i „miękka siła” tworzą razem tzw. „rozważną potęgę” (ang. ):
Kompleksowy wskaźnik możliwości narodowej
Kompleksowy wskaźnik możliwości (zdolności) narodowej (ang. – ) został opracowany przez J.Davida Singera dla projektu „Zależności między wojnami” w 1963 roku. Posługuje się średnią z procentowego udziału względem całego świata w sześciu różnych składnikach. Składniki te reprezentują siłę demograficzną, ekonomiczną i militarną. CINC mierzy jedynie potencjał – „twardą siłę” () i może nie wykazywać „miękkiej siły” ().
Współczynnik = państwo / świat
CINC = (TPR + UPR + ISPR + ECR + MER + MPR) : 6
Gdzie:
TPR = współczynnik całkowitej populacji kraju
UPR = współczynnik populacji miejskiej kraju
ISPR = współczynnik krajowej produkcji żelaza i stali
ECR = współczynnik konsumpcji energii
MER = współczynnik wydatków na zbrojenia
MPR = współczynnik personelu militarnego
Tabela CINC (pierwsze 30 państw – według danych z 2007 i 2012):
Państwo Miejsce w 2007 CINC w 2007 Miejsce w 2012 CINC w 2012 1 198 578 2 2 181 166 2 142 149 1 1 393 526 3 73 444 3 808 987 4 42 675 5 35 588 5 39 274 4 400 789 6 24 597 6 250 626 7 24 082 8 179 105 8 23 878 7 232 122 9 21 158 10 15 277 10 18 924 15 142 069 11 17 420 18 128 479 12 14 317 11 152 386 13 13 772 13 145 536 14 13 708 14 144 468 15 13 450 9 157 625 16 12 925 17 132 601 17 12 269 12 150 392 18 11 835 23 82 312 19 11 389 24 81 208 20 10 883 16 137 426 21 10 683 20 91 552 22 9713 19 98 926 23 8060 26 74 687 24 8010 28 69 907 25 7973 25 77 178 26 7792 21 90 817 27 7612 22 88 437 28 7113 27 72 981 29 6939 35 54 93 30 6395 33 56 29 31 6316 29 69 406 32 6174 30 66 779
Inne modele pomiaru Wzór Ray Cline'a Ray S. Cline opracował wzór obliczania siły kraju z uwzględnieniem woli urzeczywistnienia strategii państwowej:
P = (M+G+W) x (S+Wa) P – potęga przekładana na rolę M – masa krytyczna (ludność i terytorium) G – potencjał gospodarczy W – potencjał wojskowy S – strategia Wa – wola urzeczywistnienia strategii państwowejhttp://web.archive.org/web/20110716022936/http://www.fgu.edu.tw/~academic/up1/malayconference1/paperscollection.files/conferefncepapers/chang.pdf Ching Lung-Chang: – „Pomiar potęgi narodowej”, tabela porównawcza wyników z różnych modeli : s.12-13
Leszek Moczulski, nawiązując do powyższego modelu R.S. Cline'a, twierdzi, że ogólna potęga (siła) państwa równa się iloczynowi potencjałów: materialnego (M), duchowego (D) i intelektualnego (I)L.Moczulski: Geopolityka – potęga w czasie i przestrzeni. Warszawa: 1999, s.402-403.
P = (M) x (I) x (D)
Wszechstronna siła kraju Wszechstronna siła kraju ( – ) to wskaźnik opracowany przez politologów chińskich.
Siła = Masa krytyczna + Siła ekonomiczna + Siła militarna : 3
Gdzie:
masa krytyczna = ((ludność kraju : ludność świata) x 100)) + ((powierzchnia : powierzchnia świata) x 100))http://web.archive.org/web/20110716022936/http://www.fgu.edu.tw/~academic/up1/malayconference1/paperscollection.files/conferefncepapers/chang.pdf Ching Lung-Chang: – „Pomiar potęgi narodowej” Omówienie s. 7-8, tabela: s.12-13, według danych z lat 1977-1993
Tabela CNP – 29 najsilniejszych państw świata i Unia Europejska:
Lp Państwo CNP1 USA37,229225px ZSRR (do 1991) 35,608325px Unia Europejska28,2444 Rosja 16,4565 Chiny 14,9116 Japonia11,2807 Niemcy7,6828 Indie7,1199 Niemcy ZachodnieNiemcy Zachodnie – potoczna nazwa Republiki Federalnej Niemiec (RFN) w l. 1949-90 w odróżnieniu od Niemieckiej Republiki Demokratycznej (NRD) określanej jako Niemcy Wschodnie. Tu użyta, dlatego że RFN istnieje nadal jako zjednoczone Niemcy(do 1990)6,86610 Francja6,20511 Wielka Brytania5,05412 Kanada4,52013 Brazylia4,50714 Włochy4,17815 Australia3,04416 Arabia Saudyjska2,27517 Iran2,27518 Indonezja2,00319 Polska1,97620 Hiszpania1,96921 Meksyk1,79822 Argentyna1,6742325px NRD (do 1990)1,56124 Irak1,54025 Holandia1,32526 Ukraina1,30027 Korea Południowa1,25328 Czechy1,13929 Pakistan1,1053025px RPA1,067
Model Witolda Orłowskiego Witold Orłowski opracował sposób wyliczania indeksu łącznej siły państwa (kraju) w stosunku do siły świata. Składają się nań w następujących proporcjach: liczba ludności i powierzchnia (łącznie 5%), Produkt Krajowy Brutto (50%), indeks potencjału naukowo-technicznego (22,5%), indeks potencjału militarnego (22,5%).Dane wchodzące w skład indeksu zostały przedstawione jako udział danego kraju w sumie obliczonej dla 31 krajów objętych badaniem (z wyjątkiem ludności i powierzchni – gdzie został podany udział w sumie dla całego świata).
Na tej podstawie zaszeregował poszczególne kraje do różnych rodzajów mocarstw w XX wiekuOrłowski Witold: Stulecie chaosu. Alternatywne dzieje XX wieku. Wydawnictwo OPEN, 2006. s.536-537:
supermocarstwa (dominujące w świecie) – powyżej 20% ogólnego potencjału świata mocarstwa światowe (gracz globalny) – powyżej 15% ogólnego potencjału świata wielkie mocarstwa (mocarstwo regionalne z globalnymi aspiracjami) – od 10% do 15% ogólnego potencjału świata mocarstwa regionalne (dominujące w regionie) – od 5% do 10% ogólnego potencjału świata pozostałe państwa – aspirujące do roli mocarstwa regionalnego
Potęga 10 najsilniejszych państw świata:
w r. 1900Orłowski Witold: Stulecie chaosu. Alternatywne dzieje XX wieku. Wydawnictwo OPEN, 2006.,s.64:
Lp Państwo siła państwa status państwa1 USA 19 mocarstwo światowe2 Imperium brytyjskie 18 mocarstwo światowe3 25px Cesarstwo Niemieckie 18 mocarstwo światowe4 Francja 10 wielkie mocarstwo5 25px Rosja 10 wielkie mocarstwo6 25px Austro-Węgry 6 mocarstwo regionalne7 25px Chiny 4 --8 25px Włochy 3 --9 Japonia 2 --10 25px TurcjaOficjalna nazwa Imperium Osmańskie 2 --
W 1939 r.Orłowski Witold: Stulecie chaosu. Alternatywne dzieje XX wieku. Wydawnictwo OPEN, 2006., s.252:
Lp Państwo siła państwa status państwa1 USA 19 mocarstwo światowe2 Imperium brytyjskie 15 mocarstwo światowe3 25px Niemcy 15 mocarstwo światowe4 25px ZSRR 14 wielkie mocarstwo5 Francja 9 mocarstwo regionalne6 Japonia 6 mocarstwo regionalne7 25px Włochy 5 mocarstwo regionalne8 25px Chiny 3 --9 Polska 2 --10 Brazylia 2 --
w 2000 r. (+ Polska)Orłowski Witold: Stulecie chaosu. Alternatywne dzieje XX wieku. Wydawnictwo OPEN, 2006., s.528:
Lp Państwo siła państwa status państwa1 USA 27 supermocarstwo2 25px Unia EuropejskaŁączny potencjał 25 krajów członkowskich UE po rozszerzeniu w 2004 23 supermocarstwo2 Chiny 12 wielkie mocarstwo3 25px [] „Twarde jądro UE”W. Orłowski wymienia łącznie: Niemcy, Francja, kraje Beneluxu. Oprócz nich do tzw. „Twardego jądra” UE zalicza się też Włochy – wraz z pozostałymi 5 państwami – założycielami EWG 10 takie dane – 10 punktów – przedstawia autor uwzględniając łączny potencjał Belgii,Francji, Holandii, Luksemburga i Niemiec. Z uwzględnieniem Włoch również powszechnie zaliczanych do „Twardego jądra” UE potencjał wynosiłby 13 wielkie mocarstwo3 Rosja 8 mocarstwo regionalne4 Japonia 7 mocarstwo regionalne5 Indie 6 mocarstwo regionalne6 Niemcy 4 -7 Wielka Brytania 4 --8 Francja 4 --9 Brazylia 3 -10 Włochy 3 -17 Polska 1 -
Projekt „Potęgi Państw” Autor projektu – prof. Mirosław Sułek – opracował własną metodologię obliczania siły państwa i kryteria, według których poszczególne państwa zostały zaliczone do poszczególnych kategorii mocarstwM. Sułek: Potęga państw. Modele i zastosowania (Wydawnictwo Rambler, Warszawa 2013. Według tego modelu w 2013 scenę globalną kształtują:
supermocarstwa (powyżej 18% potęgi świata) – brak; mocarstwa światowe (12–18%) – dwa: Stany Zjednoczone i Chiny; wielkie mocarstwa (7–12%) – brak; mocarstwa regionalne (3–7%) – cztery: Japonia, Indie, Brazylia i Rosja. Niemcy wypadły z tego grona w 2010 r.
Global Governance 2025