thumb|150px|Lawenda spika (szerokolistna; Lavandula latifolia Medik.); Dehesa Boyal de Puertollano, España, czerwiec 2010 thumb|150px|Lawenda spika thumb|150px|Położenie Prowincji Cuenca thumb|150px|Alembik thumb|150px|Kamfora thumb|150px|Borneol thumb|150px|Linalol thumb|150px|Octan linalilu Olejek spikowy () – olejek eteryczny pozyskiwany z lawendy spiki (lawenda szerokolistna, Lavandula latifolia Medik.). Jest produkowany głównie w południowo-wschodnich prowincjach Hiszpanii. Olejek pozyskuje się metodą destylacji z parą wodną. Ma zapach kamforowy, przypominający zapach olejku lawendowego (z lawendy wąskolistnej Lavandula angustifolia) i rozmarynowego (z rozmarynu lekarskiego Rosmarinus officinalis L.). Jest stosowany np. do perfumowania tańszych gatunków mydeł.
Lawenda spika Lawenda spika rośnie dziko w dużych ilościach na terenach południowo-wschodniej Hiszpanii (w pobliżu wybrzeża Morza Śródziemnego) i, na mniejszych obszarach, w południowej Francji (Alpy Nadmorskie). Jest rzadko spotykana we Włoszech i w Dalmacji. W Polsce istnieją tereny, na których lawenda spika mogłaby być uprawiana, jednak uważa się, że nie byłoby to opłacalne (cena olejku spikowego jest zbyt niska).
Pozyskiwanie olejku
Kwiaty są ścinane wraz z łodygami i poddawane destylacji z parą wodną w kotłach destylacyjnych: bezpośrednio ogrzewanych ogniem, w których rośliny są zalewane wodą (wydajność ok. 0,9%), w których surowiec jest układany na rusztach, a para jest dostarczana z odrębnego źródła (wydajność nieco ponad 1%).
Wydajność i właściwości olejku są zależne od położenia terenu oraz pory roku i pogody w czasie uprawy i zbiorów. Najlepszą jakość ma surowiec z wyżej położonych, środkowych części Prowincji Cuenca, Guadalajara i Soria.
Skład chemiczny olejku W olejku spikowym zidentyfikowano ponad 40 różnych związków chemicznych. Składnikami ilościowo dominującymi są alkohole, np. linalol, cineol, borneol. Zawartość octanu linalilu i innych estrów, decydująca o jakości olejków z lawendy wąskolistnej, jest bardzo mała, natomiast znaczna jest zawartość kamfory, która niemal nie występuje w olejku lawendowym. Stężenia poszczególnych składników olejku są zależne od miejsca i pory zbiorów (np. wysokości nad poziomem morza i pogody) oraz od sposobu przygotowania surowca do destylacji i warunków destylacji.
+ Porównanie składu dwóch olejków spikowych (Lavandula latifolia Medik.) i francuskiego olejku lawendowego (Lavandula angustifolia) (* – brak danych)Związek chemicznyolejek spikowy 1 (Francja)olejek spikowy 2 (Iran)francuski olejek lawendowy minimummaksimumkwiaty świeżekwiaty suszoneminimummaksimum L-linalol255031,930,62538 1,8-cineol1,820 – 3518,820,9*1 borneol**10,18,9** kamfora820**ślady0,5 octan linaliluślady1**2545 α-terpineol0,53****
Właściwości olejku Olejek jest żółtawą (według innych źródeł bezbarwną do zielonożółtej) cieczą o temperaturze wrzenia 183 °C (760 mm Hg) i temperaturze zapłonu 60,56 °C (według innych źródeł: 58 ± 2 °C lub 57 °C). Jego zapach jest określany jako kamforowy, przypominający zapach olejku lawendowego i rozmarynowego. Używane są też określenia: zapach świeży, kwiatowy, kamfory z nutą olejku eukaliptusowego i linalolu albo agrestowy, lekko cineolowy, mniej lub bardziej kamforowy. W kontakcie ze skórą działa drażniąco i może powodować uczulenia (istnieją podejrzenia działania rakotwórczego). Toksyczności skórnej i inhalacyjnej dla człowieka nie określono; LD50 dla szczurów wynosi 3,8 g/kg (toksyczność słaba/średnia).
Poniżej zamieszczona tabela zawiera informacje o innych właściwościach fizykochemicznych olejków hiszpańskich i francuskich, określanych w różnych laboratoriach.
+ Porównanie właściwości olejków spikowych (źródło: A – Guenther; B – Gildemeister i Hoffmann)WłaściwośćOlejki hiszpańskie najlepszej jakości (A)Olejki hiszpańskie niższej jakości (A)Olejki hiszpańskie różne, analizowane w f. Fritzsche Brothers (A) | width=200px align="center" style="background:#f0f0f0;"|Olejki francuskie (B) gęstość wzgl. wody d15/150,900 – 0,9050,910 – 0,9200,899 – 0,911 0,905 – 0,9176 skręcalność αDnieczynne lub lewoskrętne do −7°30'nieczynne lub prawoskrętne do +8°−7°25' do +1°9'; zwykle od −3° do ok. 0° od −2° do +6°44' (rzadko lewoskrętny, pierwsze 10% destylatu: do +10°40') współczynnik załamania światła nD**1,4624 – 1,4679 1,464 – 1,468 zawartość alkoholi w przeliczeniu na linalol 35 – 40%około 30%, niekiedy do 25%)34,0 – 38,5% 30,4 – 36,9% zawartość estrów w przeliczeniu na octan linalilu **1,8 – 3,3% * rozpuszczalność w alkoholu etylowym zwykle 1 obj. / 3 obj. alkoholu 65° 1 obj. / 2 obj. alkoholu 70°1 obj. / 3 – 4,5 obj. 65° 1 obj. / 1,7 – 3 obj. 70° lub więcej
Zastosowania Olejek spikowy jest stosowany jako składnik kompozycji zapachowych do produkcji odświeżaczy powietrza wnętrz, dezodorantów, mydeł i środków do prania. Uważa się, że działanie terapeutyczne tego olejku jest podobne do działania olejku lawendowego oraz olejku z hybrydy Lavandula angustifolia i Lavandula latifolia (olejek lawandynowy); olejki te działają np. uspokajająco, przeciwbólowo, odkażająco i przeciwstresowo, a zastosowane na skórę np. przeciwzapalnie, antyseptycznie i dezodorująco.
Przypisy
spikowy