thumb|240 px|Gruszka – pomnik upamiętniający uczestników największej bitwy partyzanckiej na Kielecczyźnie Bitwa pod Gruszką – starcie zbrojne stoczone w miejscowości Gruszka 29–30 września 1944 między partyzantami zgrupowania Armii Ludowej i radzieckimi a niemieckimi wojskowymi formacjami pomocniczymi i policyjnymi. Pomimo sukcesów niemieckich polegających na rozczłonkowaniu partyzanckich szyków obronnych, wyrwali się oni z okrążenia w zwartych oddziałach, przy stratach wynoszących około 50 zabitych i 70 rannych.
Przebieg bitwy W ostatniej dekadzie września 1944 w rejonie Gruszki i Jóźwikowa skoncentrowały się kieleckie brygady partyzanckie AL: 1 Brygada AL im. Ziemi Kieleckiej pod dowództwem mjr Henryka Połowniaka, 2 Brygada AL Świt kpt. Tadeusza Maja, 11 Brygada AL „Wolność” st. lejt. Stiepana Riaszczenki, 1 kompania 10 Brygady AL „Zwycięstwo” st. lejt. Nikołaja Dońcowa, oddział im. Bartosza Głowackiego Tadeusza Grochala i około 60 osobowy oddział partyzantki radzieckiej kpt. Aleksandra Filuka. Siły partyzanckie liczyły ok. 1500 ludzi, w tym ponad 700 w 1 Brygadzie AL. W czasie dwóch zrzutów broni dokonanych w nocy 25 i 27 września partyzanci otrzymali około 315 pistoletów maszynowych, 10 moździerzy, 10 rusznic przeciwpancernych, 40 karabinów, 20 cekaemów, 1200 granatów i 500 kg materiałów wybuchowych. Zrzucono też radiotelegrafistę z dwoma radiostacjamiStefan Skwarek, 1 Brygada AL im. Ziemi Kieleckiej, Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, Warszawa 1977, s. 127, 128.. Dowódcą całości sił partyzanckich był mjr Połowniak.
Siły niemieckie, liczące około 10 000 ludzi (wg historiografii PRL, w rzeczywistości było ich 2 razy mniej), składały się z niemieckich formacji pomocniczych, tzw. Kałmuków i Kozaków oraz policji. Wieczorem 29 września rozpoczął się bankiet na cześć narzeczonej Połowniaka. Nocą oddziały niemieckie okrążyły, a następnie zaatakowały partyzantów, rozczłonkowując ich szyki obronne. Wspierani przez czołgi i artylerię Niemcy wdarli się do wsi Jóźwiki, Gruszka i Gać, które zostały podpalone. Północne zgrupowanie partyzantów przebiło się z okrążenia, a południowe wymknęło się przez lukę w niemieckiej obławie koło DobrzeszowaRada Ochrony Pomników Walki i Męczeństwa „Przewodnik po upamiętnionych miejscach walk i męczeństwa lata wojny 1939- 1945”, Sport i Turystyka 1988, , s. 327..
Nocnym atakiem zgrupowanie partyzanckie przerwało pierścień okrążenia w okolicach wsi Mularzów i Kaliga i wydostało się z okrążenia, unikając zniszczeniaStefan Skwarek, 1 Brygada AL im. Ziemi Kieleckiej, Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, Warszawa 1977, s. 145..
Oddziały Armii Ludowej przedarły się przez linie frontu pod Chotczą na przyczółek opanowany przez Armię Czerwoną.
W czasie walki Niemcy mieli stracić około 200 zabitych, 5 pojazdów pancernych i 1 samochód osobowy Są to jednak dane mocno zawyżone, gdyż źródła niemieckie mówią jedynie o 16 zabitych z formacji policyjnych (strat Kałmuków nie podano). Straty w oddziałach Armii Ludowej wyniosły według różnych źródeł od około 50 zabitych i około 70 rannych do od 300 do 700 osób. Większa część świeżo otrzymanej w zrzutach broni i sprzętu została przejęta przez atakujących. Wśród rannych byli dowódca Henryk Połowniak i jego zastępca mjr Tadeusz MajStefan Skwarek, 1 Brygada AL im. Ziemi Kieleckiej, Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, Warszawa 1977, s. 139..
Według Kazimierza Rokoszewskiego w 1953 roku okoliczności bitwy przedstawiały się w następujący sposób: „Tańce trwały całą noc; grały harmonie; pito wódkę, a hitlerowcy (...) zacieśniali wokół AL żelazny pierścień, gotując się do zadania krwawego ciosu. Nic też dziwnego, że w wyniku tej walki, dzięki karygodnemu stanowisku dowództwa na czele z Połowniakiem, AL poniosła olbrzymie straty w ludziach (około 70 [zabitych] i kilkudziesięciu rannych) oraz w sprzęcie bojowym, którego olbrzymia część świeżo otrzymana ze Związku Radzieckiego dostała się w ręce wroga...”
Upamiętnienie Bitwa pod Gruszką była jedną z najczęściej opisywanych akcji Armii Ludowej w Polsce Ludowej, a jej rocznica jest obchodzona i świętowana przez kombatantów AL do dzisiaj. W czasie 65 rocznicy uczestnik bitwy Antoni Połowniak ostro skrytykował współczesnych polityków, a szczególnie pracowników Instytutu Pamięci Narodowej. Instytucja, według niego, powinna nazywać się Instytutem Szargania Narodowej Pamięci. – Nas, walczących o Ojczyznę, panowie z IPN nie mają prawa uczyć patriotyzmu.
Na zbudowanym pomniku umieszczono napis
Przypisy
Bibliografia
Józef Bolesław Garas: Oddziały Gwardii Ludowej i Armii Ludowej 1942–1945, Warszawa 1971.
Linki zewnętrzne 65. rocznica bitwy pod Gruszką W Polsce przez lata świętowano wygraną bitwę. A prawda była inna
Kategoria:Bitwy Armii Ludowej Kategoria:Bitwy II wojny światowej z udziałem Niemiec Kategoria:Bitwy II wojny światowej z udziałem Związku Radzieckiego Kategoria:Bitwy w 1944 Kategoria:1944 w Generalnym Gubernatorstwie