Obwód twerski (, Twierskaja obłast’); do 1990 obwód kaliniński (ros. Калининская область, Kalininskaja obłast’) – jednostka administracyjna Federacji Rosyjskiej.
Geografia Położenie Obwód twerski leży w zachodniej Rosji, w pobliżu granicy z Białorusią, na Nizinie Wschodnioeuropejskiej. Region graniczy z następującymi obwodami: moskiewskim, jarosławskim, wołogodzkim, smoleńskim, pskowskim i nowogrodzkim.
Na jego terenie znajduje się część Parku Narodowego „Zawidowo”.
Powierzchnia Obwód twerski ma powierzchnię 84,2 tys. km².
Rozciągłość regionu w kierunku północ-południe wynosi 260 km, zaś ze wschodu na zachód – 450 km.
Rzeźba terenu Teren obwodu w większości stanowi równina o charakterze nizinnym, będąca częścią Niziny Wschodnioeuropejskiej, zaś w zachodniej części obwodu znajduje się niewysoka wyżyna Wałdaj, także wchodząca w skład Niziny Wschodnioeuropejskiej. Także w centrum regionu znajduje się niewysoki obszar wyżynny tzw. Twerska grzęda morenowa.
Najwyższy punkt obwodu wznosi się na wysokość 346 m n.p.m., zaś najniżej położonym obszarem jest brzeg rzeki Kunia, znajdujący się 61 m n.p.m.
Strefa czasowa Obwód twerski należy do moskiewskiej strefy czasowej (MSK). UTC +4:00 przez cały rok. Wcześniej, przed 27 marca 2011 roku, obowiązywał czas standardowy (zimowy) strefy UTC+3:00, a czas letni – UTC+4:00.
Roślinność thumb|Świerk – najpowszechniej występujące drzewo regionu Powierzchnię obwodu stanowią głównie lasy, stanowiące ponad 53% całego obszaru regionu. Lasy te należą do typu południowo-tajgowego, a w miarę posuwania się na południe przechodzą w lasy mieszane. Złożone są one przede wszystkim z drzew iglastych, najczęściej świerku i sosny. Ten ostatni gatunek dominuje na północy i południowym zachodzie obwodu. Spośród gatunków liściastych występują tutaj głównie osiki, brzozy i olchy z domieszką innych gatunków.
Na terenie obwodu, na zajmujących sporą część powierzchni regionu (ok. 7%) obszarach podmokłych występują także skupiska roślinności bagiennej. Na obszarze tym znajdują się ponadto torfowiska.
Dużą część powierzchni stanowią grunty orne i pastwiska. thumb|Łoś – jeden z typowych gatunków regionu thumb|Kuropatwy
Fauna W stanowiących większość powierzchni regionu lasach tych żyją liczne gatunki leśnych zwierząt, typowych zarówno dla strefy tajgi, jak i lasów mieszanych. Spotkać tu można – ze ssaków m.in.: łoś euroazjatycki, zając bielak, rosomak tundrowy, kuna leśna, borsuk europejski, wilk szary, dzik euroazjatycki, lis rudy, ryś euroazjatycki, liczne gatunki gryzoni itd. Z ptaków występują: np. kuropatwy, cietrzewie, jarząbki, kukułki, drozdy, dzięcioły, sikory, wrony, gile oraz liczne ptaki wodne – głównie różne gęsi i kaczki.
W licznych w regionie zbiornikach wodnych żyje wiele gatunków ryb, spośród których najważniejszymi (pod względem gospodarczym) są: łososie, leszcze, sandacze, okonie, szczupaki, nelmy, jazie i in.
Bogactwo zbiorników wodnych oraz liczne bagna sprzyjają rozwojowi owadów, których liczne gatunki w okresie wiosenno-letnim są uciążliwe dla mieszkańców i zwierząt gospodarczych.
Hydrologia Rzeki Przez obszar obwodu przepływają liczne większe i mniejsze rzeki i strumienie, stanowiące dopływy głównej rzeki regionu – Wołgi. W sumie płynie tutaj ponad 800 rzek o łącznej długości ponad 17 tys. km.Rzeki te należą do zlewisk mórz Bałtyckiego i Kaspijskiego, gdyż przez teren obwodu przebiega ich wododział.
Największe rzeki obwodu (podana długość dotyczy tylko rzeki w granicach obwodu): Wołga (ros. Волга) – 685 km Dźwina (ros. Западная Двина) – 262 km Twerca (ros. Тверца) – 188 km Miedwiedica (ros. Медведица) – 269 km Mołoga (ros. Молога) – 280 km Mieża (ros. Межа) – 259 km
Jeziora W obwodzie znajduje się duża liczba jezior – najczęściej wymienia się tutaj liczbę 1769, głównie pochodzenia polodowcowego. Zajmują one ok. 1,4% całej powierzchni regionu. Największym jeziorem obwodu jest Seliger. thumb|Jezioro Stierż thumb|Droga wodna przy jednym ze sztucznych zbiorników wodnych Największe jeziora obwodu: Seliger (ros. Селигер) – 259,7 km² Wołgo (ros. Волго) – 61 km² Szlino (ros. Шлино) – 34 km² Wielikoje (ros. Великое) – 32 km² Piros (ros. Пирос) – 31 km² Wsieług (ros. Вселуг) – 30 km² Wieriestowo (ros. Верестово) – 23 km² Stierż (ros. Стерж) – 17 km² Pieno (ros. Пено) – 17 km²
Najgłębszym jeziorami są Brosno (41,5 m) i Dołosiec (41 m).
Oprócz jezior pochodzenia naturalnego na terenie obwodu znajdują się zbiorniki sztucznego pochodzenia. Największe z nich to powstałe na Wołdze: Zbiornik Rybiński (ros. Рыбинское водохранилище) – 4580 km² Zbiornik iwańkowski (ros. Иваньковское водохранилище) – 327 km² Zbiornik uglicki (ros. Угличское водохранилище) – 249 km² Zbiornik górnowołżański (ros. Верхневолжское водохранилище)Także na innych rzekach regionu znajdują się sztuczne jeziora, np. Zbiornik wazuski (ros. Вазузское водохранилище) – 97 km²
Klimat W obwodzie panuje klimat umiarkowany ciepły, o charakterze kontynentalnym. Zima jest dość chłodna – średnia temperatura stycznia to ok. −9 do −17 °C, lecz niezbyt długa, zaś lato – długie i ciepłe; średnia temperatura lipca to +17 do +18,5 °C. W stolicy regionu – Twerze – temperatury te mają wielkości odpowiednio: −9,6 °C i +18,2 °C.
W obwodzie notuje się dość wysoki poziom opadów (ok. 650 mm), głównie w postaci deszczu, którego największe nasilenie przypada na przełom lipca i sierpnia. W Twerze spada średnio 593 mm/rok.
Historia thumb|200px|Tzw. Krzyż Stierżeński – postawiony w pobliżu jeziora Stierż przez nowogrodzkiego bojara, jak wynika z zapisanej na nim inskrypcji, 14 lipca 6641 (data podana według kalendarza bizantyńskiego; zgodnie z dzisiejszą rachubą czasu to rok 1133) Badania archeologiczne wykazały, że w miejscu dzisiejszej stolicy regionu już w IX-X w. istniała niewielka osada. Twierdza w Twerze została wzniesiona najprawdopodobniej w latach 1130–1140В. А. Кучкин. «Города северо-восточной руси в XIII–XV веках»., w trakcie wojny Rusi rostowsko-suzdalskiej z Księstwem Nowogrodzkim. Z kolei inne źródła jako datę powstania Tweru podają 1181В.Н. Татищев. «История Государства Российского».. Niezależnie od daty powstania pod koniec XII w. Twer był niewielką twierdzą na zachodniej rubieży Rusi Suzdalskiej, a okoliczne ziemie podlegały temu właśnie państwu. Około 1220 region twerski wchodził w skład udzielnego księstwa perejasławskiego. Po zniszczeniu miasta przez Tatarów w 1238 gród odbudowano na przeciwnym brzegu rzeki.
Podział dzielnicowy Rusi spowodował, iż region twerski stał się niezależnym państwem (Księstwo twerskie). Stało się tak za panowania brata Aleksandra Newskiego – Jarosława Jarosławicza.
Księstwo twerskie przez pewien czas było jednym z ważniejszych na Rusi. Sprzyjało temu korzystne położenie samego miasta – na szlaku łączącym Nowogród Wielki z północno-wschodnimi terenami Rusi. Drugim ważnym czynnikiem powodującym wzrost znaczenia kraju była polityka władców Złotej Ordy (której podlegało Księstwo twerskie); polityka ta polegała m.in. na dbaniu o równowagę wśród zależnych od Tatarów ruskich księstw, co sprzyjało rozwojowi księstw słabszych i nie pozwalało na ich podbój w ramach ekspansji księstw silniejszych.
Zachodnią część dzisiejszego obwodu twerskiego z miastem Toropiec w późnym średniowieczu obejmowały granice Litwy.
W 1485 Księstwo twerskie zostało zaatakowane i podbite przez Ruś Moskiewską. Ówczesny twerski władca – Michał Borysowicz został zupełnie zaskoczony tym atakiem, wcześniej bowiem był sojusznikiem księcia moskiewskiego i wspierał go zbrojnie w walce z Tatarami i Księstwem Nowogrodu. Po upadku swej stolicy ostatni niezależny książę Tweru uciekł na Litwę. Po podboju moskiewskim księstwo twerskie zostało zlikwidowane, jednak za czasów Iwana Groźnego w mieście żył i nosił tytuł „księcia twerskiego” syn jednego z chanów; „władca” ten był jednak całkowicie zależny od Moskwy nie posiadał żadnej realnej władzy.
W 1580 w bitwie pod Toropcem Polacy dowodzeni przez Janusza Zbaraskiego odnieśli zwycięstwo nad liczniejszymi siłami rosyjskimi, a w 1609 pod Kalazinem została stoczona nierozstrzygnięta bitwa pomiędzy Rzecząpospolitą a siłami rosyjsko-szwedzkimi.
Ziemia twerska w składzie Rosji i ZSRR thumb|upright=0.5|left|0Herb guberni twerskiej W 1796 utworzona została gubernia twerska, istniała do 1929. W 1931 stolica regionu została przemianowana na Kalinin (na cześć radzieckiego działacza państwowego i partyjnego Michaiła Kalinina). Obwód twerski został utworzony 29 stycznia 1935 jako obwód kaliniński (ros. Калининская область). W latach 1937–1939 na terenie obwodu znajdował się Karelski Okręg Narodowościowy. mały|Polski Cmentarz Wojenny w Miednoje Na terenie obwodu twerskiego leży miasto Ostaszków, gdzie znajdował się obóz NKWD dla jeńców polskich, zamordowanych następnie w Twerze w ramach zbrodni katyńskiej.
W czasie ataku III Rzeszy na ZSRR w 1941 teren obwodu kalinińskiego został zajęty przez Wehrmacht. Nastąpiło to w październiku 1941, jednak już w 2 miesiące później większość obszarów regionu (wraz z Twerem) została odbita przez Armię Czerwoną, zaś Twer stał się pierwszym dużym miastem ZSRR wyzwolonym spod okupacji niemieckiej.
W 1990, po zastąpieniu nazwy stolicy obwodu – miasta Kalinin – historyczną nazwą Twer, zmieniono nazwę obwodu na twerski.
Ludność W obwodzie mieszka 1 245 619 ludzi, 950 071 żyje w miastach, 295 548 na terenach wiejskich (2021).
Liczba ta w ostatnich latach spada w wyniku niskiego przyrostu naturalnego i emigracji zarobkowej do innych regionów Rosji, najczęściej dużych miast, zwłaszcza Moskwy.
Ponieważ wyjeżdżają głównie ludzie młodzi, średnia wieku mieszkańców obwodu jest dość wysoka.
Zmiany liczby mieszkańców obwodu RokLiczbamieszkańców1989 1 670 0002002 1 471 4592005 1 425 5822013 1 334 06120211 246 759
Ludność miejska stanowi 73,5% populacji (2005).
Gęstość zaludnienia Średnia gęstość zaludnienia w obwodzie wynosi 17 os./km². W rzeczywistości istnieją duże różnice pod tym względem pomiędzy poszczególnymi częściami obwodu. W rejonie dużych miast gęstość zaludnienia przekracza tysiąc os./km² (Twer – 2767 os./km².), zaś pewne części rejonów wiejskich mają zaludnienie rzędu 2 – 3 os./km².
Wyznania Większość ludności wyznaje prawosławie, istnieje także spora liczba niewierzących, pozostała po okresie przymusowej ateizacji za czasów Związku Radzieckiego. Niektóre grupy mniejszości narodowych (np. Tatarzy, Tadżycy i Czeczeni) wyznają islam. Muzułmanie zamieszkują głównie na południu obwodu.
Narodowości Niemal całą populację obwodu stanowią Rosjanie. Na zachodzie obwodu istnieje oddzielna grupa etnograficzna tudovlyany. Według naukowców pochodzą od polskich osadników lub zasymilowanych Białorusinów. mały|Tudovlyanski strój narodowy Poza tym na terenie obwodu żyją niewielkie grupy mniejszości narodowych, jednak ich przedstawiciele żyją rozproszeniu na terenie całego obszaru obwodu, głównie w większych miastach, zaś jedyną mniejszością zamieszkującą w sposób zwarty są żyjący w jednym z północno-wschodnich rejonów Karelowie. mały|Muzeum w Lichosławlu, dawnej stolicy Karelskiego Okręgu Narodowościowego mały|Lokalizacja osad karelskich na przełomie XIX/XX w. na obszarze dzisiejszego obwodu twerskiego Liczebność poszczególnych narodów: Naród Liczebność w 2002 r.(w tysiącach)Rosjanie 1361,0Ukraińcy 22,6Karelowie 14,6Białorusini 8,6Ormianie 7,3Tatarzy 6,7Azerbejdżanie 4,6Cyganie 4,6Czuwasze 3,1Czeczeni 2,7Mołdawianie 1,8Niemcy 1,8Mordwini 1,7Gruzini 1,4Tadżycy 1,2 wymieniono tylko narody liczące ponad 1000 osób
Miasta i osiedla typu miejskiego mały|Twer jest stolicą i największym miastem obwodu oraz miejscem mordu ok. 6300 Polaków w ramach zbrodni katyńskiej mały|Rżew jest jednym z najstarszych miast obwodu mały|Bołogoje jest ważnym węzłem kolejowym w obwodzie mały|Toropiec w przeszłości przynależał do Litwy Na terenie obwodu znajdują się 23 miasta i 30 osiedli typu miejskiego.
Największe miasta i osiedla typu miejskiego (stan na 1 stycznia 2005):